1.potwierdza swoje poparcie dla procesu przystąpienia BiH do UE, opartego na osiągnięciach, kryteriów kopenhaskich, jedności, suwerenności, integralności terytorialnej oraz równości wszystkich obywateli tego kraju;

2.z zadowoleniem przyjmuje decyzję Rady Europejskiej o rozpoczęciu negocjacji akcesyjnych z BiH w kontekście zmienionej rzeczywistości geopolitycznej po wybuchu rosyjskiej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie; wyraża zadowolenie z przyjęcia szeregu kluczowych przepisów w okresie poprzedzającym tę decyzję, ubolewa jednak, że pozytywna dynamika reform utknęła w martwym punkcie, i zwraca uwagę na niewłaściwe wdrożenie i egzekwowanie przyjętych przepisów; ubolewa, że procesowi legislacyjnemu towarzyszył brak przejrzystości i ograniczony dostęp kluczowych zainteresowanych stron; odnotowuje niedawne przyjęcie ustaw dotyczących kontroli granicznej i ochrony danych osobowych oraz wzywa do ich pełnego wdrożenia; apeluje, by rozpocząć przygotowania do ustanowienia podstaw instytucjonalnych i finansowych dla tego rozszerzenia, aby zapewnić trwałą integrację z UE;

3.wzywa prawowitych przywódców politycznych BiH na wszystkich szczeblach do podjęcia wszystkich stosownych kroków określonych w zaleceniu Komisji z 12 października 2022 r., przy pełnym poszanowaniu odpowiednich demokratycznych, przejrzystych i integracyjnych procedur w ramach właściwych instytucji, z myślą o przyjęciu ram negocjacyjnych przez Radę po spełnieniu tych warunków oraz do zwiększenia wysiłków w celu realizacji 14 kluczowych priorytetów określonych przez Komisję w 2019 r.; wzywa wszystkie podmioty polityczne do utrzymania jedności, suwerenności i integralności terytorialnej BiH oraz do powstrzymania się od wszelkiej polaryzującej i secesjonistycznej retoryki oraz aktywności, podżegania do nietolerancji na tle etnicznym, religijnym i rasowym, zaprzeczania ludobójstwu i innym zbrodniom wojennym, a także gloryfikowania zbrodni i zbrodniarzy wojennych;

4.przypomina, że proces akcesyjny BiH musi opierać się na funkcjonujących instytucjach demokratycznych, praworządności, walce z korupcją i przestępczością zorganizowaną, a także na poszanowaniu praw podstawowych i niedyskryminowaniu wszystkich obywateli, w tym narodów konstytutywnych, niezależnie od ich przynależności etnicznej, religijnej lub innej;

5.zdecydowanie potępia powtarzające się stosowanie podburzającej retoryki oraz przyjmowanie secesjonistycznych ustaw i strategii politycznych przez prezydenta RS Milorada Dodika, partię SNSD i Zgromadzenie Republiki Serbskiej, w tym obchodzenie tzw. „Dnia Republiki Serbskiej” oraz „Dnia Państwa Republiki Serbskiej”; podkreśla, że takie działania podważają porządek konstytucyjny, integralność terytorialną i suwerenność BiH oraz są niezgodne z procesem przystąpienia BiH do UE i podważają porozumienie pokojowe z Dayton;

6.wzywa wszystkie państwa członkowskie, a także Europejską Służbę Działań Zewnętrznych (ESDZ) i Komisję, aby w duchu jedności bardziej zdecydowanie reagowały na te bezpośrednie zagrożenia dla bezpieczeństwa europejskiego, oraz ponawia apel o ukierunkowane sankcje wobec wszystkich destabilizujących podmiotów, w szczególności Milorada Dodika, a także innych wysokich rangą urzędników RS i urzędników serbskich, którzy udzielają polityce secesjonistycznej politycznego i materialnego wsparcia; wzywa wszystkie państwa członkowskie do zadbania o to, by takie sankcje mogły zostać przyjęte przez Radę, oraz do nałożenia ich dwustronnie lub w porozumieniu z innymi państwami członkowskimi, jeżeli ich przyjęcie w Radzie nie jest możliwe; potępia rolę rządu węgierskiego w blokowaniu sankcji; popiera oświadczenia wygłoszone przez sekretarza generalnego NATO Marka Ruttego oraz wiceprzewodniczącą / wysoka przedstawicielkę Kaję Kallas odpowiednio 10 marca 2025 r. i 8 kwietnia 2025 r. w Sarajewie, a także apeluje o podjęcie dialogu, aby zapewnić stabilność w tym kraju; uważa, że wysocy rangą urzędnicy UE nie powinni angażować się w kontakty z podmiotami podważającymi porządek konstytucyjny BiH, aby nie zaszkodzić wiarygodności UE pod względem wspierania instytucji państwowych BiH, oraz z zadowoleniem przyjmuje nałożenie przez niektóre państwa członkowskie zakazu podróżowania na wysokich rangą urzędników RS;

7.odnotowuje orzeczenie Sądu Bośni i Hercegowiny w sprawie Milorada Dodika z 26 lutego 2025 r. i jest głęboko zaniepokojony eskalacją napięć i podejmowanymi przez niego działaniami po wydaniu tego orzeczenia, w tym bezprecedensowymi atakami na instytucje BiH oraz zastraszanie opozycji w RS; wyraża ubolewanie z powodu poparcia dla takiej polityki ze strony władz rosyjskich i serbskich oraz wzywa wszystkie podmioty wewnętrzne, regionalne i międzynarodowe do poszanowania suwerenności i integralności terytorialnej BiH; wzywa do izolacji Milorada Dodika na arenie międzynarodowej; potępia niedawną decyzję rządu RS o uznaniu wysokiego rangą urzędnika niemieckiego ministerstwa spraw zagranicznych za persona non grata; z zaniepokojeniem zauważa, że Interpol odmówił wydania czerwonej noty na potrzeby międzynarodowego nakazu aresztowania, i wzywa EUFOR do udzielenia konkretnego wsparcia władzom BiH, aby położyć kres nieustannym wysiłkom na rzecz podważania stabilności prawnej i politycznej kraju oraz wykazać zaangażowanie i zdolność UE i EUFOR do utrzymania pokoju, egzekwowania praworządności i zachowania integralności instytucji prawnych;

