A.billi l-media ħielsa, indipendenti u pluralistika tikkostitwixxi wieħed mill-pilastri essenzjali tad-demokrazija, tal-istat tad-dritt u tal-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali fl-UE; billi l-fatt li jiddgħajfu x-xandara nazzjonali pubbliċi jimmina l-istandards tal-libertà tal-media fi żmien meta d-diżinformazzjoni, l-indħil barrani u l-polarizzazzjoni politika qed jiżdiedu;

B.billi l-fornituri tal-media tas-servizz pubbliku għandhom rwol ewlieni fl-iżgurar tal-aċċess għal informazzjoni imparzjali, fis-salvagwardja tal-pluraliżmu, fl-iskrutinju ta’ dawk fil-poter, fl-akkontabbiltà tal-awtoritajiet pubbliċi, fil-ġlieda kontra d-diżinformazzjoni u fl-abilitazzjoni ta’ parteċipazzjoni demokratika infurmata; billi dawn il-funzjonijiet jistgħu jiġu ssodisfati b’mod effettiv biss meta l-indipendenza istituzzjonali u editorjali tax-xandar tas-servizz pubbliku tkun garantita bis-sħiħ;

C.billi r-riformi li jaffettwaw lill-fornituri tal-media tas-servizz pubbliku għandhom jitwettqu b’mod trasparenti u inklużiv, f’konsultazzjoni mal-partijiet ikkonċernati rilevanti, inklużi l-ġurnalisti, is-soċjetà ċivili u l-esperti tal-media, u f’konformità mad-dritt tal-UE;

D.billi l-fornituri tal-media tas-servizz pubbliku għandhom rwol partikolari fis-suq intern għas-servizzi tal-media billi jiżguraw li ċ-ċittadini u n-negozji jkollhom aċċess għal offerta ta’ kontenut varjat, li tinkludi informazzjoni ta’ kwalità u kopertura tal-media imparzjali u bbilanċjata, u għalhekk huma strumentali biex jirrispettaw id-dritt fundamentali tal-libertà tal-espressjoni u tal-informazzjoni, jippermettu lin-nies ifittxu u jirċievu informazzjoni varjata, u jippromwovu l-valuri tad-demokrazija, id-diversità kulturali u l-koeżjoni soċjali;

E.billi l-funzjonament indipendenti tal-fornituri tal-media tas-servizz pubbliku jirrikjedi salvagwardji legali nazzjonali robusti biex tiġi protetta l-indipendenza editorjali u istituzzjonali tagħhom u biex jiġi żgurat l-għoti imparzjali ta’ pluralità ta’ informazzjoni u opinjonijiet; billi skont l-Artikolu 3 tal-Att Ewropew dwar il-Libertà tal-Media, l-Istati Membri jeħtieġ jirrispettaw id-dritt taċ-ċittadini li jkollhom aċċess għal pluralità ta’ kontenut tal-media editorjalment indipendenti, għall-benefiċċju ta’ diskors liberu u demokratiku; billi l-Artikolu 5 tal-Att Ewropew dwar il-Libertà tal-Media jagħti effett lil dawn il-prinċipji billi jistabbilixxi salvagwardji vinkolanti għal proċeduri trasparenti u oġġettivi għall-ħatra u t-tkeċċija tal-kap tal-maniġment jew tal-membri tal-bord maniġerjali tal-fornituri tal-media tas-servizz pubbliku, inklużi dispożizzjonijiet li jiżguraw li kwalunkwe tkeċċija bikrija tkun eċċezzjoni, debitament ġustifikata, soġġetta għal notifika minn qabel u miftuħa għal rieżami ġudizzjarju; billi l-Artikolu 5(3) tal-Att Ewropew dwar il-Libertà tal-Media jobbliga lill-Istati Membri jiżguraw li “l-proċeduri ta’ finanzjament għall-fornituri tal-media tas-servizz pubbliku jkunu bbażati fuq kriterji trasparenti u oġġettivi stabbiliti minn qabel”, filwaqt li jipprovdu riżorsi finanzjarji adegwati, sostenibbli u prevedibbli allinjati mal-mandat tas-servizz pubbliku tagħhom u jissalvagwardjaw l-indipendenza editorjali tagħhom; billi skont l-Artikolu 21 tal-Att Ewropew dwar il-Libertà tal-Media, kwalunkwe miżura leġiżlattiva, regolatorja jew amministrattiva nazzjonali li tista’ taffettwa l-pluraliżmu tal-media jew l-indipendenza editorjali trid tkun debitament ġustifikata u proporzjonata;

