1.is verheugd over het streven van Kosovo naar toetreding tot de EU, waarmee het land laat zien dat het een duidelijke strategische geopolitieke keuze heeft gemaakt, en is tevens verheugd over het feit dat de Kosovaarse burgers volledig achter het Europese traject van het land blijven staan; wijst nogmaals op de voortdurende inspanningen van Kosovo met het oog op de integratie van het land in de Europese Unie;

2.geeft opnieuw aan sterk van oordeel te zijn dat de toekomst van Kosovo in de EU ligt en dat alle inspanningen die erop gericht zijn het land uit de “grijze zone” te halen in het belang zijn van zowel de Kosovaarse bevolking als de bevolking van de EU, met name in het licht van de huidige geopolitieke situatie in de regio, de snelle, belangrijke verschuivingen op het politieke wereldtoneel en de toenemende wedijver met autoritaire regimes;

3.steunt het verzoek van Kosovo om toetreding tot de EU, dat blijk geeft van een overweldigende consensus tussen partijen over de integratie in de EU en van een duidelijke geopolitieke strategische keuze; verzoekt de lidstaten in de Raad nogmaals de Commissie opdracht te geven om de vragenlijst in te dienen en om een advies over de verdiensten van het verzoek van het land op te stellen; verzoekt de vijf lidstaten die de onafhankelijkheid van Kosovo nog niet hebben erkend, dit zo snel mogelijk te doen en het land op die manier in staat te stellen om op gelijke voet met de andere kandidaat-lidstaten verder te gaan met het EU-traject; herinnert aan het advies van het Internationaal Gerechtshof van 22 juli 2010, waarin staat dat de eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring van Kosovo niet in strijd is met het algemeen internationaal recht;

4.wijst erop dat het lidmaatschap van de Europese Unie gebaseerd is op een op verdiensten gebaseerd proces, dat afhankelijk is van de strikte uitvoering van hervormingen die in overeenstemming zijn met de hoogste Europese normen, met name naleving van de criteria van Kopenhagen en de rechtsstaat, en dat de daadwerkelijke toepassing van wetten in de praktijk waarborgt; moedigt Kosovo aan zijn inspanningen in dit verband voort te zetten, door zijn verbintenis ten aanzien van de normen en waarden van de Unie verder te versterken; wijst erop dat de uitbreiding ook een grondige voorbereiding van potentiële nieuwe leden vergt, met inachtneming van economische stabiliteit van de interne markt, de sociale en milieunormen en de goede werking van de Europese instellingen;

5.is ingenomen met de visumliberalisering, die in april 2023 is goedgekeurd en sinds 1 januari 2024 van kracht is, als concreet resultaat van de steeds nauwere betrekkingen tussen Kosovo en de EU en als bewijs van de stappen die Kosovo heeft gezet op de weg naar Europese integratie; is ingenomen met het besluit van Kosovo om eenzijdig de visumvereisten voor burgers van Bosnië en Herzegovina af te schaffen; is verheugd over het besluit van Spanje om door Kosovo afgegeven gewone paspoorten vanaf januari 2024 als geldige reisdocumenten te erkennen;

6.stelt vast dat er concrete vooruitgang is geboekt op het gebied van justitie, vrijheid en veiligheid, de bestrijding van georganiseerde misdaad en een functionerende markteconomie; betreurt dat er slechts beperkte vooruitgang is geboekt met betrekking tot de rechtsstaat en roept ertoe op vaart te zetten achter de hervormingen op dit gebied; is ingenomen met de ambitie van Kosovo om werk te maken van de uitvoering van de hervormingen, die voor het land een prioriteit blijven; betreurt dat er geen besluitvormend quorum is behaald in de Nationale Vergadering van Kosovo, als gevolg van de boycot van de werkzaamheden van de Vergadering door de politieke partijen in de aanloop naar de parlementsverkiezingen;

7.betreurt de politisering van instellingen zoals de centrale kiescommissie en de onafhankelijke mediacommissie;

8.spreekt zijn waardering uit voor het feit dat Kosovo steeds meer aansluiting zoekt bij het buitenlands en veiligheidsbeleid van de EU en waardeert met name dat het land de aanvalsoorlog van Rusland tegen Oekraïne krachtig veroordeelt en uitvoering geeft aan de beperkende maatregelen van de EU tegen Rusland en Belarus, in overeenstemming met het buitenlands beleid van de Unie, alsook dat het land steun verleent aan Oekraïne in de vorm van humanitaire hulp en militaire steunpakketten, wat laat zien dat Kosovo een betrouwbare en waardevolle partner is die zich inzet voor de integratie in de EU en een duidelijke geopolitieke oriëntatie nastreeft, en die stevig verankerd is in het Europese en trans-Atlantische bondgenootschap;

9.dringt erop aan de EU-maatregelen tegen Kosovo per direct in te trekken, aangezien deze niet langer gerechtvaardigd zijn – in de wetenschap dat Kosovo aan de eisen van de EU heeft voldaan en deze maatregelen haaks staan op de inzet die het land aan de dag legt ten aanzien van de Europese waarden en op het feit dat Kosovo aansluiting zoekt bij het EU-beleid – en aangezien deze een rem zetten op het succes van het partnerschap van de EU met Kosovo en ertoe leiden dat de dialoog tussen Belgrado en Pristina niet te goeder trouw kan worden hervat;