8.ubolewa, że polityka i działania Milorada Dodika, w tym częste blokowanie organów państwowych i procesu decyzyjnego oraz osłabianie instytucji BiH niezbędnych do technicznych prac nad zbliżeniem przepisów do dorobku prawnego UE, są głównym czynnikiem utrudniającym BiH drogę do członkostwa w UE i stanowią wyraźne naruszenie porozumienia politycznego z 12 czerwca 2022 r.; z zadowoleniem przyjmuje działania właściwych instytucji BiH i wzywa je do przestrzegania odpowiednich procedur oraz do wykonania i wdrożenia wszystkich decyzji z pełnym poszanowaniem praworządności; wzywa wszystkie podmioty polityczne, zwłaszcza w RS, do odrzucenia wszelkich secesjonistycznych działań podważających jedność, suwerenność, integralność terytorialną i bezpieczeństwo kraju; wzywa Zgromadzenie Narodowe RS do zapewnienia, aby w dzienniku urzędowym znalazły się decyzje Trybunału Konstytucyjnego BiH dotyczące ustawodawstwa RS, które uznano za naruszające porządek konstytucyjny BiH i które zostały uchylone;.

9.wzywa Komisję, aby w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi i partnerami międzynarodowymi, w tym z Biurem Wysokiego Przedstawiciela, Organizacją Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE) i Radą Europy, podsumowała doświadczenia zdobyte w ciągu ostatnich 15 lat zaangażowania Europy na rzecz BiH oraz odpowiednio skorygowała swoją strategię, kładąc ponownie nacisk na osiągnięcie wymiernych postępów i reform, które przyspieszą drogę tego kraju do członkostwa w UE, aby potwierdzić w ten sposób niezachwiane zaangażowanie UE na rzecz pełnej integracji BiH z Unią;

10.z zadowoleniem przyjmuje formalne pełne dostosowanie się BiH do wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa UE, w tym środków ograniczających w odpowiedzi na rosyjską wojnę napastniczą przeciwko Ukrainie, i wzywa do skutecznego wdrożenia tych środków; z zadowoleniem przyjmuje dalszy udział BiH w unijnych misjach i operacjach zarządzania kryzysowego. potępia prorosyjskie stanowisko przywódców RS i ich częste spotkania z Putinem i innymi rosyjskimi urzędnikami; wyraża poważne obawy dotyczące zagrożeń dla bezpieczeństwa wynikających z tych powiązań; wzywa UE, aby zbadała kwestię wykorzystywania RS jako bramy dla rosyjskich operacji wywiadowczych i ataków hybrydowych na państwa członkowskie UE; wzywa do wsparcia BiH w przeciwdziałaniu kampaniom dezinformacyjnym pochodzącym z Rosji w ramach wspólnych wysiłków przeciwko zagrożeniom hybrydowym; zdecydowanie popiera stałe aspiracje BiH dotyczące integracji euroatlantyckiej i członkostwa w NATO oraz wzywa wszystkie podmioty polityczne do podjęcia konkretnych działań politycznych w tym celu;

11.ponownie wyraża poparcie dla Biura Wysokiego Przedstawiciela i operacji EUFOR Althea w odniesieniu do dalszego nadzorowania wdrażania porozumienia pokojowego z Dayton zgodnie z ich mandatami opartymi na neutralności politycznej i pełnym poszanowaniu konstytucji Bośni i Hercegowiny do czasu wypełnienia przez kraj „agendy 5+2” i zakończenia międzynarodowego nadzoru; z zadowoleniem przyjmuje odnowienie mandatu operacji EUFOR Althea; ubolewa, że BiH nadal w dużym stopniu opiera się na mandacie Biura Wysokiego Przedstawiciela i obecności EUFOR Althea, ale uznaje i ceni ją jako kluczową instytucję nie tylko zapewniającą pokój, ale również samo funkcjonowanie kraju;

12.przypomina, że operacja EUFOR Althea odgrywa kluczową rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa, integralności terytorialnej, stabilności, suwerenności i niezależności politycznej BiH, przy jednoczesnym zapewnieniu, że lokalne zainteresowane strony działają zgodnie z tymi podstawowymi zasadami określonymi w porozumieniu pokojowym z Dayton i rezolucjach Rady Bezpieczeństwa ONZ; wzywa EUFOR do jednoznacznego przekazania tego mandatu obywatelom BiH jako środka budowy zaufania;

13.ponadto z zadowoleniem przyjmuje decyzję Rady w sprawie środka pomocy w ramach Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju w wysokości 10 mln EUR na rzecz sił zbrojnych BiH oraz w sprawie umowy o współpracy i szkoleniu na rok 2023 między siłami zbrojnymi BiH a EUFOR-em; wzywa Radę oraz wiceprzewodniczącą / wysoką przedstawicielkę do umożliwienia wszystkim kwalifikującym się państwom członkowskim udziału w misjach pokojowych UE, takich jak operacja EUFOR Althea w BiH; wzywa władze BiH, NATO i operację EUFOR Althea do rozpoczęcia procesu reform sił zbrojnych BiH;

14.jest nadal zaniepokojony szkodliwymi obcymi ingerencjami i kampaniami dezinformacyjnymi prowadzonymi przez podmioty zagraniczne w BiH, w szczególności Rosję i Chiny, a także ich przekazywaniem za pośrednictwem lokalnych mediów i struktur politycznych, w szczególności przez RS; wyraża głębokie zaniepokojenie poparciem Kremla dla retoryki secesjonistycznej, prób delegitymizacji instytucji państwowych oraz ingerencji w sprawy związane z sądownictwem i wyborami; zwraca uwagę na ostatnie działania Rosji w Radzie Bezpieczeństwa ONZ mające na celu obronę niekonstytucyjnych działań władz RS;

15.wzywa do podjęcia dalszych kroków, między innymi dostosowania ustawodawstwa BiH do dorobku prawnego UE, oraz do zapewnienia wsparcia UE w celu skutecznego przeciwdziałania szkodliwym obcym ingerencjom i kampaniom dezinformacyjnym; wzywa ESDZ i delegaturę UE w BiH do wzmożenia wysiłków na rzecz promowania korzyści płynących z bliższej integracji oraz do inwestowania w kampanie komunikacyjne mające na celu zwalczanie antydemokratycznych narracji i innych form ingerencji zagranicznej;