F.billi fid-diskors tagħha dwar l-Istat tal-Unjoni tal-2025, il-President tal-Kummissjoni ssottolinjat li t-treġġigħ lura tal-media tradizzjonali u indipendenti f’partijiet tal-UE ħoloq “deżerti tal-aħbarijiet” li fihom id-diżinformazzjoni tikber, u li dan joħloq riskju serju għad-demokrazija; billi hija enfasizzat li l-media indipendenti hija essenzjali biex dawk fil-poter jinżammu responsabbli u biex tiġi evitata l-korruzzjoni, u li l-manipulazzjoni tagħha spiss hija l-ewwel pass ta’ prattiki awtoritarji, għax dan jippermetti li r-rigress demokratiku u l-korruzzjoni jseħħu mingħajr skrutinju pubbliku;

G.billi l-esperjenza f’diversi Stati Membri u madwar id-dinja turi li t-tentattivi biex tiġi mmanipulata l-media tas-servizz pubbliku jistgħu jikkostitwixxu pass bikri lejn rigress demokratiku usa’;

H.billi, skont il-Kostituzzjoni tar-Repubblika tal-Litwanja, ix-xandar pubbliku nazzjonali huwa fdat b’missjoni speċjali ta’ interess pubbliku li jiżgura li s-soċjetà tkun infurmata kif xieraq fil-livell nazzjonali b’mod li jrawwem valuri umani kostituzzjonali u komuni; billi, skont il-Kostituzzjoni tar-Repubblika tal-Litwanja, fit-twettiq ta’ din il-missjoni fdata kostituzzjonalment, l-attività tax-xandar pubbliku nazzjonali trid tkun ibbażata fuq il-prinċipji ta’ demokrazija pluralistika, l-oġġettività, l-imparzjalità, u r-rispett lejn id-dinjità tal-bniedem u d-drittijiet fundamentali, inklużi l-libertà ta’ twemmin u tal-espressjoni tagħhom;

I.billi l-Qorti Kostituzzjonali tar-Repubblika tal-Litwanja sostniet li l-missjoni kostituzzjonali tax-xandar pubbliku nazzjonali timplika l-indipendenza tiegħu, u li kwalunkwe mudell ta’ kontroll irid jibqa’ kompatibbli mal-indipendenza tax-xandar u ma jridx jammonta għal ċensura jew interferenza politika;

J.billi wara l-elezzjonijiet parlamentari tal-2024 fil-Litwanja, ġiet iffurmata koalizzjoni governattiva li tinkludi l-partit populista tal-lemin estrem Nemuno Aušra; billi fil-25 ta’ April 2024, il-Qorti Kostituzzjonali tar-Repubblika tal-Litwanja sabet li l-mexxej ta’ dan il-partit kien wettaq ksur gravi tal-Kostituzzjoni u ksur tal-ġurament kostituzzjonali billi għamel dikjarazzjonijiet antisemitiċi u li jinċitaw il-mibegħda; billi dawn is-sejbiet ġew sussegwentement ikkonfermati minn qorti tal-prim’istanza; billi la l-koalizzjoni fil-gvern u lanqas il-partit Nemuno Aušra ma tbiegħdu minn dawn l-azzjonijiet; billi l-mexxej tal-partit Nemuno Aušra għad għandu rwol prominenti fi ħdan il-maġġoranza governattiva u jippromwovi b’mod attiv kampanja li tpoġġi fil-mira r-Radju u t-Televiżjoni Nazzjonali Litwani (LRT);

