A.overwegende dat vrije, onafhankelijke en pluriforme media een van de essentiële pijlers van de democratie, de rechtsstaat en de bescherming van de grondrechten in de EU vormen; overwegende dat de verzwakking van nationale publieke omroepen de normen voor mediavrijheid ondermijnt in een tijd waarin desinformatie, buitenlandse inmenging en politieke polarisatie toenemen;

B.overwegende dat media-aanbieders met een publieke opdracht een sleutelrol spelen als het gaat om het waarborgen van toegang tot onpartijdige informatie, het waarborgen van pluralisme, het controleren van de machthebbers, het ter verantwoording roepen van overheidsinstanties, het tegengaan van desinformatie en het mogelijk maken van geïnformeerde democratische participatie; overwegende dat publieke omroepen deze taken alleen maar doeltreffend kunnen vervullen als hun institutionele en redactionele onafhankelijkheid volledig gewaarborgd is;

C.overwegende dat hervormingen die gevolgen hebben voor de publieke media op transparante en inclusieve wijze moeten worden doorgevoerd, in overleg met de belanghebbenden, waaronder journalisten, het maatschappelijk middenveld en mediadeskundigen, en in overeenstemming met het EU-recht;

D.overwegende dat media-aanbieders met een publieke opdracht een bijzondere rol spelen op de interne markt, omdat zij ervoor zorgen dat burgers en bedrijven toegang hebben tot een divers aanbod aan inhoud, waaronder hoogwaardige informatie en onpartijdige en evenwichtige berichtgeving, en daarmee een uiterst belangrijke rol spelen bij de handhaving van het grondrecht op vrijheid van meningsuiting en informatie, zodat mensen diverse informatie kunnen zoeken en ontvangen, en bij het bevorderen van de waarden van democratie, culturele diversiteit en sociale cohesie;

E.overwegende dat stevige nationale juridische waarborgen noodzakelijk zijn om media-aanbieders met een publieke opdracht in staat te stellen op onafhankelijke wijze te opereren en ervoor te zorgen dat zij redactioneel en functioneel onafhankelijk zijn en op onpartijdige wijze een verscheidenheid aan informatie en opinies kunnen aanbieden; overwegende dat in artikel 3 van de Europese verordening mediavrijheid is bepaald dat de lidstaten het recht van burgers op toegang tot een verscheidenheid aan redactioneel onafhankelijke media-inhoud moeten eerbiedigen ten behoeve van een vrij en democratisch debat; overwegende dat deze beginselen in artikel 5 van de Europese verordening mediavrijheid worden geconcretiseerd doordat daarin wordt bepaald dat de procedures voor de benoeming en het ontslag van het hoofd van het management of de leden van de raad van bestuur van media-aanbieders met een publieke opdracht transparant en objectief moeten zijn en dat besluiten over het vroegtijdig ontslag van deze personen alleen bij wijze van uitzondering kunnen worden genomen, in alle gevallen moeten worden gemotiveerd en vooraf aan de betrokken personen moeten worden meegedeeld, en vatbaar zijn voor rechterlijke toetsing; overwegende dat artikel 5, lid 3, van de Europese verordening mediavrijheid de lidstaten verplicht ervoor te zorgen dat “financieringsprocedures voor media-aanbieders met een publieke opdracht gebaseerd zijn op transparante en objectieve criteria die vooraf zijn vastgesteld”, en dat adequate, duurzame en voorspelbare financiële middelen worden verstrekt die zijn afgestemd op hun publieke opdracht en hun redactionele onafhankelijkheid wordt gewaarborgd; overwegende dat in artikel 21 van de Europese verordening mediavrijheid is bepaald dat nationale wetgevende, regulerende of bestuursrechtelijke maatregelen die waarschijnlijk van invloed zijn op de pluriformiteit van de media of de redactionele onafhankelijkheid, naar behoren moeten worden gemotiveerd en evenredig moeten zijn;

F.overwegende dat de voorzitter van de Commissie in haar toespraak over de Staat van de Unie 2025 heeft benadrukt dat de verslechtering van de positie van de traditionele onafhankelijke media in delen van de EU heeft geleid tot het ontstaan van “nieuwswoestijnen”, waar desinformatie alle ruimte krijgt, wat een groot risico vormt voor de democratie; overwegende dat zij benadrukte dat onafhankelijke media van essentieel belang zijn om machthebbers ter verantwoording te roepen en corruptie te voorkomen, en dat beïnvloeding van de media vaak de eerste stap is in het draaiboek van autoritaire regimes, omdat het zonder publieke controle mogelijk is om de democratische beginselen terzijde te schuiven en corruptie vrij baan te geven;

