1.z zadowoleniem przyjmuje fakt, że zgodnie ze swoimi wiążącymi zobowiązaniami i w następstwie ponawianych apeli Parlamentu Komisja opracowała pilotażową metodologię śledzenia i pomiaru wydatków związanych z równouprawnieniem płci na poziomie programów w WRF na lata 2021–2027 w celu lepszego uwzględniania aspektu płci w swoim procesie budżetowym oraz usprawnienia sposobu, w jaki kształtowanie polityki i przydział zasobów przyczyniają się do osiągania celów w zakresie równouprawnienia płci;

2.zauważa, że zgodnie z obecną metodologią Komisja przyznaje programom różne punkty w oparciu o ocenę ich wkładu w zapewnianie równouprawnienia płci na możliwie najbardziej szczegółowym poziomie interwencji; przyznaje następujące punkty:a)2 – interwencjom, których głównym celem jest poprawa równouprawnienia płci;b)1 – interwencjom, w których równouprawnienie płci stanowi istotny i zamierzony cel, lecz nie jest głównym powodem interwencji;c)0 – interwencjom nieukierunkowanym, tj. interwencjom, co do których oczekuje się, że nie będą miały istotnego wpływu na równouprawnienie płci;d)0* – interwencjom mającym prawdopodobny, ale jak dotąd niejasny pozytywny wpływ na równouprawnienie płci;

3.zwraca uwagę, że metodologia ta opiera się na wskaźniku polityki równości płci opracowanym przez Organizację Współpracy Gospodarczej i Rozwoju; jest to jakościowe narzędzie statystyczne wykorzystywane do monitorowania i rejestrowania działań rozwojowych ukierunkowanych na równość płci jako cel polityki i jest stosowane przez Komisję do wszystkich programów wydatków z budżetu UE w ramach zarządzania dzielonego, bezpośredniego i pośredniego;

4.podkreśla, że metodologia Komisji różni się od wskaźnika polityki równości płci opracowanego przez Organizację Współpracy Gospodarczej i Rozwoju, ponieważ nie zawiera punktacji, która umożliwiłaby śledzenie negatywnego wpływu wydatków UE na cele w zakresie uwzględniania aspektu płci, oraz ponieważ wprowadza kategorię 0* dla interwencji mających prawdopodobny, ale jeszcze niejasny pozytywny wpływ na równouprawnienie płci; podkreśla, że metodologia Komisji powinna w każdym przypadku unikać niezamierzonych konsekwencji, takich jak zniechęcanie do inwestycji lub odmowa inwestycji w sektorach strategicznych, ale tradycyjnie zdominowanych przez jedną płeć, w tym w sektorze obronnym;

5.zauważa, że metodologię tę zastosowano po raz pierwszy podczas sporządzania preliminarza budżetu UE na rok budżetowy 2023; zastosowano ją też z mocą wsteczną do budżetów na lata budżetowe 2021 i 2022;

6.odnotowuje, że w odniesieniu do roku budżetowego 2021 i 352 mld EUR w środkach na zobowiązania – w momencie publikacji powiązanego sprawozdania rocznego z zarządzania i wykonania – punktacja była następująca:1 % środków na zobowiązania – 2 punkty, 3 % – 1 punt, 1 % – 0 punktów, natomiast 95 % środków uzyskało wynik 0*;

7.zwraca uwagę, że w odniesieniu do roku budżetowego 2022 i 321 mld EUR w środkach na zobowiązania – w momencie publikacji powiązanego sprawozdania rocznego z zarządzania i wykonania – punktacja była następująca: 2 % środków na zobowiązania – 2 punkty, 9 % – 1 punkt, 16 % – 0 punktów, natomiast 73 % środków uzyskało wynik 0*;

8.odnotowuje, że w odniesieniu do roku budżetowego 2023 i 427 mld EUR w środkach na zobowiązania – w momencie publikacji powiązanego sprawozdania rocznego z zarządzania i wykonania – punktacja była następująca: 2 % środków na zobowiązania – 2 punkty, 9 % – 1 punkt, 69 % – 0 punktów, natomiast 20 % środków uzyskało wynik 0*;

