P10_TA(2025)0002De noodzaak van optreden ten aanzien van de voortdurende onderdrukking en nepverkiezingen in BelarusResolutie van het Europees Parlement van 22 januari 2025 over de noodzaak van optreden ten aanzien van de voortdurende onderdrukking en nepverkiezingen in Belarus (2024/3014(RSP))Het Europees Parlement,

–gezien zijn eerdere resoluties over Belarus,

–gezien de conclusies van de Raad van 12 oktober 2020 en 19 februari 2024 over Belarus, en de conclusies van de Europese Raad van 21 en 22 oktober 2021 over Belarus,

–gezien de verklaringen van de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid van 1 augustus 2024 over de vrijlating van een aantal politieke gevangenen en van 26 februari 2024 over de parlements- en gemeenteraadsverkiezingen, en de verklaring van de hoge vertegenwoordiger namens de EU van 8 augustus 2023, drie jaar na de frauduleuze presidentsverkiezingen in Belarus,

–gezien de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, het VN-Handvest, het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten en andere internationale mensenrechteninstrumenten die door Belarus zijn ondertekend,

–gezien het verslag van het Bureau van de Hoge Commissaris van de VN voor de mensenrechten (OHCHR) van 25 maart 2024 over de situatie van de mensenrechten in Belarus in de aanloop naar en de nasleep van de presidentsverkiezingen van 2020,

–gezien de resolutie van de algemene conferentie van de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) van 12 juni 2023 over de maatregelen die de Raad van Beheer overeenkomstig artikel 33 van het Statuut van de IAO heeft aanbevolen met betrekking tot Belarus,

–gezien artikel 136, leden 2 en 4, van zijn Reglement,

A.overwegende dat het dertig jaar durende autoritaire bewind van Aljaksandr Loekasjenka in Belarus wordt gekenmerkt door de systematische onderdrukking van politieke tegenstanders en dissidenten, waaronder de gedwongen verdwijning van Loekasjenka’s critici; overwegende dat het onwettige regime van Loekasjenka sinds de frauduleuze presidentsverkiezingen van augustus 2020 stelselmatig politieke activisten, het maatschappelijk middenveld, mensenrechtenverdedigers, advocaten, journalisten, kunstenaars, religieuze leiders, vakbondsleden en andere groeperingen onderdrukt met de steun van Rusland, in Belarus en daarbuiten, waarbij tienduizenden mensen willekeurig worden vastgehouden;

B.overwegende dat de EU en vele van haar democratische partners na de frauduleuze presidentsverkiezingen van 2020 en het daaropvolgende harde optreden de verkiezingsuitslag niet hebben erkend en evenmin Aljaksandr Loekasjenka als rechtmatig leider en president van Belarus hebben erkend;

C.overwegende dat volgens het mensenrechtencentrum Viasna meer dan 1 250 politieke gevangenen in Belarus worden vastgehouden in omstandigheden die hun leven in gevaar brengen, en dat veel van deze gevangenen in kwetsbare gezondheid verkeren; overwegende dat verschillende politieke gevangenen in gevangenschap zijn omgekomen, in 2024 alleen al vier; overwegende dat politieke gevangenen te maken krijgen met foltering, ontzegging van medische zorg, beperkte toegang tot bezoeken van advocaten en familieleden, en eenzame opsluiting; overwegende dat sinds de zomer van 2020 3 697 mensen zijn erkend als politiek gevangene; overwegende dat in 2024 alleen al meer dan 8 800 gevallen van politiek gemotiveerde vervolging zijn gedocumenteerd, waaronder arrestaties, opsluitingen, ontslagen en andere vormen van onderdrukking van politieke gevangenen, hun families en advocaten, activisten, journalisten, priesters, artsen, terugkerende Belarussen en anderen;