16.ubolewa nad udziałem władz RS w „Zgromadzeniu wszystkich Serbów”, które odbyło się 8 czerwca 2024 r. w Belgradzie pod hasłem „Jeden naród, jedno zgromadzenie”, i odrzuca jego oświadczenie, która podważa suwerenność BiH i innych krajów Bałkanów Zachodnich i nie sprzyja stosunkom dobrosąsiedzkim; potępia ingerencję prezydenta Serbii Aleksandara Vučicia w sprawy BiH, w tym wyrażanie poparcia dla bezprawnych działań Milorada Dodika i organizowanie wspieranego przez Rosję „Zgromadzenia wszystkich Serbów”, które podważa suwerenność i integralność terytorialną BiH;

17.potępia rosnące szkodliwe wpływy Iranu w tym kraju i na Bałkanach Zachodnich, będące zagrożeniem dla bezpieczeństwa UE i jej państw członkowskich;

18.z zadowoleniem przyjmuje ponowne i trwałe zaangażowanie BiH w prace Parlamentarnego Komitetu Stabilizacji i Stowarzyszenia UE–BiH, zgodnie z jednym z 14 kluczowych priorytetów określonych przez Komisję;

19.wzywa władze BiH do zreformowania mechanizmu koordynacji w kwestiach związanych z UE, który okazał się nieskuteczny i nieefektywny w realizacji zadań związanych z integracją z UE; wzywa władze do przedłożenia krajowego programu przyjęcia dorobku prawnego UE zgodnie z uwagami Komisji oraz do zapewnienia skoordynowanego dostosowania do dorobku prawnego UE w całym kraju; podkreśla konieczność ustanowienia operacyjnej struktury negocjacyjnej po podjęciu przez Radę Europejską decyzji o rozpoczęciu negocjacji akcesyjnych, wraz z wyznaczeniem zespołu negocjacyjnego i głównego negocjatora, który będzie w pełni upoważniony do przedstawiania stanowiska kraju;

20.ubolewa, że podmioty polityczne wciąż jeszcze nie wprowadziły niezbędnych zmian w konstytucji i prawie wyborczym, aby dostosować te akty do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i wdrożyć odpowiednie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego Bośni i Hercegowiny oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w celu wyeliminowania wszelkich form nierówności i dyskryminacji w procesie wyborczym oraz zapewnienia braku dyskryminacji, ochrony praw podstawowych i równości wszystkich obywateli BiH na drodze „z Dayton do Brukseli”; przypomina, że niewykonanie tych orzeczeń jest sprzeczne z wartościami UE oraz integracją BiH z UE; podkreśla, że wszystkie procesy reformy konstytucyjnej i wyborczej muszą być inkluzywne, oparte na kompleksowych konsultacjach z obywatelami, społeczeństwem obywatelskim i niezależnymi ekspertami oraz wszystkimi odpowiednimi zainteresowanymi stronami w kraju, a także zgodne z europejskimi standardami i zasadami; ponownie wyraża pogląd, że żadne reformy wyborcze nie mogą pogłębiać ani utrwalać podziałów etnicznych;

21.ubolewa, że władze BiH nie były w stanie zjednoczyć społeczeństwa ani stworzyć sprawiedliwego i funkcjonalnego systemu w kraju, lecz w dużej mierze przyczyniły się do pogłębienia podziałów; wzywa UE i państwa członkowskie do zainicjowania procesu przejrzystych i integracyjnych reform, które umożliwiłyby trwałe przekształcenie porozumienia pokojowego z Dayton w konstytucję, w pełni zgodną z europejskimi standardami i zasadami, w celu zapewnienia funkcjonalnego, odpowiedzialnego, reprezentatywnego i cieszącego się poparciem społecznym systemu sprawowania rządów, przezwyciężenia podziałów etniczno-nacjonalistycznych i osiągnięcia trwałego postępu na drodze do UE;

22.odnotowuje zmiany wprowadzone do ordynacji wyborczej przez Wysokiego Przedstawiciela w marcu 2024 r., dzięki którym ustanowiono ważne standardy uczciwości i środki budowy zaufania mające na celu przywrócenie zaufania wyborców do całego procesu wyborczego; wzywa Zgromadzenie Parlamentarne BiH do pilnego wdrożenia wszystkich niezrealizowanych zaleceń OBWE/ODIHR, Komisji Weneckiej i Grupy Państw Przeciwko Korupcji (GRECO), zwłaszcza dotyczących administracji wyborczej, organizacji wyborów i liczenia głosów, prowadzenia i finansowania kampanii, wyraźnego zakazu pośredniego kupowania głosów, rozstrzygania sporów wyborczych, przeciwdziałania dezinformacji i obcym ingerencjom, zwiększenia ochrony dziennikarzy i karania za nadużywanie zasobów administracyjnych;

23.z zadowoleniem przyjmuje fakt, że wybory lokalne z 6 października 2024 r. odbyły się w duchu zdrowej rywalizacji i były dobrze zorganizowane; ubolewa, że wybory te odbyły się przy braku spójności społecznej i politycznej;

24.zdecydowanie potępia działania RS podważające porządek konstytucyjny BiH oraz kompetencje organów państwowych, a także jej obstrukcję wobec Trybunału Konstytucyjnego BiH; potępia wszelkie nielegalne działania sprzeczne z ramami konstytucyjnymi i wzywa wszystkie podmioty polityczne w BiH do stosowania podejścia proeuropejskiego;

25.odnotowuje ograniczone postępy w reformach wymiaru sprawiedliwości w BiH, zwłaszcza w odniesieniu do niezależności, profesjonalizmu, skuteczności i odpowiedzialności wymiaru sprawiedliwości; wzywa do podjęcia pilnych działań w celu przyspieszenia reform w tych dziedzinach, zapewnienia pełnej zgodności ze standardami UE oraz wzmocnienia zdolności sądownictwa do skutecznego wymierzania sprawiedliwości i utrzymania praworządności;