9.zauważa, że w odniesieniu do roku budżetowego 2024 i 195 mld EUR w środkach na zobowiązania – w momencie publikacji powiązanego sprawozdania rocznego z zarządzania i wykonania – punktacja była następująca: 3 % środków na zobowiązania – 2 punkty, 17 % – 1 punkt, 65 % – 0 punktów, natomiast 16 % środków uzyskało wynik 0*; wyniki te zaokrąglono;

10.rozumie, że malejący odsetek zobowiązań o wyniku 0* na przestrzeni lat jest wynikiem lepszego gromadzenia i udostępniania danych oraz poprawy zdolności Komisji w zakresie sprawozdawczości, co umożliwia jej dyrekcjom generalnym lepsze mierzenie wkładu ich programów w zapewnianie równouprawnienia płci na bardziej szczegółowym poziomie;

11.ponadto rozumie, że ze względu na ograniczoną dostępność danych i zdolność w zakresie sprawozdawczości w pierwszych latach budżetowych, do których zastosowano tę metodologię, porównanie danych liczbowych z różnych lat budżetowych w oparciu o wyniki roczne lub wyciąganie wniosków z takich porównań ma niewielką wartość dodaną;

12.zauważa, że zdaniem Komisji interwencje, którym przyznano 2 punkty lub 1 punkt, można uznać za promujące równouprawnienie płci oraz że biorąc to pod uwagę, w 2024 r. interwencje o wartości 37,99 mld EUR promowały równouprawnienie płci, podczas gdy kwota ta wyniosła 10,76 mld EUR w 2021 r., 37,83 mld EUR w 2022 r. i 47,99 mld EUR w 2023 r.;

13.zauważa, że odnotowany w latach 2023–2024 spadek wartości bezwzględnej interwencji uznawanych za promujące równouprawnienie płci jest bezpośrednim skutkiem spadku całkowitej kwoty zobowiązań między tymi dwoma latami budżetowymi, co w dużej mierze wynika ze stopniowego wycofywania zobowiązań w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności;

14.odnotowuje, że oprócz wyników przedstawionych za każdy rok budżetowy w sprawozdaniu rocznym z zarządzania i wykonania dotyczącym budżetu UE za 2024 r. Komisja opublikowała ponowną ocenę wszystkich poprzednich wyników w oparciu o bardziej aktualne i kompleksowe oceny swoich programów, co pokazało zagregowane tendencje wskazujące, że w przypadku interwencji w okresie 2021–2024 2 % interwencji otrzymało 2 punkty, 10 % interwencji – 1 punkt, 83 % interwencji – 0 punktów, natomiast 5 % interwencji uzyskało wynik 0*; zauważa ponadto, że zgodnie z ponowną oceną Komisji w latach budżetowych 2021–2024 do promowania równouprawnienia płci przyczyniło się łącznie 12 % wydatków z budżetu UE (o punktacji 1 i 2), co daje kwotę 158,4 mld EUR;

15.podkreśla, że nie wszystkie programy finansowane z budżetu UE osiągają takie same wyniki pod względem uwzględniania aspektu płci jako priorytetu horyzontalnego: niektóre programy osiągają znacznie lepsze wyniki dzięki temu, jak zostały opracowane, na przykład programy w dziale 6 „Sąsiedztwo i świat”, w których perspektywa płci została uznana za priorytet przekrojowy z jasnymi celami i kryteriami, oraz konkretne programy w ramach innych działów, takie jak „Horyzont Europa”, który dzięki wymogowi sporządzania budżetu z uwzględnieniem aspektu płci nie tylko wspiera równouprawnienie płci, ale również pozytywnie wpływa na praktyki państw członkowskich poprzez „zanieczyszczenie krzyżowe” na etapie wdrażania na szczeblu krajowym;

16.ubolewa, że ponieważ zastosowana metodologia jest narzędziem monitorowania opracowanym specjalnie dla budżetów operacyjnych, nie umożliwia ona odpowiedniej oceny budżetów administracyjnych instytucji i organów UE;

17.zauważa, że zakres metodologii jest ograniczony, ponieważ nie uwzględnia ona odpowiednio wtórnych lub pośrednich skutków programów dla równouprawnienia płci, potencjalnego negatywnego wpływu ani wymiarów przekrojowych niezbędnych do kompleksowej oceny skutków polityki;

