(1)Sektor rolny, a w szczególności rolnicy, którzy zapewniają bezpieczeństwo żywnościowe, stoi przed szeregiem wyzwań. Pandemia COVID-19, rosnąca niestabilność handlu światowego, nasilające się ekstremalne zdarzenia pogodowe i trwająca wojna napastnicza Rosji przeciwko Ukrainie doprowadziły do bezprecedensowego wzrostu kosztów środków produkcji rolnej związanych z energią oraz przedłużającego się okresu wysokiej inflacji, co wpłynęło na koszty ponoszone przez rolników i ceny żywności. Jednocześnie rolnicy nadal dokładają starań, aby ich produkcja była bardziej ekologiczna i zmagają się ze znacznym obciążeniem regulacyjnym wynikającym z nadmiernej regulacji. Wielu konsumentów, którzy zmagają się ze wzrostem kosztów utrzymania, oparło również swoją strukturę konsumpcji na tańszych produktach spożywczych. Wszystkie powyższe czynniki doprowadziły do dalszej destabilizacji dystrybucji wartości dodanej w całym łańcuchu dostaw żywności i zwiększyło stopień niepewności, w jakiej działają rolnicy, w szczególności małe i średnie gospodarstwa rolne, wywołując protesty i nieufność. Należy zatem przyjąć środki w celu sprostania tym wyzwaniom i przywrócenia uczciwych warunków i zaufania podmiotów w łańcuchu dostaw żywności, a także w celu ochrony rolników i przekonania młodych ludzi do pracy w rolnictwie.

(3)W interesie zwiększenia zaufania i sprawiedliwości w całym łańcuchu dostaw żywności terminy „uczciwy”, „sprawiedliwy” lub terminy równoznaczne powinny być stosowane wyłącznie za uprzednią świadomą zgodą rolnika w celu określenia warunków handlowych, które zapewniają stabilność i przejrzystość stosunków handlowych między rolnikami a podmiotami skupującymi oraz ustalanie cen uznawane za sprawiedliwe przez zainteresowanych rolników oraz które sprzyjają celom zrównoważonego rozwoju ONZ i przyczyniają się do ich realizacji, również w sposób zgodny z załącznikiem I do dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/17605. Należy zatem zagwarantować przejrzyste ustalanie cen oraz proporcjonalny podział wartości w łańcuch żywnościowym, odzwierciedlający wysiłek i ryzyko ponoszone przez każdą ze stron, szczególnie rolników, którzy stanowią najsłabsze ogniwo tego łańcucha.

__________________

5 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1760 z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju oraz zmieniająca dyrektywę (UE) 2019/1937 i rozporządzenie (UE) 2023/2859, (Dz.U. L, 2024/1760, 5.7.2024, ELI: http://data.europa.eu/eli/dir/2024/1760/oj).

(4)Termin „krótki łańcuch dostaw” powinien być stosowany za uprzednią świadomą zgodą rolnika i wyłącznie w celu określenia warunków handlowych, w przypadku których istnieje bezpośredni związek lub ograniczona liczba pośredników między rolnikiem, spółdzielniami lub organizacją producentów a konsumentami, umożliwiający wymianę informacji na temat procesu produkcji i produktu, m.in. za pośrednictwem środków porozumiewania się na odległość lub pośrednika w obrocie handlowym, który zapewnia taką wymianę w momencie sprzedaży. Ewentualnie termin ten może być również stosowany w przypadku, gdy istnieje ścisły związek między rolnikami a konsumentami, w tym w formie sprzedaży internetowej, lub gdy znajdują się oni w bliskiej odległości geograficznej, także w kontekście transgranicznym. Miarą bliskości geograficznej powinny być mała odległość lub krótki czas transportu. Będzie to zachętą dla konsumentów do płacenia cen, które sprawiedliwie wynagradzają rolników za ich produkcję, wzmocni i przyspieszy rozwój obszarów wiejskich, a także zwiększy przejrzystość, jeśli chodzi o pochodzenie produktów i metod produkcji. Powinna ona mieć zastosowanie do produktów wytwarzanych i wprowadzanych do obrotu na jednolitym rynku. Narzędzie to przyczyni się do zwiększenia przejrzystości i sprawiedliwości gospodarczej oraz do ożywienia obszarów wiejskich, bez uszczerbku dla funkcjonowania jednolitego rynku.

(5)W świetle warunków rynkowych, zmieniających się oczekiwań konsumentów, postępów zarówno w zakresie norm handlowych, jak i odpowiednich norm międzynarodowych, należy przekazać Komisji uprawnienia do przyjmowania aktów zgodnie z art. 290 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej w odniesieniu do stosowania określeń fakultatywnych opisujących warunki handlowe związane ze sprawiedliwym przydziałem wartości dodanej dla rolników oraz tworzeniem i utrzymywaniem krótkich łańcuchów dostaw. Szczególnie ważne jest, aby w czasie prac przygotowawczych Komisja prowadziła stosowne konsultacje, w tym na poziomie ekspertów, oraz aby konsultacje te prowadzone były zgodnie z zasadami określonymi w Porozumieniu międzyinstytucjonalnym z dnia 13 kwietnia 2016 r. w sprawie lepszego stanowienia prawa5a. W szczególności, aby zapewnić Parlamentowi Europejskiemu i Radzie udział na równych zasadach w przygotowaniu aktów delegowanych, instytucje te otrzymują wszelkie dokumenty w tym samym czasie co eksperci państw członkowskich, a eksperci tych instytucji mogą systematycznie brać udział w posiedzeniach grup eksperckich Komisji zajmujących się przygotowaniem aktów delegowanych.