26.jest nadal poważnie zaniepokojony korupcją w BiH, zwłaszcza korupcją na wysokim szczeblu, która jest problemem strukturalnym głęboko zakorzenionym w wysoce złożonym systemie sprawowania rządów w tym kraju, i wzywa właściwe władze do przyjęcia bardziej zdecydowanego, skoordynowanego, przejrzystego i proaktywnego stanowiska w walce z korupcją, w tym przez udoskonalenie przepisów antykorupcyjnych zgodnie z międzynarodowymi standardami i zaleceniami oraz zapewnienie skutecznego wdrażania przepisów, takich jak przepisy dotyczące zapobiegania konfliktom interesów i ochrony sygnalistów; zachęca BiH do zaangażowania się w zorganizowaną współpracę i wymianę najlepszych praktyk z państwami członkowskimi; z zadowoleniem przyjmuje strategię antykorupcyjną na lata 2024–2028 oraz przyjęcie planu działania na rzecz jej wdrożenia, a także bieżące wysiłki w zakresie współpracy międzynarodowej;

27.ubolewa, że przepisy o zamówieniach publicznych, konflikcie interesów i Najwyższej Radzie Sądownictwa nadal nie są zgodne z normami europejskimi, i wzywa do przyjęcia nowej ustawy o Wysokiej Radzie Sędziów i Prokuratorów zgodnie z zaleceniami Komisji Weneckiej; wzywa do ustanowienia w Wysokiej Radzie Sędziów i Prokuratorów niezależnego departamentu ds. oświadczeń majątkowych i opowiada się za bezstronnym i skutecznym ściganiem korupcji na wysokim szczeblu;

28.podkreśla potrzebę wzmocnienia systemu zarządzania konfliktami interesów wśród osób pełniących najwyższe funkcje wykonawcze, w szczególności poprzez zapewnienie regularnej i merytorycznej weryfikacji deklaracji o braku konfliktu interesów; podkreśla, że wszystkie osoby pełniące najwyższe funkcje wykonawcze, niezależnie od tego, czy zostały wybrane, czy mianowane, powinny podlegać jednolitym obowiązkom w zakresie ujawniania informacji, a wszystkie takie oświadczenia powinny być systematycznie podawane do wiadomości publicznej i łatwo dostępne w internecie, w interesie przejrzystości i publicznej odpowiedzialności;

29.wzywa BiH do zintensyfikowania walki z przestępczością zorganizowaną; jest głęboko zaniepokojony podatnością systemu politycznego, prawnego i gospodarczego na infiltrację przestępczą; wyraża uznanie dla władz BiH za podpisanie 24 października 2024 r. umowy o współpracy z Eurojustem w celu zwiększenia skuteczności dochodzeń i ścigania w dziedzinie przestępczości zorganizowanej, terroryzmu, handlu ludźmi, cyberprzestępczości i innych rodzajów działalności przestępczej;

30.podkreśla, że należy poprawić współpracę z UE w walce z handlem narkotykami; wzywa BiH do wyznaczenia korespondenta w ramach współpracy z Agencją Unii Europejskiej ds. Narkotyków (EUDA);

31.z zadowoleniem przyjmuje nową ustawę o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu oraz wzywa BiH do wzmocnienia środków w tej dziedzinie, w tym do przyjęcia niezbędnych przepisów wykonawczych wymaganych do skutecznego wdrożenia tej ustawy, zwracając przy tym szczególną uwagę na ich skuteczne egzekwowanie i monitorowanie; podkreśla w szczególności potrzebę pełnego dostosowania przepisów dotyczących zwalczania terroryzmu do dorobku prawnego UE i prawa międzynarodowego; wzywa do ustanowienia surowszych sankcji za przestępstwa związane z terroryzmem;

32.wyraża zadowolenie z przyjęcia przez BiH ustawy o kontroli granicznej mającej na celu zwiększenie zgodności z normami europejskimi i wzywa do pełnego dostosowania przepisów do polityki wizowej UE w ramach polityki kontrolowanej migracji; podkreśla, że BiH musi zapewnić bezpieczeństwo na swoich granicach oraz współpracować z Fronteksem i krajami sąsiadującymi w celu zapobiegania nielegalnej migracji, przy jednoczesnym zapewnieniu wystarczającego dostępu do procedur azylowych osobom kwalifikującym się do ochrony międzynarodowej;

33.podkreśla potrzebę zapewnienia, aby mianowanie członków wyższej kadry policyjnej, zwłaszcza w Straży Granicznej i Państwowej Agencji Dochodzeń i Ochrony, odbywało się na podstawie osiągnięć i w ramach otwartych, znormalizowanych i przejrzystych procedur selekcji;

34.przypomina o zapotrzebowaniu na profesjonalną i odpolitycznioną służbę cywilną; z zadowoleniem przyjmuje działania podjęte w ramach reformy administracji publicznej; apeluje o zmniejszenie obciążeń administracyjnych w administracji publicznej; wzywa władze BiH do poprawy zdolności organów publicznych do odpowiedzi na wnioski o udzielenie informacji;

35.zdecydowanie potępia dyskryminację, przemoc i mowę nienawiści wobec wszystkich mniejszości; apeluje o skuteczne ściganie i stawianie przed sądem sprawców takich czynów; wzywa BiH do wspierania i gwarantowania praw człowieka, niedyskryminacji i ochrony wszystkich mniejszości; wzywa do lepszego wdrażania mechanizmów walki z dyskryminacją w BiH, ze szczególnym uwzględnieniem zwalczania nietolerancji, mowy nienawiści i wszelkich form nierówności; wzywa władze do poprawy dostępu do usług socjalnych, mieszkaniowych, edukacyjnych i zdrowotnych dla wszystkich mniejszości i słabszych grup społecznych; podkreśla znaczenie ochrony ekspresji kulturowej i językowej wszystkich mniejszości w BiH;