18.zauważa ponadto, że nie uwzględnia się wystarczająco potencjalnego negatywnego wpływu programów na równouprawnienie płci, zwłaszcza w sektorach takich jak konkurencyjność, obronność i gotowość; podkreśla, że promowanie równouprawnienia płci nie powinno prowadzić do ograniczeń ani redukcji inwestycji w sektorach krytycznych; wzywa Komisję do zaproponowania konkretnych środków mających na celu zwiększenie równouprawnienia płci, a jednocześnie do zadbaniu o to, aby nie miały one negatywnego wpływu na decyzje inwestycyjne;

19.ubolewa, że ze względu na jej charakter ex post metodologia ta nie może mieć strukturalnego wpływu na opracowywanie strategii politycznych na etapie ex ante ani na gromadzenie i przydzielanie zasobów finansowych, a są to elementy mające zasadnicze znaczenie dla właściwego uwzględniania równouprawnienia płci w programach UE;

20.zauważa, że oprócz metodologii uwzględniania aspektu płci stosowanej w odniesieniu do budżetu UE w niektórych programach unijnych uwzględniono równouprawnienie płci w podstawach prawnych, podczas gdy w innych programach tego nie uwzględniono;

21.zwraca uwagę, że choć dwupoziomowe podejście Komisji do uwzględniania aspektu płci, które obejmuje monitorowanie budżetu UE i wyznaczanie celów określonych w podstawach prawnych programów, stanowi użyteczne ramy, jest ono fragmentaryczne i nie wpływa na wszystkie programy w takim samym stopniu, co zmniejsza spójność podejścia UE do równouprawnienia płci;

22.odnotowuje przeprowadzoną przez Komisję ocenę uwzględniania aspektu płci w budżecie UE Sprawozdanie z oceny skutków towarzyszące wnioskowi Komisji w sprawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego ramy monitorowania wydatków budżetowych i ramy wykonania budżetu oraz inne przepisy horyzontalne dla programów i działań Unii (COM(2025)0545 final). i podziela pogląd, że w pozostałych latach WRF 2021–2027 priorytetem powinna być dalsza ocena programów, aby lepiej ocenić ich wkład w równouprawnienie płci i wyciągnąć wnioski z ich wdrażania; należy wykorzystywać do tego usprawnione przekazywanie danych zdezagregowanych według płci wprowadzone w 2023 r.; podkreśla potrzebę ściślejszej współpracy ze wszystkimi państwami członkowskimi w celu zharmonizowania metodologii i uniknięcia fragmentarycznego podejścia, a także w celu usprawnienia gromadzenia danych, ich agregacji i zgłaszania;

23.przyznaje, że choć metodologia opracowana przez Komisję jest użytecznym narzędziem oceny wkładu budżetu UE w równouprawnienie płci, stoi ona w obliczu ograniczeń, które zmniejszają jej zdolność do wywierania efektu transformacyjnego; podkreśla, jak ważne jest zapewnienie dostępności danych i stosowanie w tym względzie skonkretyzowanych, mierzalnych, osiągalnych, realnych i terminowych (SMART) wskaźników skuteczności działania;

24.podkreśla, że ponieważ na budżet UE wpływają liczne kryzysy i zmiany priorytetów politycznych, zasadnicze znaczenie ma proporcjonalne uznanie ex ante sporządzania budżetu z uwzględnieniem aspektu płci za główny element cyklu budżetowego programów, w tym w nowych obszarach priorytetowych, takich jak konkurencyjność, obrona i gotowość;

25.wzywa Komisję do opracowania pełnego i kompleksowego podejścia do sporządzania budżetu z uwzględnieniem aspektu płci oraz do przygotowania konkretnej i kompleksowej metodologii dla budżetu unijnego, która powinna zostać w pełni uruchomiona już na początku kolejnego okresu programowania i mieć potencjał transformacyjny wynikający z tego, że będzie wywierała wpływ na cały cykl budżetowy i umożliwi rozwiązanie problemów wskazanych w niniejszej rezolucji, aby zapewnić należyte zarządzanie środkami finansowymi UE;