10.geeft nogmaals aan het verzoek van Kosovo om lidmaatschap van de Raad van Europa, het plan van strategische oriëntatie van het land om deel te nemen aan het programma “Partnerschap voor de Vrede” van de NAVO en zijn wens om zich bij andere internationale organisaties aan te sluiten, volledig te steunen; roept de relevante organisaties en de lidstaten op de toetredingsverzoeken van Kosovo proactief te steunen; verzoekt de Commissie en het EU-kantoor in Kosovo zich meer in te spannen om de zichtbaarheid te vergroten en de rol, inspanningen en voordelen van de nauwere samenwerking tussen de EU en Kosovo onder de aandacht te brengen;

11. is ingenomen met het feit dat Kosovo de administratieve lasten heeft teruggedrongen door procedures te vereenvoudigen via de uitvoering van het desbetreffende programma voor 2022-2027; merkt op dat het strategisch kader voor het openbaar bestuur is ingevoerd, maar niet op doeltreffende wijze wordt uitgevoerd; betreurt dat het beheer van de EU-financiering door de vertraagde hervorming van het openbaar bestuur te wensen overlaat en dat de verantwoordingsplicht in de overheidssector onvoldoende is; roept Kosovo op het openbaar bestuur en het op verdiensten gebaseerde ambtenarenapparaat te verbeteren door de wet inzake overheidsambtenaren en de wet inzake de onafhankelijke raad van toezicht op het ambtenarenapparaat te wijzigen en goed te keuren;

12.betreurt dat er nog geen uitvoering is gegeven aan de uitspraak van het Grondwettelijk Hof van Kosovo over de wet inzake bezoldigingen, waarmee het huidige beloningssysteem voor overheidsambtenaren gelijkgeschakeld wordt; verzoekt de regering van Kosovo haar wetgeving inzake het beheer van de overheidsfinanciën te herzien zodat deze voldoet aan de internationale normen, en de methodologie voor overheidsinvesteringen in de herziene wetgeving op te nemen;

13.is verheugd dat het land flinke en positieve vooruitgang heeft geboekt wat betreft de follow-up van veel van de reeds lang geleden voor het eerst gedane aanbevelingen van de EU-verkiezingswaarnemingsmissie (EU EOM) en wat betreft de presentatie van de consensuswet inzake algemene verkiezingen; merkt op dat hiermee een goede basis wordt gelegd voor het houden van democratische verkiezingen, in overeenstemming met internationale en regionale normen; merkt op dat de Europese Unie op uitnodiging van de president van Kosovo een EU EOM heeft ingezet met het oog op de waarneming van de parlementsverkiezingen in Kosovo die werden gehouden op 9 februari 2025, en dat hieraan ook werd deelgenomen door een waarnemingsdelegatie van leden van het Europees Parlement; is tevreden met de conclusies van de EU EOM waarin wordt bevestigd dat er op 9 februari 2025 vreedzame, vrije en eerlijke verkiezingen hebben plaatsgevonden waaraan alle gemeenschappen in Kosovo hebben deelgenomen; betreurt de harde retoriek van de politieke partijen tijdens de campagne; neemt kennis van de technische problemen bij het tellen van de stemmen en moedigt de Kosovaarse autoriteiten aan hun inspanningen op te voeren om de organisatie van de volgende verkiezingen te verbeteren; wijst erop dat er bij de parlementsverkiezingen niet echt sprake was van politiek pluralisme binnen de Kosovaars-Servische gemeenschap, ondanks het feit dat er meerdere Kosovaars-Servische kieslijsten waren; is bezorgd over berichten dat Belgrado voortdurend druk uitoefent op kiezers uit de Servische gemeenschap; veroordeelt dat de speciale gezant van de VS, Richard Grenell, zich herhaaldelijk in de verkiezingscampagne heeft gemengd;

14.neemt met bezorgdheid kennis van de politieke impasse als gevolg van het gefragmenteerde politieke landschap en het feit dat het parlement tot dusver nog geen spreker heeft verkozen, waardoor de vorming van een regering naar aanleiding van de parlementsverkiezingen van 9 februari 2025 wordt belemmerd en de parlementaire lezing van verschillende begrotingsteksten vertraging oploopt; moedigt de politieke partijen aan tot samenwerking om deze patstelling zo snel mogelijk te doorbreken;

15.stelt met bezorgdheid vast dat de wet inzake lokale verkiezingen en de wet inzake algemene verkiezingen nog steeds niet zijn uitgevoerd en in overeenstemming zijn gebracht met de wet inzake gendergelijkheid, uit hoofde waarvan vrouwen en mannen elk voor 50 % vertegenwoordigd moeten zijn; betreurt dat vrouwen nog steeds ondervertegenwoordigd zijn;

16.is ingenomen met de goedkeuring van de wet inzake het speciaal openbaar ministerie en met de vooruitgang die is geboekt bij de berechting van corruptiezaken; spreekt zijn waardering uit voor het actieve werk van het speciaal openbaar ministerie bij het oplossen van zeven zaken in verband met oorlogsmisdaden; dringt aan op verdere verduidelijking van de bevoegdheidsverdeling tussen het speciaal openbaar ministerie en het openbaar ministerie bij de behandeling van onderzoeken en vervolgingen; roept Kosovo ertoe op het speciaal openbaar ministerie verder te versterken door te zorgen voor meer capaciteit om zaken op het gebied van zware georganiseerde misdaad te onderzoeken en te vervolgen; verzoekt de politie en het speciaal openbaar ministerie nauw samen te werken bij de ontwikkeling van strategieën voor doeltreffender onderzoek, en daarbij de verantwoordelijkheden duidelijk af te bakenen;