D.overwegende dat meerdere internationale organisaties, waaronder het OHCHR, systematische mensenrechtenschendingen in Belarus hebben gedocumenteerd, waaronder foltering, willekeurige detentie, opsluiting en andere vormen van ernstige vrijheidsberoving, gedwongen verdwijningen, vervolging op politieke gronden en de onderdrukking van vrijheden, die volgens het internationaal recht neerkomen op misdaden tegen de menselijkheid; overwegende dat Litouwen de situatie in Belarus in september 2024 heeft voorgelegd aan de aanklager van het Internationaal Strafhof (International Criminal Court – ICC), met het verzoek een onderzoek in te stellen naar bepaalde misdaden tegen de menselijkheid die door het regime van Loekasjenka zijn begaan;

E.overwegende dat het onwettige Belarussische regime van plan is op 26 januari 2025 schijnpresidentsverkiezingen te houden, waarbij Loekasjenka naar een zevende termijn streeft; overwegende dat de centrale kiescommissie van Belarus Loekasjenka en vier andere pro-forma-“kandidaten” heeft geregistreerd; overwegende dat de huidige campagne voor de presidentsverkiezingen wordt gevoerd in een klimaat van ernstige onderdrukking, dat zelfs niet voldoet aan de minimumnormen voor democratische verkiezingen; overwegende dat democratische kandidaten niet mogen deelnemen, dat de mediavrijheid sterk wordt ingeperkt, dat kiezers worden geïntimideerd en dat het ontbreken van onafhankelijke verkiezingswaarneming de legitimiteit van het verkiezingsproces verder ondermijnt;

F.overwegende dat zowel de parlements- en de gemeenteraadsverkiezingen van 25 februari 2024 als de komende schijnpresidentsverkiezingen die gepland staan voor 26 januari 2025 tekenend zijn voor de minachting van het regime voor democratische normen, aangezien de verkiezingen in Belarus streng worden gecontroleerd, waarbij alle kandidaten vooraf door de autoriteiten worden goedgekeurd, democratische partijen zijn uitgeschakeld en kiezers geen echte keuze hebben; overwegende dat de verkiezingscampagne gekenmerkt wordt door de detentie van personen die in 2020 betrokken waren bij verkiezingscampagnes voor andere kandidaten, en door een duidelijke bereidheid om afwijkende meningen hard te onderdrukken;

G.overwegende dat volgens het mensenrechtencentrum Viasna tussen juli en september 2024 ten minste 360 mensen werden vastgehouden en dat veel democratische leiders, onder wie winnaar van de Nobelprijs voor de vrede Ales Bjaljatski, Maria Kalesnikava, Viktar Babaryka, Pavel Sevjarynets, Sjarhej Tsichanowski en Mikalaj Statkevitsj, nog steeds gevangen zitten; overwegende dat momenteel ten minste acht politieke gevangenen worden vastgehouden in absolute afzondering;

H.overwegende dat het regime van Loekasjenka de druk op het personeel van in Belarus geaccrediteerde westerse diplomatieke missies en op andere buitenlanders heeft opgevoerd; overwegende dat Mikalaj Chila, een plaatselijk personeelslid van de EU-delegatie in Belarus, door de Belarussische KGB is aangehouden voor het kantoor van de EU-delegatie, vanaf april 2024 in voorlopige hechtenis is gehouden en in december 2024 is veroordeeld tot vier jaar gevangenisstraf; overwegende dat hij door het mensenrechtencentrum Viasna op de lijst van politieke gevangenen is geplaatst; overwegende dat twee Japanse burgers onlangs zijn vastgehouden op grond van een valse beschuldiging van activiteiten als agent;

I.overwegende dat Loekasjenka in 2024 meer dan 200 politieke gevangenen gratie heeft verleend in een poging een aantal westerse sancties te laten opheffen; overwegende dat de politieke arrestaties ondanks deze gratieverleningen gewoon voortgaan, met in 2024 alleen al de veroordeling van ten minste 1 721 personen op grond van politieke aanklachten;

J.overwegende dat de Belarussische vakbondsfederatie al geruime tijd ingebed is in de regeringsstructuur van het regime van Loekasjenka en vermoedelijk een belangrijke rol speelt bij de organisatie van de vervalsing van verkiezingsuitslagen;