G.overwegende dat uit de situatie in een aantal lidstaten en in andere delen van de wereld valt af te leiden dat pogingen om de publieke media onder controle te krijgen een eerste stap kunnen zijn op weg naar democratische achteruitgang in bredere zin;

H.overwegende dat krachtens de grondwet van de Republiek Litouwen de nationale publieke omroep een speciale taak van algemeen belang heeft, namelijk ervoor zorgen dat de samenleving op nationaal niveau naar behoren wordt geïnformeerd op een wijze die de constitutionele en gemeenschappelijke menselijke waarden bevordert; overwegende dat krachtens de grondwet van de Republiek Litouwen de nationale publieke omroep bij de uitvoering van deze in de grondwet neergelegde taak moet waarborgen dat al zijn activiteiten gebaseerd zijn op de beginselen van pluralistische democratie, objectiviteit, onpartijdigheid en eerbiediging van de menselijke waardigheid en de grondrechten, waaronder de vrijheid van overtuiging en meningsuiting;

I.overwegende dat het Grondwettelijk Hof van de Republiek Litouwen heeft bepaald dat de constitutionele opdracht van de nationale publieke omroep haar onafhankelijkheid impliceert en dat elk controlemodel verenigbaar moet blijven met de onafhankelijkheid van de omroep en niet mag neerkomen op censuur of politieke inmenging;

J.overwegende dat na de Litouwse parlementsverkiezingen van 2024 een regeringscoalitie is gevormd waar de extreemrechtse populistische partij Dageraad van Nemunas deel van uitmaakt; overwegende dat op 25 april 2024 het Grondwettelijk Hof van de Republiek Litouwen heeft geoordeeld dat de leider van deze partij zich schuldig had gemaakt aan een grove schending van de grondwet en een schending van de eed van trouw aan de grondwet door antisemitische en haatzaaiende uitlatingen te doen; overwegende dat deze bevindingen vervolgens door een rechtbank van eerste aanleg zijn bevestigd; overwegende dat noch de regeringscoalitie, noch de partij Dageraad van Nemunas zich van deze acties heeft gedistantieerd; overwegende dat de leider van de partij Dageraad van Nemunas nog altijd een prominente rol speelt binnen de regerende meerderheid en actief campagne blijft voeren tegen de Litouwse nationale radio- en televisieomroep (“de LRT”);

K.overwegende dat in juli 2025 de Litouwse premier van de regeringscoalitie zich gedwongen zag af te treden naar aanleiding van berichtgeving, waaronder berichtgeving door de LRT, over een journalistiek onderzoek naar corruptie dat aanleiding gaf tot ernstige bezorgdheid over beweerde betrokkenheid van de premier bij corruptiepraktijken; overwegende dat later in 2025 wetgevingsinitiatieven met betrekking tot de financiering en de governance van de LRT in binnen- en buitenland tot zorgen hebben geleid over de mediavrijheid en de institutionele onafhankelijkheid;

L.overwegende dat de nationale rekenkamer van Litouwen op initiatief van leden van de regerende parlementaire meerderheid de opdracht heeft gekregen een uitvoerige doelmatigheidscontrole uit te voeren met betrekking tot de LRT, waarbij moest worden gecontroleerd in hoeverre de LRT in verband met haar activiteiten in de periode 2021‑2024 de beginselen van zuinigheid, efficiëntie en doeltreffendheid had nageleefd; overwegende dat de nationale rekenkamer in haar conclusies heeft vastgesteld dat het overgrote deel van de strategische en operationele prestatie-indicatoren van de LRT voor ten minste 90 % was behaald en dat de planning en het gebruik van de financiële middelen van de LRT onderbouwd en transparant waren, met enkele aspecten die moesten worden aangepakt, zoals procedures voor overheidsopdrachten en personeelswerving; overwegende dat de controleaanbevelingen ten doel hadden de interne processen verder te verbeteren en niet vroegen om enige aanpassing van het financieringsmodel, de governancestructuur of het management van de LRT, of om enige politieke of institutionele maatregelen in dat verband; overwegende dat na deze bevindingen van de nationale rekenkamer verdere maatregelen, waaronder overlappende inspecties, verzoeken aan andere overheidsinstanties om de activiteiten van LRT te controleren, en herhaalde publieke aanvallen op het management van LRT volgden; overwegende dat sommige media en verenigingen van journalisten hebben gewaarschuwd dat publiekelijk een verkeerde voorstelling van zaken is gegeven en in het politieke debat selectief gebruikgemaakt is van de controlebevindingen; overwegende dat noch de controleaanbevelingen, noch andere overwegingen wetgevingsmaatregelen kunnen rechtvaardigen die in strijd zijn met de Litouwse grondwet en de Europese verordening mediavrijheid;