36.wyraża głębokie zaniepokojenie gwałtownym wzrostem przemocy – w tym pojawiającymi się formami przemocy cyfrowej – wobec kobiet, dzieci, seniorów i innych słabszych grup społecznych, w tym społeczności LGBTIQ; wzywa władze BiH do dostosowania polityki, ustawodawstwa i praktyk w zakresie przemocy seksualnej i cyfrowej wobec kobiet i dziewcząt do standardów Rady Europy, w szczególności do konwencji stambulskiej, odpowiedniego orzecznictwa ETPC oraz dorobku prawnego UE; apeluje o ukierunkowane wsparcie kluczowych instytucji, szkolenie specjalistów w zakresie udzielania skutecznego wsparcia ofiarom przemocy oraz o zwiększenie świadomości społecznej i zdolności instytucjonalnych w zakresie zapobiegania wszelkim formom przemocy ze względu na płeć i ich zwalczania; podkreśla kluczową rolę stowarzyszeń kobiet w docieraniu do osób najbardziej narażonych; wzywa BiH do ustanowienia oficjalnego scentralizowanego systemu gromadzenia danych na temat kobietobójstwa; z zadowoleniem przyjmuje decyzję rządu Federacji Bośni i Hercegowiny (FBiH) z 9 kwietnia 2025 r. o włączeniu kobietobójstwa do kodeksu karnego i wzywa parlament do pilnego przyjęcia tej nowej ustawy;

37.ubolewa, że plan działania na rzecz równości płci na lata 2023–2027 nie został dotychczas sfinansowany i nie jest monitorowany; wzywa do zwiększenia udziału kobiet w życiu publicznym i politycznym w BiH; dostrzega dodatkowe bariery i dyskryminację, z jakimi borykają się kobiety należące do mniejszości etnicznych, w szczególności w dostępie do usług;

38.potępia przyjęcie przez rząd RS zmian legislacyjnych, które usunęły tożsamość płciową jako cechę chronioną oraz które nie gwarantują już ochrony dzieciom o różnej orientacji seksualnej i tożsamości płciowej;

39.wzywa właściwe organy BiH do opracowania i przyjęcia oczekującego na zatwierdzenie krajowego planu działania na rzecz ochrony praw dziecka; podkreśla, że ubóstwo i wykluczenie społeczne dotykają wysoki odsetek dzieci w tym kraju, zwłaszcza dzieci z grup szczególnie wrażliwych, w tym Romów, dzieci z niepełnosprawnościami, dzieci w konflikcie z prawem oraz dzieci przemieszczające się; przypomina, że BiH musi wywiązać się ze swoich międzynarodowych zobowiązań, aby żadne dziecko nie zostało pominięte;

40.podkreśla znaczenie wysokiej jakości edukacji włączającej, w tym prawa do nauki w języku ojczystym, a także między innymi znaczenie systematycznej reformy programów nauczania prowadzących do podziałów, które poważnie utrudniają mobilność wewnętrzną i ograniczają umiejętności krytycznego myślenia; ponawia apel o położenie kresu segregacji w ramach systemu „dwóch szkół pod jednym dachem”, która utrudnia zapewnienie spójności społecznej i równości szans, i podkreśla, że należy sprzyjać pojednaniu i integracji oraz chronić prawo każdej społeczności narodowej, w tym mniejszości, do własnej kultury, języka i tożsamości; wzywa do przyjęcia wspólnego programu nauczania w podręcznikach historii opartego na ustalonych przez sąd faktach związanych z wojną jako sposobu na uniknięcie historycznego rewizjonizmu i zachęca UE do wsparcia tej inicjatywy;

41.wzywa instytucje Bośni i Hercegowiny, zgodnie z zaleceniem rzecznika praw człowieka Bośni i Hercegowiny, do przyjęcia przepisów zapewniających skuteczne i równe używanie w komunikacji zewnętrznej z obywatelami wszystkich trzech języków urzędowych, a mianowicie chorwackiego, bośniackiego i serbskiego, a także alfabetu łacińskiego i cyrylicy; podkreśla, że naruszenie prawa do równego używania języka i alfabetu narusza konstytucję Bośni i Hercegowiny, art. 2 Międzynarodowego paktu praw obywatelskich i politycznych oraz art. 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności;

42.wzywa BiH do zagwarantowania wolności zgromadzeń, stowarzyszania się i wypowiedzi, aby umożliwić włączenie społeczeństwa obywatelskiego w kształtowanie polityki; wzywa władze do zapewnienia znaczącego, systematycznego i inkluzywnego procesu konsultacji społecznych; potępia ponowne wprowadzenie przez RS ustawy o „zagranicznych agentach” opartej na wzorcach rosyjskich i wzywa władze do jej uchylenia; potępia stosowanie przez władze RS przepisów karnych dotyczących zniesławienia jako narzędzia ograniczającego wolność wypowiedzi i wzywa je, by ponownie wpisały zniesławienie wyłącznie do domeny prawa cywilnego, aby zapobiec nadużywaniu go w celu ograniczania wolności wypowiedzi; wzywa Komisję do uzależnienia uchylenia tych przepisów od spełnienia rygorystycznych warunków;

43.zachęca Radę Ministrów BiH do przyjęcia strategii na rzecz rozwoju sprzyjającego środowiska dla społeczeństwa obywatelskiego, zapewniającej jednoznaczne skupienie się na poprawie ram prawnych oraz zapewnieniu bardziej znaczącego i przejrzystego finansowania organizacji społeczeństwa obywatelskiego; wzywa do lepszej ochrony obrońców praw człowieka w BiH, w tym aktywistek, dziennikarek i organizacji pozarządowych;

44.podkreśla kluczowe znaczenie niezależnych mediów i poszanowania standardów wolności wypowiedzi; wzywa BiH do zapewnienia stabilności finansowej, podkreślając nagły kryzys finansowy nadawcy publicznego BHRT na szczeblu państwowym, i niezależności politycznej nadawców publicznych oraz Agencji Regulacji Łączności BiH; wzywa BiH do przyjęcia przepisów dotyczących przejrzystości w odniesieniu do własności mediów i publicznego finansowania mediów; wzywa państwo do przyspieszenia przyjęcia ustawy o łączności elektronicznej, zgodnie z aktem o usługach cyfrowych Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2065 z dnia 19 października 2022 r. w sprawie jednolitego rynku usług cyfrowych oraz zmiany dyrektywy 2000/31/WE (akt o usługach cyfrowych) (Dz.U. L 277 z 27.10.2022, s. 1, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2022/2065/oj). (DSA) i nowym europejskim aktem o wolności mediów Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1083 z dnia 11 kwietnia 2024 r. w sprawie ustanowienia wspólnych ram dla usług medialnych na rynku wewnętrznym i zmiany dyrektywy 2010/13/UE (europejski akt o wolności mediów) (Dz.U. L, 2024/1083, 17.4.2024, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2024/1083/oj).; apeluje o zapewnienie pluralizmu w mediach publicznych na całym terytorium BiH, w tym równej reprezentacji wszystkich mniejszości; odnotowuje powołanie w FBiH Rady Nadawców Publicznych po 12 latach blokady i wzywa ją do zapewnienia bezstronnych i obiektywnych informacji;