26.podkreśla, że oprócz WRF w każdym instrumencie przyjętym na mocy art. 122 TFUE należy również w stosownych przypadkach stosować przepisy dotyczące uwzględniania aspektu płci i sporządzania budżetu z uwzględnieniem aspektu płci – ale nie należy zmieniać celów programu, kryteriów kwalifikowalności ani kryteriów wyboru określonych w przepisach sektorowych – w celu kompleksowego i spójnego śledzenia wkładu UE w promowanie równouprawnienia płci we wszystkich instrumentach finansowania;

27.wzywa Komisję do przeprowadzania systematycznych ocen skutków ex ante, w ramach których analizuje się również konkretny wpływ strategii politycznych UE i środków polityki fiskalnej – w tym systemów podatkowych i programów pomocy państwa – na równouprawnienie płci, zgodnie z wytycznymi w sprawie lepszego stanowienia prawa, w celu zidentyfikowania i złagodzenia różnic w traktowaniu kobiet i mężczyzn; podkreśla, że należy również uważnie rozważyć społeczne i gospodarcze skutki poprawy równouprawnienia płci, przy jednoczesnym uwzględnieniu kosztów administracyjnych dla małych i średnich przedsiębiorstw;

28.przypomina, że wszystkie wnioski ustawodawcze UE muszą być zgodne z prawem pierwotnym UE, w tym z zasadą równouprawnienia płci; wzywa Komisję do wzmocnienia ocen skutków ex ante, aby dokładnie analizować i minimalizować wszelkie potencjalne negatywne skutki dla równouprawnienia płci w UE podczas przygotowywania wniosków ustawodawczych;

29.apeluje, aby Komisja ustanowiła „mechanizm chroniący równouprawnienie płci”, który byłby standardową częścią procedur ustawodawczych UE i wymagałby zmiany każdego wniosku, co do którego – na podstawie analizy Trybunału Obrachunkowego – wykazano, że podważa strategię i cele UE w zakresie równouprawnienia płci;

30.ubolewa nad brakiem równowagi w reprezentacji płci wśród urzędników i przedstawicieli politycznych zarówno na szczeblu UE, jak i państw członkowskich, co z kolei narusza zasadę równości płci w reprezentacji;

31.wzywa Komisję, by oceniła wykonalność wprowadzenia dalszych środków na rzecz równouprawnienia płci na szczeblu kierowniczym z myślą o dopilnowaniu, by wszystkie płcie były w wystarczającym stopniu zaangażowane w kształtowanie polityki dzięki ukierunkowanym systemom wsparcia;

32.wzywa Komisję do dopilnowania, aby minimalna część budżetu UE była przeznaczona na równouprawnienie płci będące głównym celem (odpowiada to punktacji 2 w obecnej metodologii);

33.zachęca Komisję, aby rozważyła możliwość ustanowienia w kolejnym okresie programowania celu ilościowego w odniesieniu do części budżetu UE, która przyczynia się do promowania równouprawnienia płci (co odpowiada punktacji 2 lub 1 w obecnej metodologii), i odnotowuje, że podobne cele okazały się przydatne w realizowaniu celów UE w zakresie klimatu i różnorodności biologicznej;

34.wzywa Komisję i Radę, by podczas negocjacji w sprawie kolejnej generacji programów przestrzegały przepisów określonych w zmienionym rozporządzeniu finansowym, zgodnie z którymi programy i działania powinny być wdrażane, o ile jest to wykonalne i właściwe, zgodnie z odpowiednimi przepisami sektorowymi, z uwzględnieniem zasady równouprawnienia płci i zgodnie z odpowiednią metodologią uwzględniania aspektu płci;

35.uważa za kluczowe dopilnowanie – zgodnie ze zmienionym rozporządzeniem finansowym – by kolejna generacja programów zawierała cele umożliwiające, w stosownych przypadkach, gromadzenie danych zdezagregowanych według płci oraz agregację takich danych we wszystkich odnośnych programach; apeluje do Komisji, by dalej rozwijała i doskonaliła swoją metodologię monitorowania wkładu budżetu UE w równouprawnienie płci, w tym za pośrednictwem systematycznego stosowania narzędzi cyfrowych, takich jak sztuczna inteligencja, aby poprawić gromadzenie danych, ich agregację i analizę międzyprogramową;

