(7)I Straitéis Bhithéagsúlachta an Aontais Eorpaigh go dtí 2030, atá i dteachtaireacht ón gCoimisiún an 20 Bealtaine 2020 dar teideal EU Biodiversity Strategy for 2030: Bringing nature back into our lives [Straitéis Bhithéagsúlachta an Aontais Eorpaigh go dtí 2030: An dúlra a thabhairt ar ais inár saol], leagtar amach cuspóirí iomadúla, lena n-áirítear an aidhm dea-stádas comhshaoil na n-éiceachóras muirí a athbhunú agus éascú a dhéanamh ar chomhaontú uaillmhianach atá ceangailteach ó thaobh dlí de maidir le bithéagsúlacht mhuirí i limistéir lasmuigh den dlínse náisiúnta a thabhairt i gcrích.

(10)Is den riachtanas é don Aontas agus do na Ballstáit, i gcomhréir le hAirteagal 9 de Chomhaontú BBNJ agus lena chuspóirí, comhroinnt chothrom chothromasach na dtairbhí a eascraíonn as gníomhaíochtaí maidir le hacmhainní géiniteacha muirí agus faisnéis faoi sheichimh dhigiteacha maidir le hacmhainní géiniteacha muirí i limistéir lasmuigh den dlínse náisiúnta a chothú ar mhaithe le caomhnú agus úsáid inbhuanaithe na bithéagsúlachta muirí i limistéir lasmuigh den dlínse náisiúnta, lena n-áirítear trí ranníocaíochtaí airgeadais, aistriú teicneolaíochta muirí, nó fothú acmhainneachta i gcomhair tíortha i mbéal forbartha.

(14)Le Comhaontú BBNJ, ceadaítear uirlisí bainistíochta limistéarbhunaithe a bhunú, agus limistéir mhuirí faoi chosaint san áireamh, i limistéir lasmuigh den dlínse náisiúnta. Ba cheart bearta arna nglacadh ag Comhdháil na bPáirtithe faoi Chomhaontú BBNJ a chur chun feidhme agus, i gcás inarb ábhartha, a thrasuí i reachtaíocht an Aontais. Ar feitheamh a dtrasuite, níor cheart an bonn a bhaint ó éifeachtacht na mbeart arna nglacadh. Chun comhordú ar leibhéal an Aontais a áirithiú, ba cheart nósanna imeachta le haghaidh comhar idir na Ballstáit agus an Coimisiún a chur i bhfeidhm sula ndéanfar aon togra maidir le huirlisí bainistíochta limistéarbhunaithe a bhunú nó togra le haghaidh beart éigeandála a chur faoi bhráid Rúnaíocht BBNJ.

(15)Mar chuid de na nósanna imeachta seanbhunaithe, ba cheart don Choimisiún measúnú dlíthiúil a dhéanamh lenar cheart a áireamh ann measúnú ar an ngá atá leis an togra uirlisí bainistíochta limistéarbhunaithe a bhunú nó atá leis an togra le haghaidh beart éigeandála faoi Airteagail 19 agus 24(3) de Chomhaontú BBNJ a chur faoi bhráid Rúnaíocht BBNJ thar ceann an Aontais nó thar ceann an Aontais agus a Bhallstát nó i dtaobh an bhféadfaidh Ballstát nó grúpa Ballstát a rinne dréacht-togra an togra a chur faoi bhráid na Rúnaíochta ina gcáil féin.