____________________

(7)Chociaż państwa członkowskie mogą utrzymać lub wprowadzić przepisy krajowe określające dodatkowe wymogi dotyczące stosowania określeń fakultatywnych w warunkach handlowych, przepisy te nie powinny utrudniać, ograniczać ani uniemożliwiać stosowania tych terminów w odniesieniu do produktów legalnie wyprodukowanych lub wprowadzonych do obrotu w innym państwie członkowskim ani też skutkować dodatkowymi obciążeniami regulacyjnymi dla rolników, zwłaszcza małych i średnich gospodarstw rolnych.

(8)Stosowanie pisemnych umów odgrywa istotną rolę, jeśli chodzi o rozliczalność operatorów, zwiększanie świadomości na temat znaczenia sygnałów rynkowych, dostosowywanie podaży do popytu, poprawę transmisji cen w łańcuchu dostaw, zwiększanie przejrzystości, zapobieganie nieuczciwym praktykom handlowym i ich zwalczanie oraz respektowanie ustaleń cenowych zapewniających rolnikom uczciwe wynagrodzenie. Jednocześnie stosowanie pisemnych umów ma zasadnicze znaczenie dla zapobiegania częstym nieuczciwym praktykom handlowym, takim jak opóźnienia w płatnościach, jednostronne anulowanie zamówień oraz zmienianie warunków umowy z mocą wsteczną. Praktyki te szczególnie dotykają drobnych producentów, którzy nie dysponują środkami prawnymi, aby się bronić. Należy zatem rozszerzyć przepisy dotyczące stosunków umownych w sektorze mleczarskim na produkty inne niż mleko surowe, przy jednoczesnym zapewnieniu zgodności z przepisami dotyczącymi stosunków umownych, mającymi zastosowanie do innych sektorów rolnych. Wdrożenie tych środków stworzy zatem ramy dla producentów rolnych, zapewniając im niezbędną ochronę, która pozwoli na wykorzystanie potencjału produkcji oraz jej planowanie na obszarach wiejskich, co przyczyni się do rozwoju lokalnej gospodarki.

(9)W celu zwiększenia elastyczności dla państw członkowskich i uproszczenia procedury uznawania organizacji producentów, a tym samym zmniejszenia kosztów transakcji i poprawy efektywności, przepisy dotyczące organizacji producentów powinny umożliwiać ich uznawanie na podstawie jednego wniosku obejmującego wiele sektorów i produktów. Ponadto producenci produktów ekologicznych mogą korzystać z istniejącej możliwości zakładania organizacji producentów oraz ich uznawania w celu zacieśnienia współpracy. Kryteria uznawania organizacji producentów i ich statuty powinny również zawierać założenie, że organizacje producentów są ustanawiane z inicjatywy rolników lub, w przypadku owoców i warzyw, z inicjatywy producentów i kontrolowane zgodnie z zasadami umożliwiającymi należącym do nich rolnikom demokratyczną kontrolę ich organizacji i decyzji przez nie podejmowanych.

(10)Aby wspierać dalszy zrównoważony rozwój, który jest podstawową zasadą Traktatu i priorytetowym celem polityki Unii, a także aby zapewnić przejrzystość, stabilność i sprawiedliwość w stosunkach handlowych między rolnikami a podmiotami skupującymi w całym łańcuchu dostaw, państwa członkowskie powinny mieć możliwość uznawania organizacji producentów, które realizują konkretne cele z określeniami fakultatywnymi dotyczącymi warunków handlowych, takimi jak „uczciwy”, „sprawiedliwy” lub terminami równoznacznymi oraz „krótki łańcuch dostaw”. Ponadto propagowanie stosowania takich określeń mogłoby pomóc w edukowaniu konsumentów na temat wpływu ich wyborów konsumpcyjnych na sprawiedliwość społeczną i stabilność gospodarczą w sektorze rolno-spożywczym.

(11)Aby zapewnić rolnikom odpowiedni poziom życia, wzmocnić ich pozycję negocjacyjną wobec przetwórców i innych uczestników łańcucha dostaw oraz zapewnić bardziej sprawiedliwą dystrybucję wartości dodanej w łańcuchu dostaw, należy rozszerzyć możliwość negocjowania warunków umownych w imieniu ich członków na nieuznane organizacje producentów, w tym spółdzielnie, zgodnie z prawem krajowym, w odniesieniu do części lub całości ich produkcji, pod warunkiem że organizacje te złożyły już wniosek o uznanie w państwie członkowskim, w terminie maksymalnie pięciu lat po złożeniu wniosku o uznanie. Aby zapewnić ich równe traktowanie z członkami uznanych organizacji producentów, możliwość ta powinna podlegać odpowiednim ograniczeniom. Nieuznane organizacje producentów korzystające z tej możliwości powinny w szczególności spełniać kryteria uznania określone na poziomie Unii i prowadzić działalność określoną w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1308/20137, w tym zajmować się koncentracją podaży i wprowadzać do obrotu produkty swoich członków.

__________________

7 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1308/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające wspólną organizację rynków produktów rolnych oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 922/72, (EWG) nr 234/79, (WE) nr 1037/2001 i (WE) nr 1234/2007 (Dz.U. L 347 z 20.12.2013, s. 671, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2013/1308/oj).