M.overwegende dat op 27 november 2025 het Litouwse parlement, de Seimas, wijzigingen van de wet inzake de LRT heeft aangenomen waarmee de begroting van de LRT voor 2026-2028 wordt bevroren op het niveau van 2025, namelijk 79,6 miljoen EUR, en toekomstige inkomsten van de omroep uit belastinggelden worden verlaagd, wat inhoudt dat de overheidsfinanciering voor de LRT structureel en langdurig wordt verlaagd; overwegende dat er slechts weinig tijd zat tussen het moment dat deze wetswijzigingen werden voorgesteld en het moment dat zij werden aangenomen, dat de wetsvoorstellen niet op passende wijze zijn behandeld en dat dit alles plaatsvond aan de vooravond van een nieuw begrotingsjaar, wat bij belanghebbenden op het gebied van mediavrijheid aanleiding geeft tot ernstige bezorgdheid over de rechtszekerheid, gerechtvaardigde verwachtingen en de naleving van het beginsel dat er in een passende vacatio legis moet worden voorzien, dat deel uitmaakt van de beginselen van de rechtsstaat;

N.overwegende dat er daarna wetsvoorstellen zijn ingediend waarmee het voor de omroepraad, die bestaat uit twaalf leden, waarvan acht leden (twee derde) door de politiek worden benoemd – namelijk vier door de president en vier door de Seimas – eenvoudiger wordt om de directeur-generaal van de LRT vroegtijdig naar huis te sturen; overwegende dat deze wetsvoorstellen inhouden dat er niet langer een gekwalificeerde meerderheid nodig is voor het ontslag van de directeur-generaal van de LRT maar dat een gewone meerderheid voortaan zal volstaan, dat het vereiste dat de directeur-generaal alleen kan worden ontslagen als dat in het algemeen belang is komt te vervallen en dat de omroepraad voortaan geheime stemmingen kan houden;

O.overwegende dat deze wetgevingsinitiatieven zonder objectief gerechtvaardigde uitzonderlijke omstandigheden volgens een versnelde procedure zijn ingediend en behandeld, waardoor de transparantie, inclusiviteit en zinvolle participatie van belanghebbenden en het maatschappelijk middenveld zijn ondermijnd en niet is voldaan aan de EU-normen en grondwettelijke normen voor verantwoord bestuur; overwegende dat de Raad van Europa, de European Broadcasting Union, internationale verenigingen van journalisten, de juridische afdeling van de Seimas, de Litouwse nationale commissie voor de Unesco en de vertegenwoordiger voor mediavrijheid van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) allemaal hebben gewaarschuwd dat deze maatregelen de kwetsbaarheid van LRT voor politieke druk aanzienlijk zullen vergroten; overwegende dat de speciale onderzoeksdienst van de Republiek Litouwen, de nationale instantie voor corruptiebestrijding, bij de beoordeling van de voorgestelde wetswijzigingen heeft geconcludeerd dat het risico op corruptie zal toenemen en dat de mogelijkheid voor de omroepraad om met betrekking tot het ontslag van de directeur-generaal van de LRT geheime stemmingen te houden mogelijk onverenigbaar is met de beginselen van transparantie, openheid en publieke verantwoordingsplicht, die ten grondslag liggen van democratisch bestuur en de rechtsstaat;

P.overwegende dat de wijzigingen, zoals die nu worden voorgesteld, zich lijken te richten tegen de zittende directeur-generaal van de LRT, wat ook blijkt uit publieke verklaringen die zijn afgelegd tijdens het wetgevingsproces waaruit ontevredenheid bleek met de prestaties van de directeur-generaal en expliciet de wens naar voren kwam om haar de laan uit te sturen; overwegende dat wetgeving die zich richt op een specifiek individu (wetgeving “ad personam”) onverenigbaar is met de beginselen van de rechtsstaat, waaronder rechtszekerheid, het beginsel dat wetgeving algemeen moet zijn en het verbod op machtswillekeur;