(17)Is páirtí é an tAontas i gCoinbhinsiún Choimisiún Eacnamaíochta na Náisiún Aontaithe don Eoraip maidir le rochtain ar fhaisnéis, rannpháirtíocht phoiblí i gcinnteoireacht agus rochtain ar cheartas i gcúrsaí comhshaoil, a síníodh in Aarhus an 25 Meitheamh 1998 agus a daingníodh an 17 Feabhra 2005. Is páirtí é an tAontas i gCoinbhinsiún Choimisiún Eacnamaíochta na Náisiún Aontaithe don Eoraip maidir le measúnú tionchair timpeallachta i gcomhthéacs trasteorann, a síníodh in Espoo an 25 Feabhra 1991 agus a daingníodh an 24 Meitheamh 1997. Ba cheart go leanfadh na hoibleagáidí faoi na Coinbhinsiúin sin de bheith infheidhme sna limistéir a thagann faoi raon feidhme na Treorach seo. Is é is aidhm do Choinbhinsiún Espoo an comhar idirnáisiúnta a fheabhsú agus measúnú á dhéanamh ar an tionchar ar an gcomhshaol go háirithe i gcomhthéacs trasteorann. Áirítear ar chuspóirí Choinbhinsiún Aarhus an ceart chun rochtain a fháil ar fhaisnéis, na cearta rannpháirtíochta poiblí i gcinnteoireacht agus rochtain ar an gceartas i gcúrsaí comhshaoil a ráthú chun rannchuidiú leis an gcosaint ar an gceart chun cónaí i dtimpeallacht atá leormhaith le haghaidh shláinte agus fholláine an duine. Laistigh de raon feidhme na Treorach seo, ba cheart na cearta chun rochtain a fháil ar fhaisnéis, cearta rannpháirtíochta poiblí i gcinnteoireacht agus rochtain ar an gceartas i gcúrsaí comhshaoil a fheidhmiú de réir na bprionsabal céanna a leagtar síos faoi Choinbhinsiún Aarhus.

(18)Cé gurb é cuspóir na Treorach seo foráil a dhéanamh maidir le creat dlíthiúil lena rialaítear gníomhaíochtaí a dhéantar i limistéir lasmuigh den dlínse náisiúnta, aon ghníomhaíocht atá le déanamh i limistéir laistigh den dlínse náisiúnta ar dócha go mbeidh siad ina gcúis le truailliú substaintiúil nó le hathruithe díobhálacha suntasacha ar an muirthimpeallacht i limistéir lasmuigh den dlínse náisiúnta, ba cheart iad a bheith faoi réir measúnú i gcomhréir le dlí an Aontais atá cheana ann, amhail Treoir 2011/92/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle8, le dlí ábhartha eile de chuid an Aontais ina bhfuil forálacha a bhaineann le measúnuithe comhshaoil le haghaidh gníomhaíochtaí beartaithe9 agus le dlíthe náisiúnta lena dtrasuitear reachtaíocht an Aontais. I gcomhréir le hAirteagal 28(2) de Chomhaontú BBNJ, san Aontas, ba cheart measúnú a dhéanamh ar na gníomhaíochtaí sin a dhéantar i limistéir laistigh den dlínse náisiúnta faoi rialacha seanbhunaithe an Aontais. Sna cásanna sin, ba cheart do na Ballstáit a áirithiú go gcomhlíonfaidh siad na hoibleagáidí faoi Chomhaontú BBNJ.

__________________

8 IO L 26, 28.1.2012, lch. 1–21.

9 Amhail Treoir (AE) 2023/2413 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 18 Deireadh Fómhair 2023 lena leasaítear Treoir (AE) 2018/2001, Rialachán (AE) 2018/1999 agus Treoir 98/70/CE a mhéid a bhaineann le fuinneamh ó fhoinsí in-athnuaite a chur chun cinn, agus lena n-aisghairtear Treoir (AE) 2015/652 ón gComhairle, Rialachán (AE) 2024/1252 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 11 Aibreán 2024 lena mbunaítear creat chun soláthar slán inbhuanaithe amhábhar criticiúil a áirithiú agus lena leasaítear Rialacháin (AE) Uimh. 168/2013, (AE) 2018/858, (AE) 2018/1724 agus (AE) 2019/1020, Rialachán (AE) 2024/1735 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 13 Meitheamh 2024 maidir le creat beart a bhunú chun éiceachóras monaraíochta teicneolaíochta glan-nialasachta na hEorpa a neartú agus lena leasaítear Rialachán (AE) 2018/1724