K.overwegende dat het Belarussische regime wetgeving tegen extremisme gebruikt om mediakanalen te belemmeren, waarbij de meeste onafhankelijke media als extremistisch zijn aangemerkt, en waarbij ten minste 45 mediavertegenwoordigers worden vastgehouden, ongeveer 400 vertegenwoordigers in ballingschap leven en anderen worden geconfronteerd met intimidatie en mishandeling; overwegende dat onafhankelijke media, waaronder Belsat TV, Charter 97, Nexta, Radio Racyja, Radio Svaboda en Nasha Niva, een cruciale rol spelen door essentiële informatie te verstrekken en te fungeren als platform voor democratische stemmen; overwegende dat de Belarussische autoriteiten gebruikmaken van surveillance, online censuur en desinformatie, waardoor het digitale autoritarisme escaleert en de vooruitzichten op vrije en eerlijke verkiezingen in 2025 worden ondermijnd; overwegende dat Belarussische propagandisten regelmatig desinformatie verspreiden over EU-lidstaten en -ambtenaren en de toegang tot informatie belemmeren;

L.overwegende dat sinds 2020 meer dan 500 000 Belarussen gedwongen zijn het land te ontvluchten, en dat sommigen van hen nog steeds door het regime van Loekasjenka worden vervolgd, onder meer door processen bij verstek, bedreigingen door de veiligheidstroepen, druk op familieleden, inbeslagname van eigendommen en andere beperkingen;

M.overwegende dat onder Loekasjenka meer dan 250 terdoodveroordeelden zijn geëxecuteerd; overwegende dat Belarus het enige land in Europa en Centraal‑Azië is dat nog de doodstraf toepast, en het toepassingsgebied ervan in 2022 zelfs heeft uitgebreid met vaag gedefinieerde terroristische daden en in 2023 met “verraad tegen de staat”;

N.overwegende dat de repressieve maatregelen in Belarus in toenemende mate gericht zijn op de vrijheid van godsdienst, en dat de recente vaststelling van de wet inzake de vrijheid van geweten en religieuze organisaties een ernstige bedreiging vormt voor de rechten en het bestaan van religieuze gemeenschappen; overwegende dat dit harde optreden tevens gericht is op religieuze leiders, zoals blijkt uit de recente veroordeling van de katholieke priester Henrych Akalatovitsj tot elf jaar gevangenisstraf op grond van valse beschuldigingen van hoogverraad – de eerste dergelijke zaak tegen de katholieke clerus in Belarus;

O.overwegende dat het regime van Loekasjenka heeft bewezen een belangrijke rol te spelen voor Poetin door Russische troepen toegang te verlenen tot het Belarussische grondgebied voor het inzetten van de grootschalige invasie van Oekraïne; overwegende dat het regime van Loekasjenka misdaden pleegt tegen Oekraïense kinderen, onder meer in heropvoedingskampen voor politieke indoctrinatie en militarisering; overwegende dat het regime bijdraagt tot pogingen van Rusland en andere actoren om de EU te destabiliseren en de Europese aspiraties van buurlanden van de EU te ondermijnen, met name door migratie als wapen in te zetten aan de grenzen van de EU en het autocratische regime van Bidzina Ivanishvili in Georgië te legitimeren;

P.overwegende dat de EU gerichte sancties heeft opgelegd aan Belarus als reactie op de frauduleuze verkiezingen van 2020, systematische mensenrechtenschendingen en de medeplichtigheid van Belarus aan de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne, waaronder handelsbeperkingen en sancties tegen 287 personen, onder wie Loekasjenka, en 39 entiteiten;

Q.overwegende dat het regime van Loekasjenka, met de hulp van Rusland, een aantal van deze sancties omzeilt door middel van preferentiële markttoegang en het gebruik van Russische infrastructuur; overwegende dat uit verslagen blijkt dat BelAZ, een aan sancties onderworpen Belarussische producent van vrachtwagens, sancties omzeilt door vrachtwagens in Belarus te demonteren en de onderdelen naar de EU te verzenden, waar de vrachtwagens opnieuw worden gemonteerd onder verschillende merknamen;