45.jest poważnie zaniepokojony rosyjską propagandą realizowaną przez nadawcę publicznego RS i ubolewa nad nadawaniem kanału RT (dawniej Russia Today), co stanowi naruszenie sankcji UE;

46.potępia naciski polityczne, ataki, zastraszanie, groźby, poniżające uwagi i strategiczne powództwa zmierzające do stłumienia debaty publicznej (SLAPP) przeciwko dziennikarzom i pracownikom mediów, zwłaszcza ze strony polityków wysokiego szczebla lub organizacji działających w ich imieniu oraz podmiotów powiązanych z zagranicą; ubolewa nad brakiem postępów w gwarantowaniu wolności wypowiedzi i w zmianie przepisów prawa karnego w celu wzmocnienia ochrony dziennikarzy przed groźbami i atakami, zgodnie z wymogami UE, oraz wzywa władze do przyjęcia przepisów, które skutecznie chronią dziennikarzy, organizacje pozarządowe, obrońców praw człowieka, działaczy na rzecz ochrony środowiska i inne zainteresowane strony przed powództwami SLAPP; podkreśla znaczenie zapewnienia odpowiednich sądowych działań następczych w przypadkach gróźb i przemocy wobec dziennikarzy;

47.wzywa BiH do zapewnienia i skutecznego egzekwowania odpowiednich przepisów dotyczących ogólnych praw człowieka; wzywa BiH do ścigania przestępstw dyskryminacyjnych;

48.przypomina o potrzebie solidarnego i sprawiedliwego zarządzania migracją i azylem, które łączy poszanowanie praw człowieka ze skuteczną kontrolą graniczną; wzywa UE, aby pomogła BiH wziąć pełną odpowiedzialność za zarządzanie ośrodkami recepcyjnymi, które często są położone na granicach z UE, a także zapewnić odpowiednie warunki przyjmowania oraz zagwarantować dostęp do skutecznych i wykonalnych procedur azylowych, przy pełnym poszanowaniu prawa międzynarodowego i praw człowieka; wyraża zaniepokojenie doniesieniami na temat niedostatecznych warunków przyjmowania w finansowanym przez UE ośrodku w Lipie: podkreśla potrzebę zwiększenia przejrzystości i demokratycznej kontroli przy przyznawaniu i wykorzystywaniu funduszy UE w dziedzinie migracji; z zadowoleniem przyjmuje zawarcie umowy o wzmocnionym statusie BiH z Fronteksem i wzywa do jej szybkiego podpisania; przypomina, że wszelkie ewentualne porozumienia z tą agencją powinny być w pełni zgodne z prawami podstawowymi i standardami międzynarodowymi; wzywa BiH do zwiększenia starań w walce z przestępczością transgraniczną, zwłaszcza handlem ludźmi;

49.przypomina, że stosunki dobrosąsiedzkie i współpraca regionalna to zasadnicze elementy procesu rozszerzenia UE;

50.podkreśla znaczenie pojednania w BiH i wzywa wszystkie organy do aktywnego promowania i zagwarantowania dostępu do prawdy, sprawiedliwości i zadośćuczynienia obejmującego wszystkich, w tym przyjęcia krajowej ustawy określającej minimalne prawa ofiar wojny w całym kraju, a także promowania kultury pamięci kobiet; uznaje, że rozliczalność, a także wzajemny szacunek między jednostkami i społecznościami oraz promowanie wzajemnego zrozumienia, zwłaszcza wśród młodych ludzi, mogą mieć pozytywny wpływ na pojednanie; wzywa władze BiH do przyjęcia krajowej strategii sprawiedliwości okresu przejściowego; apeluje o dalsze starania w celu zajęcia się kwestią osób zaginionych; wzywa Komisję do podjęcia dodatkowych wysiłków na rzecz promowania, wspierania i ułatwiania procesów pojednania w BiH;

51.wzywa władze BiH do przyspieszenia ścigania zbrodni wojennych zgodnie ze zmienioną strategią państwową w zakresie ścigania zbrodni wojennych; podkreśla znaczenie zacieśnienia współpracy regionalnej poprzez ekstradycję podejrzanych, a także współpracy między organami sądowymi i wymiany informacji we wszystkich istotnych formalnych aspektach dotyczących ścigania; zachęca władze BiH do dostosowania ustawodawstwa w celu zapewnienia wszystkim ofiarom zbrodni wojennych równego dostępu do praw i ochrony;

52.uznaje niezwykle ważną rolę, jaką odgrywa Międzynarodowa Komisja ds. Osób Zaginionych, w tym poprzez zapewnienie zdolności instytucjonalnych, wspieranie rodzin i dostarczanie dowodów sądom; wzywa UE do zapewnienia Międzynarodowej Komisji ds. Osób Zaginionych dostępu do wystarczających środków finansowych na kontynuację jej działalności;

53.ponownie apeluje o wdrożenie dodatkowych środków i konkretnych programów ukierunkowanych na trwały powrót uchodźców i osób wewnętrznie przesiedlonych, zapewnienie im dostępu do opieki zdrowotnej, zatrudnienia, opieki społecznej i nauki oraz pełnego poszanowania wszystkich ich praw do odszkodowania za niemożliwą do zwrócenia własność;

54.potępia wszelkie formy rewizjonizmu historycznego, zaprzeczania ludobójstwu, irredentyzmu, gloryfikacji zbrodni i zbrodniarzy wojennych oraz kwestionowania faktów lub niezależności i bezstronności międzynarodowych i krajowych trybunałów, zwłaszcza przez przywódców politycznych;