(19)I gcás ina bhforáiltear le hionstraimí nó creataí eile dlí is infheidhme nó ina soláthraíonn comhlachtaí domhanda, réigiúnacha, foréigiúnacha nó earnála creat chun measúnú a dhéanamh ar thionchair na ngníomhaíochtaí beartaithe faoi dhlínse nó rialú náisiúnta a dhéantar i limistéir lasmuigh den dlínse náisiúnta, níor cheart é a chur de cheangal ar na Ballstáit scagadh ná measúnú ar an tionchar ar an gcomhshaol a dhéanamh i gcomhréir leis an Treoir seo, ar choinníoll go gcinnfidh na Ballstáit a bhfuil dlínse nó rialú acu ar an ngníomhaíocht bheartaithe go gcomhlíonfar na coinníollacha a leagtar amach in Airteagal 29(4) de Chomhaontú BBNJ. Sna cásanna sin, ba cheart don Bhallstát lena mbaineann a áirithiú go bhfoilseofar an tuarascáil ar an measúnú ar an tionchar ar an gcomhshaol trí Theach Imréitigh BBNJ.

(20)Aon phlean nó clár arna n-ullmhú nó arna nglacadh ag údaráis náisiúnta, réigiúnacha nó áitiúla na mBallstát ar dócha go mbeidh siad ina gcúis le truailliú substaintiúil nó le hathruithe suntasacha agus díobhálacha ar an muirthimpeallacht i limistéir lasmuigh den dlínse náisiúnta, ba cheart iad a bheith faoi réir measúnú i gcomhréir le Treoir 2001/42/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle10 agus faoi réir dlíthe náisiúnta lena dtrasuitear an Treoir sin.

__________________

10 IO L 197, 21.7.2001, lgh. 30–37

(21)Agus an dóchúlacht go mbeidh gníomhaíochtaí beartaithe ina gcúis le truailliú substaintiúil nó le hathruithe suntasacha agus díobhálacha ar an muirthimpeallacht á cinneadh, ba cheart go gcuirfeadh na Ballstáit i gcuntas a shuntasaí nó a thábhachtaí agus is féidir leis na héifeachtaí sin a bheith. Ba cheart dóibh na critéir a leagtar amach i dTreoir 2011/92/AE a chur i gcuntas freisin agus an cinntiúchán sin á dhéanamh acu.

(i)ciallaíonn ‘gníomhaíocht bheartaithe’ gníomhaíocht sa mhuirthimpeallacht, a bhfuil, inter alia, oibreacha foirgníochta, suiteálacha, scéimeanna nó idirghabhálacha eile a fhorghníomhú ar áireamh inti, lena n-áirítear gníomhaíochtaí tráthrialta atá dírithe ar acmhainní nádúrtha a úsáid;

(j)ciallaíonn ‘gníomhaíochtaí faoi dhlínse nó faoi rialú’ gníomhaíochtaí a dhéanann daoine dlítheanacha, daoine dlítheanacha poiblí agus príobháideacha araon agus daoine nádúrtha ar ar féidir leis an mBallstát, i gcomhréir leis an dlí idirnáisiúnta, a inniúlacht nó a údarás a fheidhmiú ina leith;

(n)ciallaíonn ‘pobal’ an pobal lena mbaineann chomh maith le Pobail Dhúchasacha agus áitiúla a bhfuil eolas ábhartha traidisiúnta acu agus comhlachtaí ábhartha domhanda, réigiúnacha, foréigiúnacha agus earnála agus an pobal eolaíochta;

(s)ciallaíonn ‘mionéifeachtaí nó éifeachtaí neamhbhuana’ éifeachtaí nach bhfuil ina gcúis le truailliú substaintiúil ná le hathruithe suntasacha agus díobhálacha ar an muirthimpeallacht.

scriosta

(a)iascaireacht a rialaítear faoin dlí idirnáisiúnta agus faoi dhlí an Aontais is infheidhme, amhail an comhbheartas iascaigh agus gníomhaíochtaí a bhaineann leis an iascaireacht; agus