17.neemt er nota van dat Kosovo zijn positie op de corruptieperceptie-index heeft verbeterd, aangezien het land ten opzichte van vorig jaar tien plaatsen is gestegen, en beschouwt dit weliswaar als een positieve ontwikkeling – in de wetenschap dat dit toe te schrijven is aan zowel de daling van de scores van andere landen als, nog belangrijker, de aanneming van hoogwaardige wetgeving – maar is van mening dat deze positie nog steeds erg onbevredigend is; wijst erop dat om het vertrouwen van mensen te winnen niet alleen wetgevingshervormingen moeten worden doorgevoerd, maar dat er ook zichtbare resultaten moeten worden geboekt op het gebied van het onderzoek naar gevallen van corruptie op alle niveaus en het vervolgen en veroordelen van de personen die zich daaraan schuldig maken; betreurt dat Kosovo sinds 2019 geen strategie voor de bestrijding van corruptie heeft en dringt aan op meer inspanningen om deze strategie als prioriteit te verwezenlijken; herhaalt dat een sterk politiek engagement nodig is om tastbare resultaten te boeken in de strijd tegen grootschalige corruptie;

18.spreekt zijn ernstige bezorgdheid uit over de systemische kwetsbaarheden in de context van de Kosovaarse rechterlijke macht, met name als het gaat om de onafhankelijkheid binnen het rechtsstelsel en de eerbiediging van de scheiding der machten; herhaalt zijn bezorgdheid over de achterstanden bij de afhandeling van rechtszaken en over de aanhoudende kritiek die door overheidsambtenaren wordt geuit op rechterlijke beslissingen in individuele gevallen; is ingenomen met het feit dat de regering in december 2024 haar ontwerpwetgeving inzake justitiële hervormingen aan de Commissie van Venetië heeft voorgelegd en dat laatstgenoemde op 18 maart 2025 een eerste advies heeft uitgebracht; verzoekt Kosovo ervoor te zorgen dat de wetgeving inzake de integriteit en verantwoordingsplicht van de rechterlijke macht in overeenstemming is met de Europese normen en de aanbevelingen van de Commissie van Venetië; roept de regering van Kosovo ertoe op voldoende middelen uit te trekken voor de rechterlijke organisatie; is ingenomen met de oprichting van de handelsrechtbank, de vooruitgang bij de aanwerving van nieuwe rechters en openbare aanklagers volgens een op verdiensten gebaseerde en transparante procedure, en een algemene toename van de transparantie;

19.is ingenomen met de deelname van Kosovaarse Serviërs aan de parlementsverkiezingen en spoort hun gekozen vertegenwoordigers aan om binnen het Kosovaarse wetgevingskader een actieve rol te spelen om op die manier bij te dragen aan de verwezenlijking van een Europese toekomst voor Kosovo; betreurt echter de boycot van partijen die de Kosovaarse Serviërs vertegenwoordigden tijdens de lokale verkiezingen van april 2023 en de terugtrekking van Kosovaarse Serviërs uit Kosovaarse instellingen; uit zijn bezorgdheid over de invloed die Servië via de politieke partij Srpska Lista (SL) op de parlementsverkiezingen uitoefende;

20.is tevreden met de uitvoering van de uitspraak van het Grondwettelijk Hof van 2016 met betrekking tot de grondeigendom van het klooster van Dečani/Deçani, waarbij de Kosovaarse regering het klooster in maart 2024 als eigenaar registreerde;

21.is ingenomen met de gestage stijging van het aantal veroordelingen dat wordt uitgesproken wegens georganiseerde misdaad en met het feit dat het rechtskader voor de bestrijding van georganiseerde misdaad in overeenstemming is met het EU-acquis; vindt dat het openbaar ministerie en de politie hun gezamenlijk optreden tegen criminele groepen en netwerken nog verder zouden moeten versterken; is bezorgd over de onzekere veiligheidssituatie in het noorden van Kosovo, met name sinds de aanval bij het dorp Banjska/Banjskë in september 2023, waarna de politiemacht flink moest worden opgeschaald; benadrukt het belang van meer samenwerking bij de bestrijding van drugshandel; roept op tot verdere afstemming op het gebied van terrorismebestrijding;

22.is verheugd over de goedkeuring van de strategie en het actieplan voor de controle op handvuurwapens, lichte wapens en explosieven, evenals over de hoge mate van naleving van de regels van het VN-Vuurwapenprotocol;

23.blijft bezorgd over de trage uitvoering van de strategie en het actieplan voor de rechtsstaat;

24.geeft nogmaals aan met het parlement van Kosovo en met de parlementsleden te willen blijven samenwerken en deze samenwerking zelfs verder te willen intensiveren om de democratische processen die verband houden met het Europese traject van Kosovo te ondersteunen door gebruik te maken van de bestaande instrumenten en initiatieven van het Europees Parlement ter ondersteuning van de democratie; verwacht dat dit partnerschap na de democratische verkiezingen van 9 februari 2025 nieuw leven kan worden ingeblazen en verder kan worden versterkt; moedigt de actieve betrokkenheid en samenwerking van alle gekozen leden van het nieuw gevormde parlement van Kosovo aan;