(12)Aby poprawiła się pozycja negocjacyjna uznanych organizacji producentów i rozwój produkcji rolnej był rentowny, uznane zrzeszenia organizacji producentów powinny mieć możliwość negocjowania w imieniu swoich członków warunków umownych, w tym cen, w odniesieniu do części lub całości produkcji swoich członków, z wyjątkiem owoców i warzyw, chyba że wyraźnie zwrócą się o to organizacje producentów. Należy dopuścić taką możliwość, pod warunkiem że organizacje będące członkami tych zrzeszeń nie są również członkami innego zrzeszenia organizacji producentów, a wielkość produkcji objętej działalnością zrzeszenia nie przekracza 33 % całkowitej produkcji krajowej w danym państwie członkowskim lub 5 % produkcji w całej Unii. W celu utrzymania efektywnej konkurencji na rynku uznane zrzeszenia organizacji producentów nie powinny mieć również możliwości negocjowania warunków umownych, w przypadku gdy zrzeszenia te obejmują nieuznane organizacje producentów.

(13)Aby zapobiec sytuacji, w której podmioty skupujące osłabiają pozycję negocjacyjną organizacji producentów, należy wprowadzić odpowiednie zabezpieczenia dotyczące kontaktów między nabywcami a członkami tych organizacji producentów. Chociaż podmioty skupujące mogą kontaktować się z członkami organizacji producentów, kontakty te nie powinny zagrażać realizacji celów organizacji producentów ani koncentracji podaży i wprowadzaniu produktów do obrotu. Równocześnie zaleca się, aby oprócz standaryzowanych narzędzi cyfrowych rolnicy mieli również do dyspozycji łatwe do wypełnienia standardowe wzory umów, dostępne na poziomie krajowym i możliwe do przesłania drogą mailową, w celu ograniczenia biurokracji. Ponadto państwa członkowskie powinny zapewnić łatwo dostępne szkolenia internetowe i instrukcje sporządzania i rejestracji umów.

(15)Niektóre państwa członkowskie ustaliły, że wszystkie dostawy produktów rolnych na ich terytorium mają być objęte pisemnymi umowami między stronami. W przypadkach gdy państwa członkowskie nie korzystają z tej możliwości, rolnicy, organizacje producentów lub zrzeszenia organizacji producentów mogą zwrócić się o zastosowanie pisemnych umów. Ze względu jednak na słabszą pozycję negocjacyjną rolników i obawę przed odwetem handlowym ze strony podmiotów skupujących rolnicy i ich stowarzyszenia mogą mieć trudności z wystąpieniem z takim wnioskiem. Aby zwiększyć zaufanie, przejrzystość i efektywność w łańcuchu dostaw oraz umożliwić wszystkim rolnikom, organizacjom producentów i zrzeszeniom organizacji producentów korzystanie z umów pisemnych, dostawy produktów rolnych w Unii realizowane przez rolnika, organizację producentów lub zrzeszenie organizacji producentów do przetwórcy, dystrybutora lub sprzedawcy detalicznego powinny być objęte pisemną umową. Państwa członkowskie powinny – na wniosek organizacji międzybranżowej lub organizacji uważanej za szeroko reprezentatywną dla sektora rolnego – mieć możliwość postanowienia, czy zwolnić niektóre konkretne sektory z wymogu dotyczącego umów pisemnych.

(16)Aby lepiej uwzględnić sygnały płynące z rynku i poprawić transmisję cen, państwa członkowskie powinny mieć możliwość wymagania pisemnych umów na dostawę produktów rolnych przez producentów innych niż rolnicy, organizacje producentów lub zrzeszenia organizacji producentów oraz wymagania, aby producenci korzystali z pisemnych ofert dotyczących umów na dostawę produktów rolnych. W celu uproszczenia i zmniejszenia kosztów transakcji w niniejszym rozporządzeniu należy ustanowić pewne wyjątki od wymogu stosowania pisemnych umów lub pisemnych ofert dotyczących umów oraz umożliwić państwom członkowskim zwolnienie niektórych dostaw z wymogu stosowania pisemnych umów lub pisemnych ofert, a jednocześnie pozostawić rolnikom i ich stowarzyszeniom możliwość wnioskowania o korzystanie z pisemnych umów lub pisemnych ofert w przypadku braku takiego obowiązku. Elastyczność tę należy stosować bez uszczerbku dla ochrony rolników, przy czym wyjątki powinny być jasno określone, aby zapobiec nadużyciom interpretacyjnym i obchodzeniu zobowiązań umownych.

(17)Wymagane stosowanie pisemnych umów na dostawę produktów rolnych oraz podstawowe warunki ich stosowania powinny zostać określone na poziomie Unii, przy jednoczesnym zapewnieniu, aby prawo stron do negocjowania wszystkich elementów umów nie było ograniczone bardziej niż jest to absolutnie niezbędne. Nie należy jednak uniemożliwiać państwom członkowskim przyjmowania środków służących zwalczaniu nieuczciwych praktyk handlowych w łańcuchu dostaw produktów rolnych i spożywczych, o ile środki te są odpowiednie i proporcjonalne do celów oraz zgodne z dyrektywą (UE) 2019/633. Uproszczenie procesu zawierania umów, w szczególności dzięki standaryzowanym i zdigitalizowanym szablonom i wzorom, które można przesyłać drogą mailową, jest kluczowe dla zapewnienia skutecznego i uczciwego stosowania tych przepisów, zwłaszcza w przypadku drobnych producentów, przy czym należy zapewnić elastyczność wystarczającą do właściwego uwzględnienia różnorodności sektora rolnego.