6.Áiritheoidh na Ballstáit go n-ullmhófar le stórais, a mhéid is indéanta, agus le bunachair sonraí faoina ndlínse, tuarascáil chomhiomlán, ar bhonn débhliantúil, maidir le rochtain ar acmhainní géiniteacha muirí agus ar fhaisnéis faoi sheichimh dhigiteacha atá nasctha lena n-aitheantóir baisce caighdeánaithe BBNJ, agus go gcuirfidh siad an tuarascáil ar fáil don choiste um rochtain agus comhroinnt tairbhí a chuirtear ar bun faoi Airteagal 15 de Chomhaontú BBNJ. I gcás inarb ábhartha, úsáidfidh siad córais bailithe agus tuairiscithe sonraí an Aontais atá ann cheana le haghaidh fógraí agus taiscí BBNJ.

1.Maidir leis na tionchair a d’fhéadfadh a bheith ag na gníomhaíochtaí beartaithe faoina ndlínse nó faoina rialú ar an muirthimpeallacht a dhéantar i limistéir lasmuigh den dlínse náisiúnta, áiritheoidh na Ballstáit go gcuirfear na tionchair sin faoi réir measúnú sula soláthróidh an t-údarás inniúil nó na húdaráis inniúla cinneadh lena n-údarófar iad (toiliú don fhorbairt) i gcomhréir leis an Treoir seo. Arna iarraidh sin do Bhallstát, soláthróidh an Coimisiún cúnamh teicniúil ina leith sin.

6.Níl feidhm ag an gCaibidil seo maidir le gníomhaíochtaí beartaithe faoi dhlínse nó faoi rialú na mBallstát a tharlaíonn i limistéir lasmuigh den dlínse náisiúnta a ndearnadh scagadh nó measúnú ar an tionchar ar an gcomhshaol ina leith, i gcomhréir le ceanglais ionstraimí nó creataí dlí idirnáisiúnta ábhartha eile, nó ag comhlachtaí ábhartha domhanda, réigiúnacha, foréigiúnacha nó earnála. I gcás na ngníomhaíochtaí sin a ndearnadh measúnú ar an tionchar ar an gcomhshaol ina leith, i gcomhréir le ceanglais ionstraimí nó creataí dlíthiúla idirnáisiúnta eile, dlí an Aontais nó arna ndéanamh ag comhlachtaí ábhartha domhanda, réigiúnacha, foréigiúnacha nó earnála, áiritheoidh na Ballstáit lena mbaineann an méid seo a leanas:

7.I gcás gníomhaíochtaí pleanáilte faoi dhlínse nó rialú na mBallstát a tharlaíonn i limistéir laistigh den dlínse náisiúnta agus ar dócha go mbeidh siad ina gcúis le truailliú substaintiúil ar an muirthimpeallacht nó le hathruithe suntasacha díobhálacha ar an muirthimpeallacht i limistéir lasmuigh den dlínse náisiúnta, cuirfidh na Ballstáit Treoir 2011/92/AE agus dlí ábhartha eile de chuid an Aontais i bhfeidhm ina bhfuil forálacha a bhaineann le measúnuithe comhshaoil le haghaidh gníomhaíochtaí pleanáilte. I gcás na ngníomhaíochtaí sin, cuirfidh na Ballstáit faisnéis ábhartha, lena n-áirítear aon tuarascálacha faireacháin ábhartha, ar fáil trí Theach Imréitigh BBNJ go tráthúil, le linn an phróisis faoi Threoir 2011/92/AE agus faoi dhlí ábhartha eile de chuid an Aontais ina bhfuil forálacha a bhaineann le measúnachtaí timpeallachta le haghaidh gníomhaíochtaí beartaithe agus áiritheoidh siad go ndéanfar faireachán ar an ngníomhaíocht ar bhealach a bheidh comhsheasmhach le ceanglais na Treorach sin agus na reachtaíochta náisiúnta.