1.herhaalt dat het de verkiezing van Aljaksandr Loekasjenka tot president van Belarus niet erkent; is van mening dat het huidige regime in Belarus onwettig, illegaal en crimineel is; spreekt nogmaals zijn niet aflatende steun uit voor het Belarussische volk in zijn streven naar democratie, vrijheid en eerbiediging van de mensenrechten;

2.hekelt het gebrek aan vrijheid, billijkheid en transparantie in de aanloop naar de zogenaamde presidentsverkiezingen in Belarus en roept de EU, haar lidstaten en de internationale gemeenschap op de komende schijnverkiezingen in Belarus en de daarmee gepaard gaande schijnverkiezingscampagne categorisch te verwerpen, aangezien deze niet voldoen aan de internationale minimumnormen voor democratische verkiezingen; vraagt de EU, haar lidstaten en de internationale gemeenschap met klem het presidentschap van Aljaksandr Loekasjenka ook na 26 januari 2025 niet als legitiem te erkennen en pleit voor vrije en eerlijke verkiezingen in Belarus;

3.betreurt de aanhoudende ernstige schendingen van de mensenrechten en de democratische beginselen in Belarus, die in de aanloop naar de zogenaamde presidentsverkiezingen verder zijn toegenomen; laakt de systematische onderdrukking in Belarus, die wordt gekenmerkt door willekeurige aanhoudingen, foltering, intimidatie, mishandeling van gedetineerden, aanhoudende straffeloosheid en een structureel gebrek aan een behoorlijke rechtsgang en eerlijke processen; herhaalt zijn verzoek tot onmiddellijke en onvoorwaardelijke vrijlating van alle personen die in Belarus worden vastgehouden wegens hun politieke standpunten, en dringt bovendien aan op compensatie en het herstel van hun rechten; eist dat een einde wordt gemaakt aan de onderdrukking van politieke tegenstanders en de Belarussische bevolking;

4.herhaalt zijn oproep aan de Belarussische autoriteiten om de rechten van gedetineerden te eerbiedigen, medische zorg te verlenen en toegang te verlenen tot advocaten, familieleden en internationale organisaties;

5.uit zijn ernstige bezorgdheid over de situatie van politieke gevangenen, onder wie Maria Kalesnikava, Sjarhej Tsichanowski, Ales Bjaljatski, Mikalaj Statkevitsj, Mikalaj Chila, Valjantsin Stefanovitsj, Maksim Znak, Viktar Babaryka, Ihar Losik, Andrej Patsjoboet, Palina Sjarenda‑Panasjoek, Oeladzimir Matskevitsj, Marfa Rabkova, Oeladzimir Labkovitsj, Aljaksandr Jarasjoek, Volha Brytsikava, Aljaksandr Kapsjoel, Jana Pintsjoek, Mikalaj Bankow, Andrej Navitski, Henrych Akalatovitsj, Oeladzimir Kniha, Dzmitry Koetsjoek en Pavel Sevjarynets, van wie velen te maken hebben met ernstige gezondheidsproblemen maar geen toegang hebben tot behoorlijke medische zorg, alsook met langdurig isolement en langdurige ziekte en foltering;

6.beschouwt de arrestatie en veroordeling op basis van politiek gemotiveerde aanklachten van Mikalaj Chila, een plaatselijk personeelslid van de EU-delegatie in Minsk, als een inbreuk op de diplomatieke praktijken jegens de EU; verzoekt de EU en haar lidstaten snel met geloofwaardige respons te komen;

7.prijst de veerkracht van de Belarussische maatschappelijke organisaties en democratische krachten; uit nogmaals zijn solidariteit met de bevolking van Belarus en zijn steun voor haar legitieme verlangen naar een democratische, Europese toekomst; betuigt zijn solidariteit met de Belarussische democratische krachten en maatschappelijke organisaties bij hun inspanningen om een soeverein, democratisch en welvarend Belarus tot stand te brengen; blijft vastbesloten samen te werken met de democratische krachten, maatschappelijke organisaties en onafhankelijke media ten behoeve van de bevolking van Belarus;