(18)Aby zachęcić strony do zawarcia ugody w przypadku sporów dotyczących zawarcia lub przeglądu pisemnej umowy, państwa członkowskie powinny ustanowić mechanizmy mediacji. Te mechanizmy mediacji powinny pozostać całkowicie dobrowolne dla wszystkich stron. Państwa członkowskie powinny zapewnić, aby w przypadku braku porozumienia co do sformalizowania, interpretacji lub wykonania umowy strony mogły wystąpić o mediację. Państwa członkowskie powinny informować Komisję o ramach prawnych lub mechanizmach mediacji obowiązujących na ich terytorium, a Komisja może ułatwiać wymianę najlepszych praktyk w zakresie tych ram prawnych lub mechanizmów.

(19)Aby ułatwić funkcjonowanie mechanizmów transmisji cen, w przypadku gdy na ostateczną cenę do zapłaty za dostawę produktów rolnych składa się kombinacja różnych czynników określonych w umowie, czynniki te powinny obejmować obiektywne wskaźniki, indeksy lub metody obliczania, które są łatwo zrozumiałe dla stron. Aby uniknąć sytuacji, w której rolnicy są zmuszeni do systematycznej sprzedaży poniżej swoich kosztów produkcji, wskaźniki, indeksy i metody obliczania ostatecznej ceny powinny odzwierciedlać zmiany warunków rynkowych i kosztów produkcji dostarczanych produktów rolnych. Ostateczna cena powinna obejmować pełne koszty produkcji, w tym uczciwe wynagrodzenie producentów i łączne koszty usług dodatkowych. Unijne Obserwatorium Łańcucha Rolno-Spożywczego może być wykorzystywane do dostarczania informacji na temat cen w łańcuchu rolno-spożywczym, struktur kosztowych, a także podziału marż i wartości dodanej, przy zachowaniu zasad poufności i konkurencji. Rynki hurtowe mogą odgrywać ważną rolę w tworzeniu mechanizmów cenowych. Są to akredytowane struktury, które mogą zapewnić przejrzystość cen i przyczynić się do bardziej zrównoważonej dystrybucji w łańcuchu wartości.

(20)Z uwagi na trudną pozycję negocjacyjną rolników i ich organizacji, niedawne przypadki znacznej zmienności kosztów środków produkcji rolnej i cen rynkowych oraz na potrzebę skuteczniejszej transmisji cen w ramach łańcucha dostaw, umowy na okres dłuższy niż 6 miesięcy, a w przypadku sektorów operujących na rynkach terminowych dłuższy niż 12 miesięcy, powinny zawierać klauzulę przeglądową, która może być uruchamiana przez rolników i ich organizacje. Taka klauzula powinna umożliwiać rolnikom zwrócenie się w dowolnym momencie po upływie 6 miesięcy o zmianę elementów umowy i pozwalać im na rozwiązanie umowy w przypadku braku porozumienia w sprawie zmiany umowy, bez naruszania prawa stron do negocjowania innych możliwości zmiany umowy. Możliwa powinna być zmiana tych umów w razie zaistnienia nieprzewidzianych okoliczności takich jak ekstremalne zdarzenia pogodowe, epidemie chorób zwierząt, napięcia geopolityczne lub inne powody sprawiające, że uzgodniona cena nie pokrywa kosztów ponoszonych przez rolników, co przyczyniłoby się do lepszej ochrony rolników przed wahaniami rynkowymi i do ich lepszego dostosowania do realiów gospodarczych.

(21)Aby zwiększyć przejrzystość umów i przyczynić się do bardziej sprawiedliwych praktyk handlowych, państwa członkowskie powinny mieć możliwość wymagania w uzasadnionych przypadkach rejestracji pisemnych umów na dostawę produktów rolnych.

(22)Niektóre wertykalne i horyzontalne inicjatywy współpracy dotyczące produktów rolnych i spożywczych, których celem jest stosowanie wymogów potencjalnie bardziej rygorystycznych pod względem etycznym i społecznym niż wymogi obowiązkowe, mogą mieć pozytywny wpływ na cel wspólnej polityki rolnej, jakim jest zapewnienie odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, oraz na cel zrównoważonego rozwoju Unii. W związku z powyższym w szczególnych okolicznościach takie inicjatywy nie powinny podlegać stosowaniu art. 101 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

(23)W okresach poważnych zakłóceń równowagi na rynku określone kategorie działań zbiorowych podejmowanych przez podmioty prywatne mogą przyczynić się do ustabilizowania przedmiotowych sektorów. Celem zapewnienia podmiotom prywatnym niezbędnych zasobów do realizacji tych działań, Komisja powinna mieć możliwość udostępniania zasobów unijnych z rezerwy rolnej na wsparcie tych działań, przy jednoczesnym zapewnieniu wykonalności i unikaniu negatywnego wpływu na płatności bezpośrednie. W związku z tym Komisja powinna również w razie potrzeby udostępnić inne unijne źródła finansowania. Państwa członkowskie powinny również mieć możliwość przydzielania dodatkowych zasobów krajowych.