Q.overwegende dat op 9 december 2025 de medewerkers van de LRT hebben gestaakt om te protesteren tegen deze wetswijzigingen, waarbij zij ervoor waarschuwden dat de wijzigingen “de mechanismen afbreken die de onafhankelijkheid van de LRT beschermen”; overwegende dat pogingen om de LRT over te nemen, hebben geleid tot een golf van publieke mobilisatie waarbij op 9 december 2025 en van 16 tot en met 18 december 2025 in Vilnius demonstraties plaatsvonden waaraan tienduizenden burgers deelnamen, en meer dan 140 000 burgers een petitie tegen de wetgevingsvoorstellen ondertekenden, waarmee zij blijk gaven van een brede maatschappelijke bezorgdheid over de mediavrijheid en de democratische normen in Litouwen;

R.overwegende dat het Europees Parlement de verantwoordelijkheid heeft om zijn solidariteit te tonen met het maatschappelijk middenveld dat zich inzet voor de verdediging van de democratische waarden, waaronder de vrijheid van meningsuiting, de mediavrijheid en de vrijheid van vergadering, en om doortastend op te treden als er binnen de EU sprake is van systeemrisico’s voor de democratie, de rechtsstaat en de mediavrijheid;

S.overwegende dat, na de opschorting van versnelde wetgevingsinitiatieven, een parlementaire werkgroep is opgericht om het governancemodel van de LRT te onderzoeken; overwegende dat de Vereniging van beroepsjournalisten en een initiatiefgroep van journalisten van de LRT hebben geweigerd deel te nemen, onder verwijzing naar een gebrek aan dialoog, selectieve uitnodigingen en verklaringen waaruit blijkt dat eerder betwiste wijzigingen opnieuw zouden worden overwogen; overwegende dat deze organisaties hebben gewaarschuwd dat bij deze aanpak het gevaar bestaat dat politieke inmenging onder het mom van raadpleging wordt gelegitimeerd en de weg wordt vrijgemaakt voor nieuwe pogingen om indirecte censuur in te voeren en de waarborgen voor redactionele onafhankelijkheid aan te tasten;

T.overwegende dat de LRT in het kader van de lopende wetgevingsinitiatieven die betrekking hebben op het bestuur van de LRT, bekritiseerd werd omdat het zendtijd en middelen had gebruikt voor protestacties van journalisten ter verdediging van de vrijheid van meningsuiting, waaronder het uitzenden van minuten stilte; overwegende dat deze verklaringen van de president de politieke druk kunnen doen toenemen en afbreuk kunnen doen aan de redactionele onafhankelijkheid;

U.overwegende dat Litouwen volgens het platform van de Raad van Europa voor de veiligheid van journalisten al een van de EU-landen is die, gezien hun bbp, de geringste hoeveelheid middelen toewijzen aan de publieke media; overwegende dat de LRT heeft gewaarschuwd dat langdurige financiële beperkingen haar zou belemmeren bij het uitoefenen van haar wettelijk vastgelegde taak als de belangrijkste bron van crisis- en noodcommunicatie van het land, waar ook bij hoort dat de omroep tijdens nationale noodsituaties ononderbroken moet kunnen blijven uitzenden;

V.overwegende dat de Commissie in haar verslag over de rechtsstaat 2025 landspecifieke aanbevelingen aan Litouwen heeft gedaan, waarin het land wordt aangespoord zich meer in te spannen voor de onafhankelijkheid, een stabiele financiering en een transparant bestuur van zijn publieke media, en tevens te zorgen voor waarborgen tegen politieke inmenging in benoemings- en ontslagprocedures;

W.overwegende dat de LRT de Commissie van Venetië van de Raad van Europa dringend om advies heeft verzocht over de nog te behandelen wetswijzigingen; overwegende dat de Commissie van Venetië heeft besloten een dringend advies op te stellen over de voorgestelde wetswijzigingen, waarmee de ernst van de situatie wordt benadrukt; overwegende dat de Commissie van Venetië op 19 en 20 januari Litouwen heeft bezocht om de situatie te beoordelen;