K.billi l-Prim Ministru Litwan f’Lulju 2025 kellu jirriżenja minn din il-koalizzjoni governattiva wara sejbiet ta’ ġurnaliżmu investigattiv, inkluż rappurtar mil-LRT, li qajjem tħassib serju dwar l-allegat involviment tiegħu fi prattiki korrotti; billi aktar tard fl-2025, l-inizjattivi leġiżlattivi li jaffettwaw il-finanzjament u l-governanza tal-LRT wasslu għal tħassib domestiku u internazzjonali dwar il-libertà tal-media u l-indipendenza istituzzjonali;

L.billi fuq l-inizjattiva tal-membri tal-maġġoranza parlamentari fil-gvern, l-Uffiċċju Nazzjonali tal-Awditjar tal-Litwanja ngħata l-mandat li jwettaq awditu komprensiv tal-prestazzjoni tal-LRT, li jivvaluta l-attivitajiet tiegħu għall-2021-2024 f’termini ta’ ekonomija, effiċjenza u effikaċja; billi fil-konklużjonijiet tiegħu, l-Uffiċċju Nazzjonali tal-Awditjar sab li l-maġġoranza l-kbira tal-indikaturi tal-prestazzjoni strateġika u operazzjonali tal-LRT kienu nkisbu f’livell ta’ mill-inqas 90 %, u li l-ippjanar u l-użu tar-riżorsi finanzjarji tal-LRT kienu sostanzjati u trasparenti, b’xi aspetti li kellhom jiġu indirizzati, bħall-akkwist pubbliku u l-proċeduri ta’ reklutaġġ tal-persunal; billi r-rakkomandazzjonijiet tal-awditu kellhom l-għan li jkomplu jtejbu l-proċessi interni u ma rrakkomandaw l-ebda bidla fil-mudell ta’ finanzjament, fl-istruttura ta’ governanza jew fit-tmexxija tal-LRT, u lanqas ma talbu xi azzjoni politika jew istituzzjonali f’dak ir-rigward; billi wara dawn is-sejbiet tal-Uffiċċju Nazzjonali tal-Awditjar, segwew azzjonijiet ulterjuri, inklużi spezzjonijiet li jikkoinċidu fuq xulxin, talbiet indirizzati lil korpi statali oħra biex jivverifikaw l-attivitajiet tal-LRT, u attakki ripetuti mill-pubbliku kontra l-maniġment tal-LRT; billi xi organizzazzjonijiet tal-media u tal-ġurnalisti wissew li s-sejbiet tal-awditu ġew rappreżentati ħażin pubblikament u użati b’mod selettiv fid-diskors politiku; billi la r-rakkomandazzjonijiet tal-awditu u lanqas kwalunkwe argument ieħor ma jistgħu jiġġustifikaw miżuri leġiżlattivi li jmorru kontra l-Kostituzzjoni Litwana u l-l-Att Ewropew dwar il-Libertà tal-Media;

M.billi fis-27 ta’ Novembru 2025, il-Parlament Litwan, is-Seimas, adotta emendi għal-Liġi dwar l-LRT, filwaqt li ffriża l-baġit tal-LRT għall-2026-2028 għal-livell tal-2025 ta’ EUR 79,6 miljun, u naqqas is-sehem futur tiegħu tad-dħul mit-taxxa, li rriżulta fi tnaqqis strutturali u fit-tul fil-finanzjament pubbliku; billi dawn l-emendi ġew introdotti ftit qabel l-adozzjoni u ġew adottati lejlet sena finanzjarja ġdida u mingħajr deliberazzjoni adegwata, fatt li qajjem tħassib serju fir-rigward taċ-ċertezza tad-dritt, l-aspettattivi leġittimi u l-konformità mal-prinċipju ta’ vacatio legis inerenti fl-istat tad-dritt;