(26)Aby wzmocnić pozycję rolników w łańcuchu dostaw żywności, należy zmienić kilka przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/21158 w odniesieniu do rodzajów interwencji w niektórych sektorach. Zmiany te mają pomóc rolnikom podejmować decyzje o pozostaniu członkami lub o przystąpieniu do organizacji producentów lub zrzeszeń organizacji producentów uznanych na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1308/2013 ze względu na pozytywną rolę, jaką te organizacje i zrzeszenia odgrywają w zwiększaniu siły przetargowej producentów. Ponadto, aby zapewnić bardziej skuteczne i ukierunkowane wsparcie dla organizacji producentów za pośrednictwem planów strategicznych WPR, należy przewidzieć możliwość zwiększenia unijnej pomocy finansowej dla programów operacyjnych w niektórych sektorach, przy jednoczesnym zapewnieniu wykonalności i unikaniu negatywnego wpływu na płatności bezpośrednie.

__________________

8 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 z dnia 2 grudnia 2021 r. ustanawiające przepisy dotyczące wsparcia planów strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz uchylające rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 i (UE) nr 1307/2013 (Dz.U. L 435 z 6.12.2021, s. 1, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2021/2115/oj).

(30)Aby wspierać wprowadzanie rodzajów interwencji w innych sektorach, o których mowa w art. 42 lit. f) rozporządzenia (UE) 2021/2115, od 2025 r. państwa członkowskie powinny mieć możliwość bardziej elastycznego dostosowywania przydziału środków finansowych dla tych sektorów dzięki wykorzystaniu do 6 % ich przydziału na płatności bezpośrednie, przy jednoczesnym zapewnieniu wykonalności i unikaniu negatywnego wpływu na płatności bezpośrednie.

(32)W celu zapewnienia, aby zasoby Unii z rezerwy rolnej mogły być udostępniane państwom członkowskim – w sprawiedliwy i przejrzysty sposób – na wspieranie działań zbiorowych podmiotów prywatnych w okresach poważnych zakłóceń równowagi na rynku, możliwość wykorzystania rezerwy rolnej należy rozszerzyć na wsparcie działań zbiorowych, jeżeli Komisja zdecyduje, że do tych działań nie mają zastosowania reguły konkurencji, przy jednoczesnym zapewnieniu wykonalności i unikaniu negatywnego wpływu na płatności bezpośrednie.

1.Określenia „uczciwy”, „sprawiedliwy” lub określenia równoznaczne z tymi określeniami mogą być stosowane wyłącznie – samodzielnie lub w połączeniu z innymi określeniami – na etykietach, w ramach prezentacji, w materiałach reklamowych lub w dokumentach handlowych produktów z sektorów wymienionych w art. 1 ust. 2, które są wprowadzane do obrotu, za uprzednią zgodą rolników lub ich organizacji przedstawicielskich, pod warunkiem że określenia te są używane do informowania podmiotów skupujących o obowiązujących zasadach organizacji produkcji, dystrybucji lub wprowadzania do obrotu, które przyczyniają się co najmniej do:

a)stabilności, w tym dzięki umowom wieloletnim między producentami a nabywcami w celu ograniczenia wpływu niepewności gospodarczej, a także identyfikowalności i przejrzystości w relacjach rolników z podmiotami skupującymi w całym łańcuchu dostaw;

b)uznania przez uczestniczących rolników ceny za ich produkty za sprawiedliwą i opłacalną, a także pracy na podstawie informacji przekazanych przez Unijne Obserwatorium Łańcucha Rolno-Spożywczego;

c)wspólnych inicjatyw społeczno-gospodarczych służących realizacji co najmniej jednego z celów zrównoważonego rozwoju Organizacji Narodów Zjednoczonych, przyczyniających się do rozwoju społeczności wiejskich.

2.Określenie „krótki łańcuch dostaw” może być stosowane wyłącznie – samodzielnie lub w połączeniu z innymi określeniami – na etykietach, w ramach prezentacji, w materiałach reklamowych lub w dokumentach handlowych produktów z sektorów wymienionych w art. 1 ust. 2, które są wytwarzane i wprowadzane do obrotu na jednolitym rynku, za uprzednią zgodą rolników lub ich organizacji przedstawicielskich, pod warunkiem że określenie to jest używane do informowania podmiotów skupujących o obowiązujących zasadach organizacji produkcji, dystrybucji lub wprowadzania do obrotu, które przewidują co najmniej jeden z następujących warunków:

a)bezpośrednie powiązanie lub ograniczona liczba pośredników między rolnikiem, spółdzielnią lub organizacją producentów a konsumentem końcowym produktu lub

b)bliskie powiązanie i bliską odległość geograficzną – rozumianą jako mała odległość lub krótki czas transportu, w tym w kontekstach transgranicznych – między rolnikiem, spółdzielnią lub organizacją producentów a konsumentem końcowym produktu.

Komisja może przyjmować akty delegowane godnie z art. 227 w celu uzupełnienia niniejszego rozporządzenia przez doprecyzowanie warunków, o których mowa w ust. 1 lit. a), b) i c) oraz w ust. 2 lit. a) i b), z uwzględnieniem wszelkich odpowiednich norm międzynarodowych i powiązanych systemów certyfikacji jakości.

a)dostawa mleka i przetworów mlecznych dokonywana przez producentów, których nie dotyczy ust. 1, podlega pisemnej umowie;

b)organizacje producentów, zrzeszenia organizacji producentów lub rolnicy składają pierwszym nabywcom pisemną ofertę umowy na dostawę mleka i przetworów mlecznych.