8.verzoekt de EU en haar lidstaten de schendingen van de mensenrechten in Belarus te blijven onderzoeken en maatregelen op het gebied van verantwoordingsplicht te steunen, onder meer door middel van universele jurisdictie; verzoekt de EU en haar lidstaten op basis van universele jurisdictie een onderzoek in te stellen naar de misdaden tegen de menselijkheid die het regime van Loekasjenka in Belarus en op het grondgebied van de EU heeft gepleegd, en, naar het voorbeeld van Litouwen, de situatie in Belarus voor te leggen aan het Internationaal Strafhof, opdat er in de mate van het mogelijke een onderzoek wordt ingesteld, en de oprichting van een internationaal tribunaal te overwegen om de misdaden van het regime van Loekasjenka te vervolgen; verzoekt de lidstaten Belarussische advocaten die door het regime zijn uitgezet toe te staan hun beroep op het grondgebied van de EU uit te oefenen om rechtsbijstand te verlenen aan vervolgde Belarussische burgers;

9.wijst op het onschatbare werk dat mensenrechtenactivisten en vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld in Belarus hebben verricht door de ernstige mensenrechtenschendingen en misdaden tegen de menselijkheid die in het land plaatsvinden, te monitoren, te documenteren en te rapporteren, om verantwoording en gerechtigheid voor de slachtoffers te waarborgen;

10.herhaalt zijn oproep aan de EU en haar lidstaten om politieke gevangenen en hun families te steunen, onder meer door een bewijs van de verblijfplaats van politieke gevangenen te eisen, te verzoeken dat zij worden vrijgelaten, de procedures voor het verkrijgen van visa en identiteitsdocumenten voor personen die Belarus ontvluchten te vereenvoudigen en rehabilitatie en andere vormen van steun te verlenen; vraagt de EU-delegatie en de ambassades van de lidstaten in Belarus de processen van alle politieke gevangenen te blijven volgen;

11.benadrukt dat het belangrijk is in ballingschap levende Belarussen tegen vervolging door het regime van Loekasjenka te beschermen en hun mogelijkheden te bieden om legaal in de EU te verblijven en te werken; verzoekt de EU en haar lidstaten de kwestie van misbruik van internationale aanhoudingsbevelen binnen Interpol aan te kaarten en vraagt de betrokken landen Belarussische burgers die het regime zijn ontvlucht en bij terugkeer naar Belarus zullen worden vervolgd, niet uit te leveren;

12.betreurt dat de repressieve maatregelen in Belarus zijn uitgebreid tot aanvallen op de godsdienstvrijheid met de vaststelling van de wet inzake de vrijheid van geweten en religieuze organisaties, die een grove schending vormt van het grondrecht op vrijheid van godsdienst, geweten en overtuiging; dringt er bij het regime van Loekasjenka op aan onmiddellijk een einde te maken aan de vervolging van religieuze gemeenschappen en kerken;

13.dringt aan op voortzetting van de EU-steun aan de Belarussische democratische krachten, onder leiding van Svjatlana Tsichanovskaja; herhaalt dat de Belarussische democratische krachten, maatschappelijke organisaties, studenten, journalisten, vakbondsleiders, beroepsbeoefenaars in ballingschap en anderen moeten worden ondersteund door hun visa, beurzen, subsidies en netwerkmogelijkheden te bieden; spoort de vertegenwoordigers van de democratische krachten van Belarus ertoe aan de eenheid te bewaren en te bevorderen;

14.hekelt de medeplichtigheid van het regime van Loekasjenka aan de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne en laakt het feit dat het regime Belarus opzettelijk ondergeschikt maakt aan Rusland in een zogenaamde uniestaat die een politieke, geopolitieke, economische, militaire en culturele dimensie omvat; herhaalt dat moet worden bijgedragen aan de versterking van de Belarussische nationale identiteit en de Belarussische taal, en dat de vertekening en manipulatie van de Belarussische geschiedenis door het regime van Loekasjenka en door het Kremlin en aan het Kremlin gelieerde groeperingen moeten worden tegengegaan;