25.spreekt zijn afschuw uit over de ernstige veiligheidsincidenten die eind november 2024 hebben plaatsgevonden in het noorden van Kosovo, waarbij het ernstigste incident plaatsvond in de buurt van het dorp Vragë dat deel uitmaakt van de gemeente Zubin Potok, waar kritieke infrastructuur werd beschadigd door explosieven die gericht waren op het hoofdkanaal van het Ibar-Lepenac-systeem; staat achter de Kosovaarse instanties bij hun inspanningen om een volledig onderzoek te doen naar deze strafbare feiten, met als doel de daders voor de rechter te brengen;

26.is ingenomen met de werkzaamheden van EULEX die de Kosovaarse autoriteiten heeft bijgestaan bij de oprichting van duurzame en onafhankelijke instellingen voor de rechtsstaat;

27.stelt vast dat Kosovo over de institutionele structuur beschikt die nodig is voor het bevorderen en beschermen van de mensenrechten; is ingenomen met de goedkeuring van de strategie voor de bescherming en bevordering van de rechten van gemeenschappen; benadrukt echter dat de bescherming van mensenrechten onder druk staat vanwege tekortkomingen in de uitvoering van wetgeving, het gebrek aan politieke wil en onvoldoende personele en financiële middelen, en roept op tot versterkte handhavings- en verantwoordingsmechanismen;

28.erkent dat de grondwet van Kosovo bijzonder vooruitstrevend is als het gaat om de bescherming van de rechten van minderheden; stelt tot zijn spijt vast dat het verzoekschrift, ondertekend door bijna vijfhonderd mensen die zichzelf van oudsher als Bulgaars beschouwen en dat in januari 2023 is ingediend bij het parlement van Kosovo, nog steeds niet in behandeling is genomen, en beveelt aan dat de rechten van minderheden in wetten worden verankerd en in de praktijk worden gewaarborgd; dringt er bij Kosovo op aan ervoor te zorgen dat alle minderheden, erkend op grond van de wet inzake de bescherming van de rechten van minderheden, en de leden van hun gemeenschappen integraal worden opgenomen in de grondwet van het land; roept de autoriteiten van Kosovo ertoe op hun inspanningen op te voeren om de rechten van alle minderheden, met inbegrip van nationale gemeenschappen, en met name kwetsbare nationale gemeenschappen, te beschermen en hen gelijke kansen te bieden en ervoor te zorgen dat zij op evenredige wijze vertegenwoordigd zijn in het politieke en culturele leven, de openbare media, het openbaar bestuur en de rechterlijke macht, alsook om te voorkomen dat zij tot assimilatie worden gedwongen en om hun integratie in de Kosovaarse samenleving te bevorderen en de activiteiten ter bestrijding van de sociale en economische uitdagingen waarmee deze nationale minderheden worden geconfronteerd, te intensiveren;

29.is erover verheugd dat er meer geld komt voor opvangcentra voor slachtoffers van huiselijk geweld en mensenhandel; merkt op dat huiselijk geweld nog steeds de meest voorkomende vorm van gendergerelateerd geweld is; uit zijn bezorgdheid over het feit dat er nog steeds onvoldoende wordt gedaan om huiselijk geweld effectief te voorkomen;

30.betreurt dat de aanneming van het ontwerp van het Burgerlijk Wetboek van Kosovo nog steeds op zich laat wachten; benadrukt dat in het ontwerp van het Burgerlijk Wetboek verscheidene belangrijke kwesties aan de orde komen die verband houden met gendergelijkheid als fundamentele waarde van de EU, met inbegrip van het mogelijk maken van een gelijke verdeling van het gemeenschappelijk eigendom binnen het huwelijk tussen echtgenoten van het vrouwelijke en het mannelijke geslacht; wijst erop dat het belangrijk is dat in het Burgerlijk Wetboek de rechten van alle mensen in Kosovo worden gewaarborgd, zodat de grondwettelijke rechten en kansen van de lhbtiq-gemeenschap worden geëerbiedigd; uit zijn bezorgdheid over het feit dat vrouwen nog steeds ondervertegenwoordigd zijn in leidinggevende politieke functies, met name op het gebied van veiligheid en dialoog, en benadrukt dat zij dringend moeten worden betrokken bij vredes- en verzoeningsprocessen, in overeenstemming met Resolutie 1325 van de VN-Veiligheidsraad inzake vrouwen, vrede en veiligheid; roept op tot meer inspanningen om de positie van vrouwen in de samenleving te verbeteren;

31.merkt op dat het gevangeniswezen in grote lijnen in overeenstemming is met de VN-standaardminimumregels, en roept op tot een betere bescherming van de rechten van gevangenen, met name vrouwen, minderheden en gevangen met een psychische aandoening; uit nogmaals zijn bezorgdheid over het feit dat discriminerend taalgebruik ten aanzien van vrouwen en lhbtiq-personen blijft bestaan, en roept de autoriteiten ertoe op een nationale genderstrategie op te stellen en uit te voeren voor onderzoeksgebieden als wetenschap, technologie, engineering en wiskunde; is verheugd over de deelname van vrouwen aan hoogwaardige opleidingsprogramma’s op het gebied van bedrijfsvoering en management, alsook op ICT-gebied, die worden gefaciliteerd door het instrument voor pretoetredingssteun; betreurt dat vrouwen uit minderheidsgroepen, met name de Roma, de Ashkali en de Egyptische gemeenschap, te maken hebben met tal van vormen van discriminatie, in het bijzonder op het gebied van onderwijs, werkgelegenheid en toegang tot gezondheidszorg; is bezorgd over de onvoldoende vertegenwoordiging van minderheidsgemeenschappen in centrale overheidsdiensten en merkt op dat het aantal vrouwen in leidinggevende functies laag is;