N.billi sussegwentement ġew introdotti abbozzi ta’ liġi, li jdgħajfu s-salvagwardji għat-tkeċċija bikrija tad-direttur ġenerali tal-LRT min-naħa tal-Kunsill tal-LRT, li żewġ terzi minnu (8 minn 12-il membru) jinħatru mill-awtoritajiet politiċi, jiġifieri l-President u s-Seimas, li kull wieħed minnhom jaħtar erba’ membri; billi dawn l-abbozzi ta’ liġi jipproponu li l-maġġoranza kwalifikata meħtieġa għat-tkeċċija tad-direttur ġenerali tiġi sostitwita b’maġġoranza sempliċi, li jitneħħa r-rekwiżit ta’ ġustifikazzjoni tal-interess pubbliku u li tiġi introdotta l-votazzjoni sigrieta fi ħdan il-Kunsill tal-LRT;

O.billi dawn l-inizjattivi leġiżlattivi ġew introdotti u avvanzati taħt proċeduri aċċellerati, fin-nuqqas ta’ ċirkostanzi eċċezzjonali oġġettivament ġustifikati, u b’hekk imminaw it-trasparenza, l-inklużività u l-parteċipazzjoni sinifikanti tal-partijiet ikkonċernati u tas-soċjetà ċivili, u ma laħqux l-istandards tal-UE u dawk kostituzzjonali ta’ governanza responsabbli; billi l-Kunsill tal-Ewropa, l-Unjoni Ewropea tax-Xandir, l-organizzazzjonijiet internazzjonali tal-ġurnalisti, id-Dipartiment Legali tas-Seimas, il-Kummissjoni Nazzjonali Litwana għall-UNESCO u r-Rappreżentant tal-Organizzazzjoni għas-Sigurtà u l-Kooperazzjoni fl-Ewropa (OSKE) dwar il-Libertà tal-Media, kollha wissew li dawn il-miżuri jżidu b’mod sinifikanti l-vulnerabbiltà tal-LRT għall-pressjoni politika; billi s-Servizz tal-Investigazzjoni Speċjali tar-Repubblika tal-Litwanja – l-awtorità nazzjonali ta’ kontra l-korruzzjoni – identifika riskji relatati mal-korruzzjoni fil-valutazzjoni tiegħu tal-emendi leġiżlattivi proposti u kkonkluda li l-introduzzjoni ta’ votazzjoni sigrieta għat-tkeċċija tad-direttur ġenerali tal-LRT tista’ tkun inkompatibbli mal-prinċipji tat-trasparenza, tal-ftuħ u tal-akkontabbiltà pubblika, u li huma komponenti essenzjali tal-governanza demokratika u tal-istat tad-dritt;

P.billi l-emendi politiċizzati proposti jidhru li huma mmirati lejn id-direttur ġenerali attwali tal-LRT, kif jixhdu d-dikjarazzjonijiet pubbliċi li saru matul il-proċess leġiżlattiv li jesprimu nuqqas ta’ sodisfazzjon bil-prestazzjoni tagħha u jindikaw b’mod espliċitu l-intenzjoni li jagħmlu possibbli t-tneħħija tagħha mill-kariga; billi l-leġiżlazzjoni li tpoġġi fil-mira lil individwu speċifiku (leġiżlazzjoni ad personam) hija inkompatibbli mal-prinċipji tal-istat tad-dritt, inklużi ċ-ċertezza tad-dritt, il-ġeneralità tal-liġijiet u l-projbizzjoni tal-eżerċizzju arbitrarju tal-poter;

Q.billi l-persunal tal-LRT għamel strajk fid-9 ta’ Diċembru 2025 biex jipprotesta kontra dawn il-bidliet, u jwissi li se “jżarmaw is-salvagwardji li jipproteġu l-indipendenza tal-LRT”; billi t-tentattivi biex tiġi mmanipulata l-LRT qajmu mewġa ta’ mobilizzazzjoni pubblika li matulha għexieren ta’ eluf ta’ ċittadini ħadu sehem f’dimostrazzjonijiet f’Vilnius fid-9 ta’ Diċembru 2025 u bejn is-16 u t-18 ta’ Diċembru 2025, u aktar minn 140 000 ċittadin iffirmaw petizzjoni pubblika li topponi l-inizjattivi leġiżlattivi, li biha wrew tħassib soċjetali wiesa’ għal-libertà tal-media u għall-istandards demokratiċi fil-Litwanja;