15.dringt er bij de EU en haar internationale partners op aan de sancties tegen personen en entiteiten die verantwoordelijk zijn voor de onderdrukking in Belarus en voor de deelname van Belarus aan de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne te verruimen en aan te scherpen en tegelijkertijd de mazen in de sancties te dichten en de belangrijkste inkomstenbronnen van het regime aan te pakken, waaronder de uitvoer van potas en andere meststoffen; verzoekt de EU sancties op te leggen aan Belarussische entiteiten en personen die verantwoordelijk zijn voor de dwangarbeid van politieke gevangenen en de goederen die met gebruikmaking van dergelijke dwangarbeid worden geproduceerd;

16.verzoekt de EU en haar internationale partners de activa van Belarussische leiders en aan hen gelieerde Belarussische entiteiten die betrokken zijn bij de oorlogsinspanningen van Rusland onmiddellijk te identificeren en te bevriezen en legale manieren te vinden om deze activa te confisqueren, alsook de activa van entiteiten en personen die de zogenaamde verkiezingscampagne van Loekasjenka leiden, waaronder de Federatie van vakbonden van Belarus, Joery Sjanko, Hanna Varfalameyeva en Valery Koersevitsj; roept EU-bedrijven en westerse bedrijven op hun activiteiten in Belarus stop te zetten;

17.verzoekt de EU en haar lidstaten de situatie in Belarus aan de orde te blijven stellen binnen alle relevante internationale organisaties, in het bijzonder de OVSE, de VN, de gespecialiseerde VN-organen en de IAO, met als doel het internationale toezicht op de mensenrechtenschendingen en de internationale actie met betrekking tot de situatie in Belarus te versterken; verzoekt de lidstaten de documentatie en de verantwoording met betrekking tot door het regime van Loekasjenka gepleegde internationale misdrijven op VN-niveau te blijven waarborgen en het onderzoek van het OHCHR van de mensenrechtensituatie in Belarus te versterken door volledige steun te verlenen aan de VN-groep van onafhankelijke deskundigen inzake de mensenrechtensituatie in Belarus, en door het mandaat van de speciale VN-rapporteur voor de mensenrechtensituatie in Belarus te handhaven, zodat de aanhoudende mensenrechtenschendingen onder nauwkeurig toezicht blijven staan;

18.laakt de illegale overbrenging van enkele duizenden kinderen, onder wie wezen, vanuit door Rusland bezette gebieden in Oekraïne naar zogenaamde vakantiekampen in Belarus, waar zij worden gerussificeerd en geïndoctrineerd; veroordeelt krachtig de betrokkenheid van het Rode Kruis van Belarus bij de illegale deportatie van Oekraïense kinderen;

19.veroordeelt met klem het inzetten van migratie als wapen en instrument door het regime van Loekasjenka om naburige EU-lidstaten te destabiliseren door irreguliere migratiestromen te orkestreren, waarmee mensenrechten worden geschonden, kwetsbare personen worden uitgebuit, en de regionale stabiliteit wordt ondermijnd; verzoekt de EU en haar lidstaten te werken aan een gecoördineerde respons om deze hybride dreiging tegen te gaan en de buitengrenzen van de EU evenals de rechten en veiligheid van kwetsbare personen te beschermen;

20.dringt er bij Belarus op aan alle doodvonnissen om te zetten, een moratorium op de doodstraf in te stellen en toe te werken naar de definitieve afschaffing ervan;

21.verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, de relevante EU-instellingen, de regeringen en parlementen van de lidstaten, de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa, de Raad van Europa, de Hoge Commissaris van de VN voor de mensenrechten, de regering van Japan, de vertegenwoordigers van de Belarussische democratische krachten en de de facto-autoriteiten van Belarus.