Państwa członkowskie ustanawiają mechanizm mediacji obejmujący przypadki, w których nie osiągnięto wzajemnego porozumienia co do sformalizowania, interpretacji lub wykonania umowy, o której mowa w ust. 1 i 2, lub zmiany takiej umowy. Mechanizm ten jest dobrowolny dla umawiających się stron i bezstronny oraz mogą uczestniczyć w nim przedstawiciele organizacji reprezentujących rolników.

Państwa członkowskie informują Komisję o ramach prawnych dotyczących mechanizmów mediacji dostępnych na ich terytorium.

b)jest sporządzana w formie pisemnej – papierowej albo cyfrowej – oraz

(i)cenę do zapłaty za dostawę, z wyraźnym wskazaniem wszystkich płatności, w tym mających zastosowanie rabatów, która:

–jest obliczana poprzez połączenie różnych obiektywnych, weryfikowalnych i niemożliwych do zmanipulowania czynników określonych w umowie, które obejmują obiektywne wskaźniki, łatwo dostępne i zrozumiałe indeksy lub metody obliczania końcowej ceny, odzwierciedlające zmiany warunków rynkowych, inflację, pełne koszty produkcji, w tym wynagrodzenia rolników, łączne koszty usług dodatkowych, dostarczone ilości oraz jakość lub skład dostarczonego mleka i przetworów mlecznych.

(iii)okres obowiązywania umowy, który może być ograniczony lub nieograniczony, z klauzulą dotyczącą rozwiązania umowy. W przypadku umowy o minimalnym okresie obowiązywania dłuższym niż sześć miesięcy umowa zawiera klauzulę przeglądową, która może zostać uruchomiona przez rolnika, organizację producentów lub zrzeszenie organizacji producentów w razie zaistnienia nieprzewidzianych okoliczności takich jak ekstremalne warunki pogodowe, epidemie chorób zwierząt, napięcia geopolityczne lub inne powody sprawiające, że uzgodniona cena nie pokrywa kosztów ponoszonych przez rolników;

(iv)szczegóły dotyczące terminów płatności, procedur oraz momentu przeniesienia własności i ryzyka;

a)przedmiotowe mleko lub przetwory mleczne są dostarczane przez członka organizacji producentów lub spółdzielni do organizacji producentów lub spółdzielni, której jest on członkiem, pod warunkiem że statut tej organizacji producentów lub spółdzielni lub zasady i decyzje przewidziane w tym statucie lub z niego wynikające zawierają przepisy o celach podobnych do celów przepisów określonych w ust. 4;

skreśla się

skreśla się

a)dostawa dotyczy produktów o wartości nieprzekraczającej progu określonego przez państwo członkowskie, który nie może być wyższy niż 4 000 EUR;

7.W przypadku gdy zgodnie z ust. 5 lit. d) lub ust. 6 nie jest wymagana pisemna umowa lub pisemna oferta umowy, rolnik, organizacja producentów lub zrzeszenie organizacji producentów mogą wymagać, aby dostawa mleka lub przetworów mlecznych była przedmiotem pisemnej umowy lub pisemnej oferty umowy. Taka umowa lub oferta umowy musi spełniać warunki określone w ust. 4 i ust. 8 akapit pierwszy.

Wszystkie elementy umów o dostawę mleka lub przetworów mlecznych zawartych między rolnikami, organizacjami producentów lub zrzeszeniami organizacji producentów a nabywcami, przetwórcami, dystrybutorami lub sprzedawcami detalicznymi, w tym ich elementy i części składowe, o których mowa w ust. 4 lit. c), są swobodnie negocjowane między stronami, bez uszczerbku dla dodatkowych wymogów wprowadzonych przez państwa członkowskie.

10.Państwa członkowskie korzystające z możliwości, o których mowa w niniejszym artykule, powiadamiają Komisję o sposobie ich stosowania.

a)są tworzone przez producentów w co najmniej jednym z sektorów wymienionych w art. 1 ust. 2 i są kontrolowane przez rolników będących członkami organizacji lub, w przypadku sektora owoców i warzyw, przez producentów, zgodnie z art. 153 ust. 2 lit. c);

b)powstały z inicjatywy rolników lub, w przypadku sektora owoców i warzyw, z inicjatywy producentów i prowadzą co najmniej jeden z następujących rodzajów działalności:

1a.Na zasadzie odstępstwa od art. 101 ust. 1 TFUE organizacja producentów uznana na podstawie ust. 1 niniejszego artykułu lub organizacja producentów, w tym spółdzielnia, lub inna równoważna forma prawna zarejestrowana zgodnie z prawem krajowym, która nie została uznana za organizację producentów przez państwo członkowskie, ale spełnia wymogi określone w ust. 1 niniejszego artykułu i art. 154, może planować produkcję, optymalizować koszty produkcji, wprowadzać do obrotu produkty rolne i negocjować umowy na ich dostawy w imieniu swoich członków w odniesieniu do całości lub części ich całkowitej produkcji.

Na zasadzie odstępstwa od ust. 1a i akapitu pierwszego zrzeszenie organizacji producentów uznane na podstawie art. 156 ust. 1 może również prowadzić działalność, o której mowa w ust. 1a akapit pierwszy, z wyjątkiem sektora owoców i warzyw, chyba że wyraźnie zwrócą się o to organizacje producentów, pod warunkiem że:

d)wielkość produkcji objętej działalnością, o której mowa w ust. 1a akapit pierwszy, nie przekracza 33 % całkowitej produkcji krajowej danego państwa członkowskiego lub 5 % produkcji całej Unii.