1.Más rud é go bhféadfadh éifeacht níos mó ná mionéifeacht nó éifeacht neamhbhuan a bheith ag gníomhaíocht bheartaithe ar an muirthimpeallacht i limistéir lasmuigh den dlínse náisiúnta, nó más rud é nach eol éifeachtaí na gníomhaíochta nó nach dtuigtear go maith iad, déanfaidh an Ballstát a bhfuil an ghníomhaíocht faoina dhlínse nó faoina rialú scagadh lena chinneadh an bhféadfadh an ghníomhaíocht a bheith ina cúis le truailliú substaintiúil na muirthimpeallachta nó le hathruithe suntasacha díobhálacha uirthi, agus prionsabal an réamhchúraim á chur san áireamh, i gcás ina bhfuil éiginnteacht eolaíoch ann agus, dá bhrí sin, cuirfidh an Ballstát faoi réir measúnú í, mura gcomhlíontar na coinníollacha a leagtar síos in Airteagal 8 (6).

5.Chun iomláine agus cáilíocht na dtuarascálacha ar mheasúnuithe ar an tionchar ar an gcomhshaol a áirithiú, áiritheoidh na Ballstáit gurb iad na saineolaithe inniúla agus neamhspleácha a ullmhóidh na tuarascálacha agus ceanglóidh siad ar na saineolaithe sin aon choinbhleacht leasa a nochtadh i ndáil lena ról agus lena bhfreagrachtaí. Áiritheoidh na Ballstáit go mbeidh saineolas leordhóthanach ag na húdaráis inniúla, nó go mbeidh rochtain acu air de réir mar is gá, chun na tuarascálacha sin a scrúdú.

1.Áiritheoidh na Ballstáit go ndéanfaidh an t-údarás inniúil nó na húdaráis inniúla cinneadh gníomhaíocht bheartaithe a údarú i gcás, agus bearta maolaithe nó bainistíochta á gcur san áireamh, ina mbeidh cinntiúchán déanta acu go ndearnadh gach iarracht réasúnta chun a áirithiú gur féidir an ghníomhaíocht bheartaithe a dhéanamh ar bhealach a bheidh comhsheasmhach le cosc an truaillithe shubstaintiúil nó na n-athruithe suntasacha díobhálacha ar an muirthimpeallacht.

(a)conclúid an údaráis inniúil maidir leis an truailliú substaintiúil nó na hathruithe suntasacha díobhálacha is dócha a bheidh ag an ngníomhaíocht bheartaithe ar an muirthimpeallacht agus na príomhchúiseanna leis an údarú;

4.I gcás ina ndéanfar cinneadh gníomhaíocht bheartaithe a údarú nó gan í a údarú, áiritheoidh na Ballstáit go pras go gcuirfear an cinneadh ar fáil don phobal, lena n-áirítear trí Theach Imréitigh BBNJ agus trí rúnaíocht BBNJ. Chuige sin, cuirfidh na Ballstáit ar fáil don phobal aon choinníollacha a leagtar amach in údarú na gníomhaíochta atá beartaithe, lena n-áirítear coinníollacha a bhaineann le bearta maolaithe cúiteacha agus ceanglais leantacha, agus na barúlacha agus na tuairimí a fuarthas le linn na gcomhairliúchán dá dtagraítear in Airteagal 11 agus tuairisc ar an gcaoi ar cuireadh na barúlacha agus na tuairimí sin i gcuntas nó ar tugadh aghaidh orthu ar bhealach eile.

I gcás ina sainaithneoidh Ballstát, a bhfuil gníomhaíocht údaraithe faoina dhlínse nó faoina rialú, truailliú substaintiúil nó athruithe suntasacha agus díobhálacha ar an muirthimpeallacht nár tuaradh sa mheasúnú ar an tionchar ar an gcomhshaol, ó thaobh cineáil nó déine de, nó athruithe a eascraíonn as sárú ar aon cheann de na coinníollacha dá dtagraítear in Airteagal 12(2)(b) nó i gcás ina gcuirfidh páirtí i gComhaontú BBNJ nó Comhlacht Eolaíoch agus Teicniúil BBNJ aon ábhar imní nó moladh in iúl, déanfaidh an Ballstát lena mbaineann athbhreithniú ar a chinneadh. Chuige sin, déanfaidh sé an méid seo a leanas:

1.I gcomhréir leis an gcuspóir rannchuidiú le cur chun feidhme Choinbhinsiún Aarhus, áiritheoidh na Ballstáit, i gcomhréir leis an gcóras dlí náisiúnta ábhartha, go mbeidh rochtain ag daoine den phobal lena mbaineann ar nós imeachta um athbhreithniú os comhair cúirt dlí nó comhlacht neamhspleách neamhchlaonta eile arna bhunú le dlí chun agóid a dhéanamh in aghaidh dhlíthiúlacht shubstainteach nó dhlíthiúlacht nós imeachta na gcinntí, na ngníomhartha nó na neamhghníomhartha faoi Airteagail 8 go 13 agus 16 go 19, i gcás ina bhfuil ar a laghad ceann de na coinníollacha seo a leanas á chomhlíonadh:

I gcás ina ndéantar foráil i dTreoir 2001/42/CE maidir le hoibleagáid measúnacht timpeallachta straitéiseach a dhéanamh, comhlíonfaidh na Ballstáit forálacha na Treorach sin agus na measúnachtaí sin á ndéanamh acu.

1.Déanfaidh na Ballstáit, is cuma má ghníomhaíonn siad ar bhonn aonair nó go comhpháirteach, an dréacht de thogra faoi Airteagal 19 de Chomhaontú BBNJ nó de bheart éigeandála faoi Airteagal 24(3) den Chomhaontú sin a sheoladh chuig an gCoimisiún sula gcuirfear faoi bhráid Rúnaíocht BBNJ é. Tar éis dó é a fháil, cuirfidh an Coimisiún na Ballstáit uile ar an eolas agus comhroinnfidh sé an dréacht-togra gan mhoill. Féadfaidh Ballstáit na barúlacha ar an dréacht-togra nó ar na bearta éigeandála a chur faoi bhráid an Choimisiúin laistigh de 30 lá ón dáta a fhaightear an dréacht-togra nó níos luaithe má tá údar leis mar gheall ar an mbeart éigeandála. Na barúlacha a gheofar, seolfaidh an Coimisiún ar aghaidh chuig na Ballstáit eile iad.

scriosta

3.Scrúdóidh an Coimisiún an dréacht-togra nó an dréachtbheart éigeandála agus na barúlacha a fuarthas faoi mhír 1 agus tíolacfaidh sé, laistigh de 30 lá ón sprioc-am, measúnú dlíthiúil ar cheart don Choimisiún, thar ceann an Aontais, an dréacht-togra nó an dréachtbheart éigeandála a fuarthas faoin mír sin a chur faoi bhráid Rúnaíocht BBNJ. Cuirfear an measúnú dlíthiúil ar fáil do na Ballstáit uile.

2.Rachaidh na Ballstáit i gcomhairle, de réir mar is iomchuí, le páirtithe leasmhara ábhartha, lena n-áirítear stáit agus comhlachtaí domhanda, réigiúnacha, foréigiúnacha agus earnála, chomh maith leis an tsochaí shibhialta, an pobal eolaíochta, an earnáil phríobháideach, Pobail Dhúchasacha agus pobail áitiúla, chun tograí a fhorbairt, mar a leagtar amach sa Chaibidil seo.

2.Déanfaidh na Ballstáit agus an Coimisiún, de réir mar is iomchuí, glacadh beart a chur chun cinn, agus oibreoidh siad i gcomhar le chéile agus inniúlachtaí á gcur san áireamh, faoi ionstraimí dlíthiúla ábhartha, creataí ábhartha agus comhlachtaí ábhartha domhanda, réigiúnacha, foréigiúnacha agus earnála chun tacú le cur chun feidhme na gcinntí agus na moltaí arna nglacadh ag Comhdháil na bPáirtithe faoi Chuid III de Chomhaontú BBNJ agus chun an cur chun feidhme sin a éascú.