32.betreurt dat het VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap nog niet is aangenomen; spreekt zijn bezorgdheid uit over het feit dat de Kosovaarse wetgeving onvoldoende is afgestemd op het EU-acquis inzake de rechten van personen met een handicap, die te maken krijgen met discriminatie en obstakels bij de toegang tot sociale diensten;

33.is ingenomen met de voortdurende verbetering van de positie van Kosovo op de Liberal Democracy Index en de Electoral Democracy Index van 2024 die zijn opgesteld door het Varieties of Democracy Institute en een maatstaf zijn voor de rechtsstaat, checks-and-balances, burgerlijke vrijheden en vrije en eerlijke verkiezingen;

34.neemt in afwachting van de uitspraak van het Grondwettelijk Hof over de belangrijke mediawet kennis van het feit dat het medialandschap in Kosovo een pluralistisch karakter heeft; wijst in dit verband op de belangrijke rol van de onafhankelijke mediacommissie, waarvan de onafhankelijkheid in de besluitvorming strikt moet worden geëerbiedigd en waarvan de werking volledig moet worden hersteld; betreurt echter de afnemende mediavrijheid in Kosovo, zoals blijkt uit de daling van de 56e naar de 75e plaats op de wereldindex voor persvrijheid 2024; herhaalt dat mediapluriformiteit en transparantie voorwaarden zijn om tot de EU te kunnen toetreden; pleit voor meer transparantie met betrekking tot de eigendom en financiering van de media, om de onafhankelijkheid en pluriformiteit van de media te versterken; benadrukt dat er robuuste maatregelen nodig zijn om journalisten te beschermen tegen pesterijen en intimidatie en om de onafhankelijkheid van regelgevende instanties voor de media te waarborgen; merkt op dat het maatschappelijk middenveld zijn bezorgdheid heeft geuit over de naar verluidt politiek gemotiveerde verkiezing van de voorzitter van de onafhankelijke mediacommissie; dringt er bij de Kosovaarse autoriteiten op aan de wet inzake de onafhankelijke mediacommissie verder te herzien en daarin de aanbevelingen van de Raad van Europa op te nemen, zodat de nationale wetgeving in overeenstemming wordt gebracht met de normen en praktijken van de EU; beveelt aan meer steun te verlenen aan onafhankelijke mediakanalen en factcheckorganisaties in Kosovo, omdat zij een cruciale rol spelen bij het tegengaan van desinformatie en bij het verstrekken van juiste informatie aan het publiek; moedigt de EU aan deze entiteiten technische en financiële bijstand te verlenen; spoort de Kosovaarse autoriteiten aan te verzoeken om specifieke deskundigenmissies voor de uitwisseling van informatie over technische bijstand; dringt aan op goedkeuring van de wet inzake radio en televisie van Kosovo en de wet inzake de bescherming van journalistieke bronnen;

35.uit zijn bezorgdheid over de recente cyberaanval op de digitale infrastructuur van Kosovo; dringt er bij de regering van Kosovo op aan haar capaciteit te versterken om buitenlandse inmenging en desinformatie tegen te gaan, met name door Servisch-nationalistische kanalen en door Rusland, die tot doel hebben de regio te destabiliseren en de Europese integratie van de Westelijke Balkan te ondermijnen, door alomvattende strategieën te ontwikkelen, zoals campagnes om mensen meer bewust te maken en desinformatie tegen te gaan die de deelname van vrouwen aan het openbare leven in de weg staat, alsmede door de cyberbeveiliging en de bijbehorende infrastructuur te versterken, door de samenwerking met internationale partners, met name de Europese Unie, te bevorderen om de digitale economie, de overheidsdiensten en de nationale veiligheid van Kosovo te beschermen, en door desinformatiecampagnes en hybride dreigingen aan te pakken die erop gericht zijn het land te destabiliseren en het Europese perspectief ervan te ondermijnen; moedigt de integratie van programma’s voor mediawijsheid in het onderwijsprogramma van Kosovo aan, zodat burgers de vaardigheden kunnen verwerven die nodig zijn om desinformatie te herkennen en tegen te gaan;

36.spreekt zijn waardering uit voor het feit dat Kosovo onderdak en asiel heeft geboden aan journalisten uit Oekraïne en Afghanistan;

37.spreekt zijn ernstige bezorgdheid uit over de grote toename van de aantallen aanvallen op journalisten en strategische rechtszaken tegen publieke participatie (SLAPP-zaken), ook door overheidsfunctionarissen; roept de autoriteiten op hun werkzaamheden met betrekking tot anti-SLAPP-wetgeving voort te zetten overeenkomstig de nieuwe Richtlijn (EU) 2024/1069Richtlijn (EU) 2024/1069 van het Europees Parlement en de Raad van 11 april 2024 betreffende bescherming van bij publieke participatie betrokken personen tegen kennelijk ongegronde vorderingen of misbruik van procesrecht (“strategische rechtszaken tegen publieke participatie”) (PB L, 2024/1069 van 16.4.2024, ELI: http://data.europa.eu/eli/dir/2024/1069/oj).; verzoekt Kosovo zich actief in te zetten om journalisten in staat te stellen hun werk uit te voeren en om ervoor te zorgen dat de media volledig vrij en onafhankelijk kunnen werken; benadrukt dat alle vormen van geweld een halt moeten worden toegeroepen;