36.wzywa wszystkie właściwe podmioty, w tym Radę, Komisję, organizacje społeczeństwa obywatelskiego i innych właściwych partnerów, by dążyły do urzeczywistnienia zasady sporządzania budżetu z uwzględnieniem aspektu płci w następnym okresie programowania;

37.wzywa Komisję do przeznaczenia większej części budżetu działań zewnętrznych UE na interwencje, które przyczyniają się do równouprawnienia płci i wzmocnienia pozycji kobiet, a także do przeznaczenia 25 % unijnych instrumentów finansowania zewnętrznego w przyszłych WRF na promowanie równouprawnienia płci jako głównego celu; ponadto zwraca się do Komisji o ustanowienie specjalnego funduszu na rzecz promowania równouprawnienia płci na całym świecie i o dopilnowanie, by wspierane przez niego działania koncentrowały się na dostępie do zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego oraz praw z nim związanych, zwiększeniu udziału kobiet w podejmowaniu decyzji, wspieraniu lokalnych organizacji pozarządowych kierowanych przez kobiety oraz wspieraniu lokalnych obrończyń praw człowieka;

38.wzywa Komisję do wyznaczenia jasnych celów na kolejne WRF, aby przyczynić się do zmniejszenia luki płacowej i emerytalnej między kobietami a mężczyznami oraz rozwiązać problem ubóstwa kobiet, w tym poprzez poprawę usług opieki nad dziećmi;

39.wzywa Komisję do dopilnowania, aby finansowane przez UE programy chroniły i promowały prawa kobiet, ze szczególnym uwzględnieniem dostępu do publicznej opieki zdrowotnej, opieki nad dziećmi oraz zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego i praw w tym zakresie;

40.wzywa instytucje UE, aby zgodnie z zasadami dyrektywy w sprawie przejrzystości wynagrodzeń Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/970 z dnia 10 maja 2023 r. w sprawie wzmocnienia stosowania zasady równości wynagrodzeń dla mężczyzn i kobiet za taką samą pracę lub pracę o takiej samej wartości za pośrednictwem mechanizmów przejrzystości wynagrodzeń oraz mechanizmów egzekwowania (Dz.U. L 132 z 17.5.2023, s. 21, ELI: http://data.europa.eu/eli/dir/2023/970/oj). przeanalizowały ewentualne różnice płacowe między kobietami a mężczyznami i przedstawiły sprawozdania na ten temat, a w razie potrzeby podjęły odpowiednie środki; ponawia swój apel do instytucji, organów, urzędów i agencji UE o poprawę równowagi płci, zwłaszcza wśród kadry kierowniczej wyższego szczebla; zachęca instytucje, organy, urzędy i agencje UE do przeprowadzenia analizy w celu określenia obszarów w ramach cyklu kadrowego (od rekrutacji po dostęp do awansów), w których takie usprawnienia są najbardziej potrzebne, oraz do zbadania możliwości wdrożenia dalszych środków w celu jak najszybszego osiągnięcia równowagi płci;

41.dostrzega utrzymujące się różnice w traktowaniu kobiet i mężczyzn w kilku sektorach, które są tradycyjnie zdominowane przez jedną płeć; wzywa Komisję do sporządzania budżetu z uwzględnieniem aspektu płci, aby zapewnić i monitorować niedyskryminacyjne warunki dostępu do niezbędnych umiejętności i programów edukacyjnych dla wszystkich płci, a także do poprawienia równouprawnienia płci w tych konkretnych sektorach z myślą o wzmocnieniu konkurencyjności przemysłu; apeluje o zwrócenie szczególnej uwagi na przedsiębiorczynie, zwłaszcza w małych i średnich przedsiębiorstwach i przedsiębiorstwach typu start-up, w tym poprzez specjalne monitorowanie w ramach programów takich jak InvestEU i „Horyzont Europa”; apeluje o solidniejsze mechanizmy monitorowania i sprawozdawczości, dzięki którym fundusze będą rzeczywiście przynosiły korzyści kobietom i grupom zmarginalizowanym;

42.zobowiązuje swoją przewodniczącą do przekazania niniejszej rezolucji Radzie i Komisji.