2a.W statucie organizacji producentów zapewnia się osiągnięcie celu koncentracji dostaw, w szczególności przez zapewnienie, aby organizacja producentów negocjowała i określała zasadnicze elementy sprzedaży, takie jak cena, jakość i wielkość. W statucie można przewidzieć możliwość bezpośredniego kontaktu członków z nabywcami, pod warunkiem że taki bezpośredni kontakt nie zagraża realizacji celów organizacji producentów ani koncentracji podaży i wprowadzaniu produktów do obrotu przez daną organizację producentów. Uznaje się, że koncentracja podaży i wprowadzanie produktów do obrotu są zapewnione, jeżeli zasadnicze elementy sprzedaży, takie jak: cena, jakość i wielkość, są negocjowane i ustalane przez daną organizację producentów.

skreśla się

a)dostawa produktów rolnych dokonywana przez producentów, których nie dotyczy ust. 1, podlega pisemnej umowie;

b)organizacje producentów, zrzeszenia organizacji producentów lub rolnicy składają pierwszym nabywcom pisemną ofertę umowy na dostawę produktów rolnych.

Państwa członkowskie ustanawiają mechanizm mediacji obejmujący przypadki, w których nie osiągnięto wzajemnego porozumienia co do sformalizowania, interpretacji lub wykonania umowy, o której mowa w ust. 1 i 2, lub co do takiej umowy. Mechanizm ten jest dobrowolny dla umawiających się stron i bezstronny. W mechanizmie tym mogą uczestniczyć przedstawiciele organizacji reprezentujących rolników.

Państwa członkowskie informują Komisję o ramach prawnych lub mechanizmach mediacji dostępnych na ich terytorium.

b)jest sporządzana w formie pisemnej – papierowej albo cyfrowej – oraz

(i)cenę do zapłaty za dostawę, z wyraźnym wskazaniem wszystkich płatności, w tym mających zastosowanie rabatów, która:

–jest obliczana poprzez połączenie różnych obiektywnych, weryfikowalnych i niemożliwych do zmanipulowania czynników określonych w umowie, które obejmują obiektywne wskaźniki, łatwo dostępne i zrozumiałe indeksy lub metody obliczania końcowej ceny, odzwierciedlające zmiany warunków rynkowych, inflację, pełne koszty produkcji, w tym wynagrodzenia rolników, łączne koszty usług dodatkowych, dostarczone ilości oraz jakość lub skład dostarczonych produktów rolnych; w tym celu państwa członkowskie lub władze regionalne mogą określić wskaźniki, które publikuje się w internecie do wykorzystania w umowach, zgodnie z obiektywnymi kryteriami na podstawie badań produkcji i łańcucha dostaw żywności, danych przekazywanych przez organizacje międzybranżowe uznane zgodnie z art. 157 ust. 1 lub danych z Unijnego Obserwatorium Łańcucha Rolno-Spożywczego. Strony umów mają swobodę powoływania się na te wskaźniki lub inne wskaźniki, które uznają za istotne.

(iii)okres obowiązywania umowy, który może być ograniczony lub nieograniczony, z klauzulą dotyczącą rozwiązania umowy. W przypadku umowy o minimalnym okresie obowiązywania dłuższym niż sześć miesięcy, a w przypadku sektorów operujących na rynkach terminowych dłuższym niż 12 miesięcy umowa zawiera również klauzulę przeglądową, która może zostać uruchomiona w szczególności przez rolnika, organizację producentów lub zrzeszenie organizacji producentów w razie zaistnienia nieprzewidzianych okoliczności, takich jak ekstremalne warunki pogodowe, epidemie chorób zwierząt, napięcia geopolityczne lub inne powody sprawiające, że uzgodniona cena nie pokrywa kosztów ponoszonych przez rolników;

(iv)szczegóły dotyczące terminów płatności, procedur oraz momentu przeniesienia własności i ryzyka;

a)przedmiotowe produkty rolne są dostarczane przez członka organizacji producentów lub spółdzielni do organizacji producentów lub spółdzielni, której jest on członkiem, pod warunkiem że statut tej organizacji producentów lub spółdzielni lub zasady i decyzje przewidziane w tym statucie lub z niego wynikające zawierają przepisy o celach podobnych do celów przepisów określonych w ust. 4 lit a), b) i c);

skreśla się

skreśla się

a)dostawa dotyczy produktów o wartości nieprzekraczającej progu określonego przez państwo członkowskie, który nie może być wyższy niż 4 000 EUR;

7.W przypadku gdy zgodnie z ust. 5 lit. d) lub ust. 6 i ust. 6a nie jest wymagana pisemna umowa lub pisemna oferta umowy, rolnik, organizacja producentów lub zrzeszenie organizacji producentów mogą wymagać, aby każda dostawa produktów rolnych do przetwórcy, dystrybutora lub sprzedawcy detalicznego była przedmiotem pisemnej umowy między stronami lub pisemnej oferty umowy. Taka umowa lub oferta umowy musi spełniać warunki określone w ust. 4 i ust. 8 akapit pierwszy.

Wszystkie elementy umów o dostawę produktów rolnych, zawartych między rolnikami, organizacjami producentów lub zrzeszeniami organizacji producentów a przetwórcami, dystrybutorami lub sprzedawcami detalicznymi, w tym te elementy i ich części składowe, o których mowa w ust. 4 lit. c), są swobodnie negocjowane między stronami, bez uszczerbku dla dodatkowych wymogów wprowadzonych przez państwa członkowskie.