38.is ingenomen met het levendige en constructieve maatschappelijk middenveld in Kosovo, dat een zeer cruciale en positieve rol speelt in het hervormingsproces; moedigt de regering aan haar samenwerking met het maatschappelijk middenveld, in het bijzonder met vrouwenrechtenorganisaties, op het gebied van besluitvorming te intensiveren en meer gebruik te maken van de regeringsraad voor samenwerking met het maatschappelijk middenveld met als doel samenwerkingsbanden tot stand te brengen en het maatschappelijk middenveld vanaf een vroeg stadium daadwerkelijk te betrekken bij een transparant wetgevingsproces; benadrukt dat het belangrijk is de verantwoordingsplicht en transparantie met betrekking tot overheidsfinanciering voor maatschappelijke organisaties te bevorderen; beklemtoont dat het maatschappelijk middenveld essentieel is voor het bevorderen van democratie en pluriformiteit en voor het stimuleren van goed bestuur en sociale vooruitgang;

39.betreurt dat er geen duidelijk plan is om de Kosovaarse Serviërs in het noorden bij de zaak te betrekken en dat er nog steeds maar zeer weinig initiatieven zijn om de Servische gemeenschap bij de politieke, sociale en economische structuren van Kosovo te betrekken; herhaalt zijn oproep om de interne dialoog te verbeteren en daadwerkelijk en rechtstreeks samen te werken met onafhankelijke Kosovaars-Servische maatschappelijke organisaties, met name in het noorden, teneinde vertrouwen op te bouwen, het dagelijks leven van Serviërs in Kosovo te vergemakkelijken en hen met succes te integreren;

40.spreekt zijn waardering uit voor het feit dat Kosovo deelneemt aan diverse regionale samenwerkingsinitiatieven en spoort het land aan nog meer te doen op het gebied van verzoening en te streven naar oplossingen voor geschillen uit het verleden; prijst Kosovo voor zijn constructieve houding en actieve betrokkenheid bij regionale samenwerking en handelsbevordering, die hebben geleid tot het deblokkeren van de Midden-Europese Vrijhandelsovereenkomst;

41.verzoekt Servië alle oorlogsarchieven open te stellen en toegang te verlenen tot de dossiers van de voormalige Joegoslavische geheime dienst (UDBA) en de geheime dienst van het Joegoslavische Volksleger (KOS), en ervoor te zorgen dat deze op verzoek worden overgedragen aan de respectieve regeringen; benadrukt dat deze archieven in de hele regio moeten worden opengesteld, zodat misdaden uit het communistische tijdperk kunnen worden onderzocht en de democratie, de verantwoordingsplicht en de instellingen in de Westelijke Balkan kunnen worden versterkt;

42.geeft nogmaals aan de door de EU gefaciliteerde dialoog volledig te steunen en is ingenomen met de benoeming van Peter Sørensen tot speciale vertegenwoordiger van de EU voor de dialoog tussen Belgrado en Pristina;

43.wijst er nogmaals op dat een constructieve houding bij zowel de Kosovaarse als de Servische autoriteiten belangrijk is om tot een omvattende en juridisch bindende normaliseringsovereenkomst te komen, gebaseerd op wederzijdse erkenning en in overeenstemming met het internationaal recht; dringt er zowel bij Kosovo als Servië op aan om de Overeenkomst van Brussel en de Overeenkomst van Ohrid uit te voeren, onder meer door de vereniging/gemeenschap van gemeenten met een Servische meerderheid op te richten en een einde te maken aan de Servische tegenstand met betrekking tot de toetreding van Kosovo aan regionale en internationale organisaties, alsook om unilaterale acties te vermijden die het dialoogproces zouden kunnen belemmeren;

44.verwacht van Kosovo en Servië dat ze hun volledige medewerking verlenen en alle nodige maatregelen nemen om de daders van de terroristische aanslag van 2023 in Banjska aan te houden en snel voor de rechter te brengen; betreurt dat Servië nog steeds geen vervolging heeft ingesteld tegen de schuldigen, met name Milan Radoičić, de vicevoorzitter van Srpska Lista; benadrukt nogmaals dat ook de daders van de terroristische aanslag in Zubin Potok ter verantwoording moeten worden geroepen en onverwijld voor de rechter moeten worden gebracht;

45.verzoekt de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid en de Commissie om zich proactiever op te stellen bij het aansturen van de dialoog; pleit voor een grotere rol voor het Europees Parlement bij het faciliteren van de dialoog door regelmatig bijeenkomsten van de Paritaire Parlementaire Vergadering te houden;