55.wyraża zaniepokojenie przyjęciem „Deklaracji w sprawie ochrony praw narodowych i politycznych oraz wspólnej przyszłości narodu serbskiego”, która narusza szereg aspektów porozumienia pokojowego z Dayton i podważa suwerenność, integralność terytorialną i jedność BiH; zauważa, że idee „serbskiego świata” są niezgodne z dążeniami do przystąpienia do UE; wzywa Serbię do konstruktywnego zaangażowania na rzecz stabilności i integralności terytorialnej BiH oraz do aktywnego wspierania ścieżki przystąpienia BiH do UE;

56.podkreśla znaczenie dyplomacji prewencyjnej w BiH; wzywa ESDZ do wzmocnienia rozwoju umiejętności swoich pracowników, tak aby UE lepiej rozumiała lokalny kontekst historyczny, kulturowy i religijny, jak podkreślono w sprawozdaniu w sprawie roli dyplomacji prewencyjnej przyjętym przez Parlament w styczniu 2024 r.;

57.z zadowoleniem przyjmuje decyzję Zgromadzenia Ogólnego ONZ o ustanowieniu 11 lipca Międzynarodowym Dniem Refleksji i Upamiętnienia Ludobójstwa w Srebrenicy w 1995 r.; wzywa władze do zapewnienia bezpieczeństwa w Centrum Pamięci w Srebrenicy-Potočari; podkreśla, że Centrum Pamięci musiało zostać tymczasowo zamknięte ze względu na obawy dotyczące bezpieczeństwa;

58.podkreśla, że współpraca regionalna za pośrednictwem wspólnego rynku regionalnego jest korzystnym czynnikiem sprzyjającym promowaniu wzrostu gospodarczego; wzywa BiH do szybkiej ratyfikacji wszystkich regionalnych porozumień w sprawie mobilności w ramach procesu berlińskiego oraz do dalszego wzmacniania współpracy gospodarczej poprzez ten rynek, zgodnie z celami rozszerzenia UE;

59.z zadowoleniem przyjmuje plan wzrostu gospodarczego dla Bałkanów Zachodnich obejmujący Instrument Wsparcia Reform i Wzrostu Gospodarczego na Bałkanach Zachodnich, w którym dla BiH przewidziano wstępnie ponad 1 mld EUR; z zadowoleniem przyjmuje przyjęcie przez Radę Ministrów Bośni i Hercegowiny projektu programu reform; wzywa właściwe organy Bośni i Hercegowiny do zapewnienia szybkiego przyjęcia programu reform, tak aby uniknąć podziału tych środków finansowych między pozostałe kraje Bałkanów Zachodnich, a także by ustanowiły solidny mechanizm przejrzystego, inkluzywnego i terminowego monitorowania jego wdrażania; podkreśla potrzebę priorytetowego traktowania kluczowych obszarów, takich jak administracja publiczna, praworządność, zwalczanie korupcji, dekarbonizacja, cyfryzacja, łączność i rozwój kapitału ludzkiego, przy jednoczesnym uwzględnieniu wyzwań społecznych; uważa, że wykorzystanie możliwości planu wzrostu gospodarczego przyczyniłoby się do ożywienia gospodarki BiH; wzywa Komisję do zbadania możliwości współpracy z chętnymi i zaangażowanymi władzami regionalnymi, aby w bardziej elastyczny sposób wykorzystać Instrument Wsparcia Reform i Wzrostu Gospodarczego;

60.przypomina, że finansowanie przez UE projektów w RS powinno pozostać wstrzymane, dopóki RS nie odwróci regresu demokracji i nie dostosuje się w pełni do WPZiB;

61.zachęca BiH do jak najlepszego wykorzystania całego wsparcia finansowego UE; wzywa Komisję do kontynuowania finansowego i technicznego wsparcia na rzecz integracji BiH z UE w oparciu o jasno określone warunki i ścisłe monitorowanie wydatków i wyników, zgodnie z celami UE w zakresie skutecznego i odpowiedzialnego zarządzania budżetem; uważa, że fundusze UE powinny lepiej wspierać demokratyczne reformy w tym kraju; wzywa w tym kontekście do przeprogramowania odpowiednich funduszy UE w celu przekierowania większej części środków na wsparcie pomocy technicznej w absorpcji funduszy, reformy sądownictwa i środki antykorupcyjne; apeluje ponadto do UE i krajów Bałkanów Zachodnich o ustanowienie ram owocnej współpracy z Prokuraturą Europejską (EPPO), tak by umożliwić EPPO skuteczne wykonywanie jej kompetencji w krajach przystępujących; zachęca BiH do szybkiego zawarcia dwustronnych porozumień roboczych z EPPO;

62.ubolewa, że zrównoważona poprawa i postęp w tej dziedzinie są również utrudnione z powodu struktury zarządzania i braku ogólnokrajowych strategii we wszystkich obszarach i na wszystkich szczeblach; wzywa do szybkiego powołania koordynatora IPA III i apeluje o lepszą absorpcję funduszy IPA III w BiH, w tym na szczeblu lokalnym i regionalnym; apeluje o wzmocnienie zdolności władz lokalnych i regionalnych do wdrażania reform społeczno-gospodarczych i zarządzania projektami współfinansowanymi ze środków UE, aby zwiększyć absorpcję funduszy i zmniejszyć nierówności regionalne;

63.wzywa BiH do priorytetowego traktowania środków mających na celu poprawę konkurencyjności i otoczenia biznesowego, przy jednoczesnym zwiększeniu spójności gospodarczej i społecznej, w tym postępy w kierunku Europejskiego filaru praw socjalnych, zwiększenie dywersyfikacji gospodarczej, promowanie transformacji cyfrowej i ekologicznej oraz rozwiązanie problemu gospodarki nieformalnej i problemu bezrobocia;

64.wyraża zaniepokojenie niezwykle negatywnymi tendencjami demograficznymi w tym kraju, spowodowanymi w szczególności przez masową emigrację młodych ludzi, i podkreśla znaczenie pilnego przyjęcia dodatkowych środków w celu sprostania temu wyzwaniu; wzywa do skoncentrowania się na młodzieży będącej siłą napędową integracji z UE w kraju; wzywa BiH do sfinalizowania i przyjęcia gwarancji dla młodzieży w celu poprawy dostępu młodych ludzi do zatrudnienia, edukacji, szkoleń i praktyk zawodowych, aby zaradzić wysokiemu bezrobociu młodzieży i niedopasowaniu umiejętności oraz promować włączenie społeczne;