9.W uzasadnionych przypadkach państwa członkowskie mogą wymagać, aby podmiot skupujący produkty rolne rejestrował pisemne umowy, o których mowa w ust. 1, przed dostawą przedmiotowych produktów rolnych dokonywaną przez rolnika, organizację producentów lub zrzeszenie organizacji producentów na rzecz przetwórcy, dystrybutora lub sprzedawcy detalicznego na ich terytorium, co jednak nie dotyczy produktów sezonowych i nietrwałych.

10.Państwa członkowskie korzystające z możliwości, o których mowa w niniejszym artykule, powiadamiają Komisję o sposobie ich stosowania.

d)wspieranie rentowności małych i rodzinnych gospodarstw o standardowej produkcji w rozumieniu art. 2 pkt 8 rozporządzenia Rady (WE) nr 1217/200911, która nie przekracza 100 000 EUR;

__________________

11 Rozporządzenie Rady (WE) nr 1217/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające sieć danych dotyczących poziomu zrównoważenia gospodarstw rolnych (Dz.U. L 328 z 15.12.2009, s. 27, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2009/1217/oj).

Od dnia [wejście w życie + 2 lata] r. producenci, o których mowa w ust. 1, mogą zwrócić się do Komisji o opinię na temat zgodności z niniejszym artykułem porozumień, decyzji i uzgodnionych praktyk, o których mowa w ust. 1, pod kątem wdrażania norm zrównoważonego rozwoju mających przyczynić się do osiągnięcia co najmniej jednego z celów określonych w ust. 3 lit. d)–fd).

a)wycofanie z rynku lub bezpłatna dystrybucja produktów, w tym na rzecz organizacji charytatywnych;

g)tymczasowe planowanie produkcji z uwzględnieniem szczególnego charakteru cyklu produkcyjnego, w szczególności produktów nietrwałych.

W przypadku gdy Komisja przyjmuje akty wykonawcze zgodnie z akapitem pierwszym niniejszego artykułu, może podjąć decyzję o udostępnieniu zainteresowanym państwom członkowskim wsparcia Unii z rezerwy rolnej, o której mowa w art. 16 rozporządzenia (UE) 2021/2116, przy czym wsparcie to można uruchomić natychmiast w razie wystąpienia kryzysu, pod warunkiem że Komisja wcześniej oceniła wykonalność takiego wsparcia. Takie wsparcie finansowe zapewnia środki niezbędne do wykonania tych umów i decyzji przez zainteresowane podmioty gospodarcze. Komisja zapewnia, aby wykorzystanie środków finansowych do wspierania działań na podstawie tych aktów wykonawczych nie uszczupliło płatności bezpośrednich. W razie potrzeby Komisja udostępnia inne finansowanie unijne w celu wsparcia działań na podstawie niniejszego akapitu.

2.Umowy dostawy mogą być wieloletnie.

Cena jest obliczana poprzez połączenie różnych obiektywnych, weryfikowalnych i niemożliwych do zmanipulowania czynników określonych w umowie, które obejmują obiektywne wskaźniki, łatwo dostępne i zrozumiałe indeksy lub metody obliczania końcowej ceny, odzwierciedlające zmiany warunków rynkowych, inflację, pełne koszty produkcji, w tym wynagrodzenie rolników, łączne koszty usług dodatkowych, dostarczone ilości oraz jakość lub skład dostarczonych produktów rolnych. W tym celu państwa członkowskie lub władze regionalne mogą określić wskaźniki, które publikuje się w internecie do wykorzystania w umowach, zgodnie z obiektywnymi kryteriami na podstawie badań produkcji i łańcucha dostaw żywności, danych przekazywanych przez organizacje międzybranżowe uznane zgodnie z art. 157 ust. 1 lub danych z Unijnego Obserwatorium Łańcucha Rolno-Spożywczego. Strony umów mają swobodę powoływania się na te wskaźniki lub inne wskaźniki, które uznają za istotne.

5a.Limit 50 % przewidziany w ust. 1 zwiększa się do 70 % w przypadku wydatków związanych z celami, o których mowa w art. 46 lit. a), b) lub c), jeżeli spełnione są następujące warunki:

b)inwestycje, o których mowa w lit. a), są realizowane na terenie gospodarstw tych młodych rolników lub nowych rolników lub – w przypadku sektor owoców i warzyw – producentów, którzy po raz pierwszy przystępują do organizacji producentów uznanej na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1308/2013, w ramach ich pierwszego programu operacyjnego i w ciągu 7 lat od dnia, w którym młodzi rolnicy lub nowi rolnicy dołączyli do organizacji producentów.

Od 2025 r. państwa członkowskie mogą rewidować swoje decyzje, o których mowa w ust. 6, w ramach wniosków o zmianę ich planów strategicznych WPR, złożonych zgodnie z art. 119, i decydować o wykorzystaniu do 6 % swoich przydziałów środków na płatności bezpośrednie określonych w załączniku V, po odliczeniu w stosownych przypadkach przydzielonych środków w odniesieniu do bawełny, określonych w załączniku VIII, na rodzaje interwencji w pozostałych sektorach, o których mowa w tytule III rozdział III sekcja 7, pod warunkiem że taka decyzja nie wpływa negatywnie na poziom podstawowego wsparcia dochodów do celów zrównoważoności.