46.veroordeelt alle acties die de stabiliteit in gevaar brengen en het verzoeningsproces ondergraven, met inbegrip van de spanningen in het noorden van Kosovo en de provocaties door groepen die door de Servische staat worden gesteund en illegale gewapende bendes, en dringt er bij de Europese Unie op aan een krachtiger standpunt in te nemen tegen inmenging van buitenaf in de interne aangelegenheden van Kosovo; wijst erop dat beide partijen gehouden zijn alle bereikte overeenkomsten volledig uit te voeren en dringt erop aan dat zij zich onthouden van unilaterale acties die de spanningen kunnen doen oplaaien; dringt er bij de Kosovaarse politie op aan dat zij zich volledig houdt aan alle eisen inzake de rechtsstaat en de mensenrechten en dat zij ervoor zorgt dat er in het noorden van Kosovo een politiemacht wordt ingezet die multi-etnisch en inclusief is, volledig in overeenstemming met de wettelijke vereisten; herinnert eraan dat alle politieke vertegenwoordigers en alle gemeenschappen in Kosovo er samen verantwoordelijk voor zijn om vrede, veiligheid en de rechtsstaat te handhaven;

47.is tevreden over de oprichting van de gezamenlijke commissie voor vermiste personen in december 2024 en roept ertoe op snel vooruitgang te boeken bij de uitvoering van de politieke verklaring van mei 2023 over vermiste personen; verzoekt zowel Kosovo als Servië om deze humanitaire kwestie niet te politiseren en om hun inspanningen op te voeren met betrekking tot de uitvoering van de verklaring als onderdeel van de dialoog tussen Belgrado en Pristina, alsook om een samenwerkingsverband tussen de beide partijen tot stand te brengen;

48.is ingenomen met de recente akkoorden die in het kader van het proces van Berlijn zijn aangegaan;

49.is ingenomen met het besluit van Kosovo om de beperkingen op de invoer van Servische eindproducten aan de grensovergang bij Merdare op te heffen;

50.is ingenomen met de aanwezigheid van de Kosovo Force en prijst de rol die deze speelt bij het opbouwen en in stand houden van een veilige en beveiligde omgeving en bij het tot stand brengen van een stabiel en vreedzaam Kosovo met het oog op de Euro-Atlantische integratie; herinnert aan het belang van de missie voor de voortdurende ontwikkeling van de Kosovaarse veiligheidsmacht door advies, opleiding en capaciteitsopbouw te verstrekken;

51.is ingenomen met de inspanningen die door Kosovo worden verricht om uitvoering te geven aan het nieuwe groeiplan voor de Westelijke Balkan, dat tot doel heeft verder te bouwen aan EU-gerelateerde hervormingen en de sociaal-economische kloof tussen de EU-lidstaten en de landen van de Westelijke Balkan te verkleinen; is ingenomen met de goedkeuring van de hervormingsagenda van Kosovo en herinnert eraan dat Kosovo (net als Servië) zich meer moet inzetten voor de door de EU gefaciliteerde dialoog om toegang te krijgen tot de middelen;

52.is tevreden over de vooruitgang die Kosovo heeft geboekt bij de ontwikkeling van een functionerende markteconomie en spoort Kosovo aan om de structurele hervormingen door te voeren die noodzakelijk zijn om budgettaire uitdagingen aan te pakken, en tegelijkertijd te zorgen voor adequate arbeidsbescherming, eerlijke lonen en betere arbeidsomstandigheden, overeenkomstig de EU-wetgeving;

53.verzoekt de Commissie nogmaals een regionale strategie te ontwikkelen om de aanhoudende jongerenwerkloosheid en braindrain tegen te gaan door de discrepantie op het gebied van vaardigheden tussen het onderwijsstelsel en de arbeidsmarkt aan te pakken, de kwaliteit van het onderwijs te verbeteren en te zorgen voor voldoende financiering van actieve arbeidsmarktmaatregelen en beroepsopleidingsprogramma’s, evenals adequate voorzieningen voor kinderopvang en voorschools onderwijs;

54.is ingenomen met het feit dat de Kosovaarse wetgeving inzake cybercriminaliteit in grote lijnen in overeenstemming is met het EU-acquis; stelt vast dat Kosovo nog slechts beperkte vooruitgang heeft geboekt wat betreft digitalisering van overheidsdiensten; wijst erop dat het belangrijk is dat Kosovo aansluit bij de EU-wetgeving inzake digitalisering, met name bij het Europees wetboek voor elektronische communicatie, de richtlijn beveiliging van netwerk- en informatiesystemen (NIS 2-richtlijn)Richtlijn (EU) 2022/2555 van het Europees Parlement en de Raad van 14 december 2022 betreffende maatregelen voor een hoog gezamenlijk niveau van cyberbeveiliging in de Unie, tot wijziging van Verordening (EU) nr. 910/2014 en Richtlijn (EU) 2018/1972 en tot intrekking van Richtlijn (EU) 2016/1148 (NIS 2-richtlijn) (PB L 333 van 27.12.2022, blz. 80, ELI: http://data.europa.eu/eli/dir/2022/2555/oj)., de EU-toolbox inzake 5G-cyberbeveiliging, en de digitaledienstenverordeningVerordening (EU) 2022/2065 van het Europees Parlement en de Raad van 19 oktober 2022 betreffende een eengemaakte markt voor digitale diensten en tot wijziging van Richtlijn 2000/31/EG (digitaledienstenverordening) (PB L 277 van 27.10.2022, blz. 1, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2022/2065/oj). en de digitalemarktenverordeningVerordening (EU) 2022/1925 van het Europees Parlement en de Raad van 14 september 2022 over betwistbare en eerlijke markten in de digitale sector, en tot wijziging van Richtlijnen (EU) 2019/1937 en (EU) 2020/1828 (digitalemarktenverordening) (PB L 265 van 12.10.2022, blz. 1, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2022/1925/oj)., en dat daarbij de behoeften van burgers voor ogen worden gehouden; merkt op dat de Kosovaarse economie sterk afhankelijk blijft van invoer en benadrukt de noodzaak van economische diversificatie om het concurrentievermogen en de duurzaamheid te verbeteren, met name in de context van een sterkere integratie in de EU-markten;