R.billi l-Parlament Ewropew għandu r-responsabbiltà li juri s-solidarjetà tiegħu mal-atturi tas-soċjetà ċivili li jiddefendu l-valuri demokratiċi, inklużi l-libertà tal-espressjoni, tal-media u tal-għaqda, u li jaġixxi b’mod deċiżiv meta jinħolqu riskji sistemiċi għad-demokrazija, għall-istat tad-dritt u għal-libertà tal-media fl-UE;

S.billi, wara s-sospensjoni ta’ inizjattivi leġiżlattivi aċċellerati, ġie stabbilit grupp ta’ ħidma parlamentari biex jeżamina l-mudell ta’ governanza tal-LRT; billi l-Assoċjazzjoni tal-Ġurnalisti Professjonali u grupp ta’ inizjattiva ta’ ġurnalisti tal-LRT irrifjutaw li jipparteċipaw, hekk kif semmew in-nuqqas ta’ djalogu, l-istediniet selettivi, u d-dikjarazzjonijiet li jindikaw li kienu se jitqiesu mill-ġdid l-istess emendi li kienu qed jiġu kkontestati; billi dawn l-organizzazzjonijiet wissew li dan il-proċess jirriskja li jilleġittimizza l-indħil politiku bl-iskuża ta’ konsultazzjoni u jippermettu tentattivi mġedda għal ċensura indiretta u salvagwardji mdgħajfa għall-indipendenza editorjali;

T.billi fil-kuntest tal-inizjattivi leġiżlattivi li għaddejjin li jaffettwaw il-governanza tal-LRT, l-LRT ġie kkritikat talli uża l-ħin tal-ajru u r-riżorsi għall-azzjonijiet ta’ protesta tal-ġurnalisti fid-difiża tal-libertà tal-espressjoni, inkluż ix-xandir ta’ minuti ta’ silenzju; billi tali dikjarazzjonijiet jirriskjaw li jikkontribwixxu għall-pressjoni politika u jista’ jkollhom effett skoraġġanti fuq l-indipendenza editorjali;

U.billi skont il-Pjattaforma tas-Sikurezza tal-Ġurnalisti tal-Kunsill tal-Ewropa, il-finanzjament ibbażat fuq il-PDG li l-Litwanja talloka lill-media tas-servizz pubbliku diġà huwa wieħed mill-aktar baxxi fl-UE, u l-LRT wissa li restrizzjonijiet finanzjarji fit-tul ifixklu r-rwol legalment awtorizzat tiegħu bħala s-sors primarju ta’ komunikazzjoni ta’ kriżi u ta’ emerġenza tal-pajjiż, inkluża l-kapaċità tiegħu li jkompli jxandar mingħajr interruzzjoni matul emerġenzi nazzjonali,

V.billi fir-Rapport tagħha tal-2025 dwar l-Istat tad-Dritt, il-Kummissjoni ħarġet rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż lil-Litwanja, li fihom appellat għal sforzi kontinwi biex jissaħħu l-indipendenza, il-finanzjament stabbli u l-governanza trasparenti tal-media tas-servizz pubbliku, inklużi salvagwardji kontra l-influwenza politika fil-proċeduri tal-ħatra u tat-tkeċċija;

W.billi l-LRT talab li l-Kummissjoni ta’ Venezja tal-Kunsill tal-Ewropa tippreżenta opinjoni urġenti dwar l-emendi pendenti; billi l-Kummissjoni ta’ Venezja ddeċidiet li tħejji opinjoni urġenti dwar l-emendi leġiżlattivi rilevanti, filwaqt li enfasizzat il-gravità tas-sitwazzjoni; billi l-Kummissjoni ta’ Venezja żaret il-Litwanja fid-19 u l-20 ta’ Jannar biex tivvaluta s-sitwazzjoni;