65.zachęca instytucje UE do współpracy ze społeczeństwem obywatelskim i ekspertami w celu umożliwienia elastycznej i mobilnej ochrony zdrowotnej i socjalnej, tak aby zapewnić równość i mobilność w BiH;

66.z zadowoleniem przyjmuje apele o szybką integrację wszystkich krajów Bałkanów Zachodnich z jednolitym rynkiem cyfrowym UE przed faktycznym członkostwem w UE, co byłoby niezwykle korzystne dla stworzenia środowiska bezpiecznego pod względem cyfrowym;

67.zachęca BiH do przyspieszenia dywersyfikacji źródeł energii, w szczególności do uniezależnienia się od gazu z Rosji; wzywa BiH do zwiększenia bezpieczeństwa energetycznego i wydajności energetycznej poprzez wzmocnienie sieci przesyłu i dystrybucji energii elektrycznej, połączenia z rynkiem europejskim i przejścia na odnawialne źródła energii, w szczególności energię słoneczną i wiatrową, przy jednoczesnym zapewnieniu wnikliwych konsultacji społecznych i skutecznych zabezpieczeń środowiskowych;

68.wzywa BiH do przyjęcia od dawna oczekiwanego krajowego planu w dziedzinie energii i klimatu oraz wdrożenia ogólnokrajowych strategii ochrony środowiska, w tym poprzez prawną ochronę terenów zgłoszonych do sieci Emerald, poprawę adekwatności sieci Emerald oraz zapewnienie pełnego wdrożenia dyrektywy siedliskowej Dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (Dz.U. L 206 z 22.7.1992, s. 7, ELI: http://data.europa.eu/eli/dir/1992/43/oj)., dyrektywy ptasiej Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/147/WE z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa (Dz.U. L 20 z 26.1.2010, s. 7, ELI:  http://data.europa.eu/eli/dir/2009/147/oj). i ramowej dyrektywy wodnej Dyrektywa 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (Dz.U. L 327 z 22.12.2000, s. 1, ELI: http://data.europa.eu/eli/dir/2000/60/oj)., przy jednoczesnej poprawie jakości i przejrzystości inwestycji środowiskowych; podkreśla potrzebę skutecznej ochrony i poprawy jakości powietrza i wody oraz skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających sankcji za naruszenia prawa ochrony środowiska; zauważa, że postępy w dziedzinie ochrony środowiska i klimatu, a także dostosowanie do norm UE są nadal ograniczone, i w związku z tym wzywa władze BiH, by zadbały o większe dostosowanie do norm i celów politycznych UE w zakresie ochrony klimatu i energii zgodnie z Zielonym programem działań na 2020 r. i porozumieniem paryskim;

69.wzywa władze BiH, by ograniczyły transgraniczne zanieczyszczenie powietrza, zwłaszcza pochodzące z rafinerii ropy naftowej w Bosanskim Brodzie; przypomina, że BiH jest sygnatariuszem Konwencji o ocenach oddziaływania na środowisko w kontekście transgranicznym (konwencja z Espoo z 1991 r.) i jest związana jej zobowiązaniami;

70.podkreśla potrzebę poprawy kompleksowych strategicznych ocen oddziaływania na środowisko ex ante przy znaczącym udziale społeczności lokalnych, organizacji społeczeństwa obywatelskiego i niezależnych ekspertów; podkreśla potrzebę zwiększenia przejrzystości procedur dotyczących projektów infrastrukturalnych w sektorach wrażliwych pod względem ekologicznym; podkreśla znaczenie większego uwzględniania kwestii środowiskowych w poszczególnych politykach sektorowych;

71.wzywa BiH do wdrożenia środków mających na celu ochronę różnorodności biologicznej i integralności ekologicznej rzek zgodnie z konwencją z Espoo;

72.wyraża głębokie zaniepokojenie szkodliwym wpływem działalności górniczej, w tym prowadzonej przez przedsiębiorstwa zagraniczne, na środowisko naturalne w BiH i zdrowie jej obywateli; wzywa wszystkie podmioty wydobywcze działające w BiH do pełnego przestrzegania przepisów krajowych oraz do priorytetowego traktowania ochrony środowiska i zdrowia publicznego;

73.podkreśla pilną potrzebę przyjęcia przez FBiH sprawiedliwej, nowoczesnej i opartej na wiedzy eksperckiej ustawy o lasach; ponownie apeluje o lepszą ochronę lasów i rzek poprzez poprawę nadzoru nad inspekcjami oraz stworzenie rygorystycznych ram prawnych zgodnie z normami środowiskowymi i systemowymi; wzywa do zniesienia przepisu odpowiedniego rozporządzenia w FBiH, który zezwala na odprowadzanie ścieków do rzek przy minimalnym nadzorze, co stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia publicznego i środowiska;

74.wzywa BiH do pilnego sfinalizowania i przyjęcia prawnego uznania Livanjsko Polje za obszar chronionego krajobrazu kategorii V, aby zapewnić odpowiednie monitorowanie;

75.solidaryzuje się z BiH i wszystkimi ofiarami niszczycielskich powodzi i osunięć ziemi w dniach 3–4 października 2024 r.; wzywa władze FBiH do zwiększenia wsparcia dla osób poszkodowanych oraz do zapewnienia, że wszelkie niedociągnięcia w egzekwowaniu prawa i gospodarce leśnej, które mogły przyczynić się do pogłębienia skutków klęski, zostaną usunięte;

76.zobowiązuje swoją przewodniczącą do przekazania niniejszej rezolucji wiceprzewodniczącej Komisji / wysokiej przedstawicielce Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa, Radzie, Komisji, Prezydium, Radzie Ministrów i Zgromadzeniu Parlamentarnemu Bośni i Hercegowiny, a także rządom i parlamentom Federacji Bośni i Hercegowiny oraz Republiki Serbskiej i Dystryktu Brczko, a także Biuru Wysokiego Przedstawiciela.