55.betreurt dat het in 2022 voorgelegde wetsontwerp inzake schoolboeken nog steeds niet definitief is aangenomen door het Kosovaarse parlement; verzoekt Kosovo de tenuitvoerlegging van het nieuwe leerplan voor het basisonderwijs af te ronden, de revisie van de huidige schoolboeken te voltooien, leerkrachten opleidingen op lange termijn te bieden en op alle onderwijsniveaus systematisch kwaliteitsborgingsmechanismen toe te passen;

56.dringt er bij Kosovo op aan de toegang tot hoogwaardige gezondheidszorg te verbeteren; merkt op dat het niveau van de uitgaven voor gezondheidszorg het op een na laagste in de regio is en roept op tot een alomvattende hervorming van de gezondheidszorg om tegemoet te komen aan de behoeften van alle burgers, met name van burgers in plattelandsgebieden en onderbediende gebieden;

57.stelt met bezorgdheid vast dat de toegang tot sociale diensten, met name voor kwetsbare groepen, is verslechterd nadat de regering het Ministerie van Arbeid en Sociale Zaken heeft opgeheven, hetgeen gebeurde zonder transparante raadpleging van het maatschappelijk middenveld en andere belanghebbenden en wat tot grote verwarring heeft geleid; roept op tot betere, empirisch onderbouwde budgettering om de sociale diensten te verbeteren, met name voor overlevenden van gendergerelateerd geweld, in overeenstemming met het nieuwe wettelijke kader;

58.dringt er bij Kosovo op aan te zorgen voor gelijk en niet-discriminerend openbaar onderwijs in minderheidstalen;

59.wijst nogmaals op de noodzaak om jongeren in de gemeenten met een Servische meerderheid te bereiken en hen te integreren in de sociaal-economische structuren van het land;

60.merkt op dat Kosovo de energievoorzieningszekerheid enigszins heeft verbeterd, maar nog altijd sterk afhankelijk is van verouderde, zeer vervuilende energiecentrales, wat ernstige gezondheids- en milieurisico’s met zich meebrengt; stelt vast dat Kosovo in verband met de uitvoering van het energieprogramma van het land voor de periode 2022-2025 moet zorgen voor een goede planning, om de ambitieuze doelstellingen die daarin zijn opgenomen te halen en minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen; verzoekt de EU om haar inspanningen ter ondersteuning van Kosovo bij het aanpakken van de luchtverontreinigingsproblemen in het land op te voeren en hieraan prioriteit te geven; merkt op dat in de nieuwe energiestrategie van Kosovo niet wordt ingezet op de bouw van waterkrachtcentrales vanwege de schadelijke gevolgen ervan voor het milieu, zeker gezien de waterschaarste in het land;

61.benadrukt dat er in Kosovo een alomvattende infrastructuur moet worden ontwikkeld om de uitstoot van het openbaar vervoer te helpen verminderen en het gebruik van geëlektrificeerd vervoer uit te breiden; wijst erop dat het verbeteren van de toegankelijkheid en het zorgen voor compatibiliteit met het vervoersnetwerk van de EU een prioriteit moeten blijven;

62.is ingenomen met het akkoord dat tijdens de top van Tirana over lagere roamingkosten is bereikt; roept de autoriteiten, de particuliere sector en alle belanghebbenden in dit verband ertoe op om ervoor te zorgen dat het mogelijk wordt de afgesproken streefdoelen te halen om een aanmerkelijke verlaging van de dataroamingtarieven en verdere verlagingen te realiseren zodat de prijzen in de landen van de Westelijke Balkan en de EU uiterlijk in 2027 dichter bij de binnenlandse prijzen komen te liggen; is ingenomen met de inwerkingtreding van de eerste uitvoeringsfase van de routekaart voor roaming tussen de Westelijke Balkan en de EU;

63.dringt er bij Kosovo op aan om meer te doen om de emissieplafonds na te leven, om de integratie van milieuaspecten in sectoraal beleid te verbeteren en om de nodige maatregelen te nemen op het gebied van de bestrijding van vervuiling en bodem- en waterverontreiniging en op het gebied van afvalbeheer, in overeenstemming met EU- en internationale normen en verbintenissen; dringt bij Kosovo aan op de bevordering van alomvattende milieueffectbeoordelingen en de integratie van duurzaamheidsmaatregelen in de infrastructuurplanning; roept Kosovo ertoe op het aantal beschermde gebieden in het land uit te breiden en de instrumenten en maatregelen voor de bescherming van deze gebieden te verbeteren, met het oog op het behoud van de biodiversiteit, waaronder belangrijke habitats van de ernstig bedreigde Balkanlynx; spoort Kosovo aan de samenwerking met zijn buurlanden te intensiveren en te bespoedigen, teneinde grensoverschrijdende beschermde gebieden aan te wijzen en samenhangende grensoverschrijdende beheersplannen op te stellen;

64.verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de voorzitter van de Europese Raad, de Commissie, de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, en de regeringen en parlementen van de lidstaten, alsmede aan de president, de regering en de Nationale Vergadering van Kosovo.