A.mając na uwadze, że w międzynarodowym prawie o prawach człowieka akty przemocy seksualnej uznaje się za przestępstwo zarówno w czasie wojny, jak i w czasie pokoju; mając na uwadze, że w kontekście zarówno międzynarodowego prawa humanitarnego, jak i międzynarodowego prawa karnego zgwałcenie uznaje się za potencjalną zbrodnię wojenną, zbrodnię przeciwko ludzkości lub akt przyczyniający się do ludobójstwa, jeżeli towarzyszą mu inne nieodłączne znamiona tych zbrodni; mając na uwadze, że klasyfikację tę wskazano w statucie rzymskim Międzynarodowego Trybunału Karnego (art. 8) oraz w konwencjach genewskich z 1949 r. i towarzyszących im protokołach dodatkowych; mając na uwadze, że według Międzynarodowego Trybunału Karnego brak zgody należy do kluczowych elementów wykładni prawnej zgwałcenia jako zbrodni wojennej;

B.mając na uwadze, że zdaniem ETPC na podstawie definicji, w których głównym elementem tego przestępstwa jest użycie siły, ofiary przemocy seksualnej nie są odpowiednio chronione, a skuteczna ochrona autonomii seksualnej jednostki jest zagrożona;

C.mając na uwadze, że zgwałcenie narusza wiele praw człowieka, w tym prawo do integralności cielesnej, prawo do autonomii i autonomii seksualnej, prawo do prywatności, prawo do najwyższego osiągalnego poziomu zdrowia fizycznego i psychicznego, prawo kobiet do równości wobec prawa oraz prawo do wolności od przemocy, dyskryminacji, tortur i innego okrutnego lub nieludzkiego traktowania; mając na uwadze, że zgwałcenie pozbawia także ofiarę możliwości pełnego korzystania z szeregu innych praw człowieka, m.in. z prawa do życia, godności, integralności fizycznej i psychicznej, prawa do wolności i bezpieczeństwa osobistego, prawa do równości w rodzinie i wobec prawa bez względu na płeć i tożsamość płciową, prawa do wolności od dyskryminacji, tortur i innego niewłaściwego traktowania;

D.mając na uwadze, że przemoc ze względu na płeć wciąż należy do najpowszechniejszych i niedostatecznie zgłaszanych przypadków łamania praw człowieka w Europie oraz wymaga podjęcia działań na szczeblu europejskim; mając na uwadze, że w obecnych międzynarodowych ramach prawnych dotyczących praw człowieka uznaje się zgwałcenie zarówno za naruszenie praw człowieka, jak i za formę przemocy ze względu na płeć, dotykającą głównie kobiety i dziewczęta; mając na uwadze, że zgwałcenie należy do najpowszechniejszych i najbrutalniejszych form przemocy ze względu na płeć, narusza integralność fizyczną, psychiczną i seksualną oraz autonomię cielesną osoby oraz ma poważne i długotrwałe skutki dla osób, które go doświadczyły;

E.mając na uwadze, że przemoc ze względu na płeć poważnie ogranicza udział kobiet i dziewcząt w życiu publicznym oraz ich dostęp do wymiaru sprawiedliwości, edukacji i niezależności ekonomicznej, a tym samym stanowi przeszkodę strukturalną w osiągnięciu rzeczywistej równości płci; mając na uwadze, że ofiary zgwałcenia doświadczają poważnych i długotrwałych konsekwencji, w tym społecznych i ekonomicznych – takich jak utrata zatrudnienia, zależność finansowa, niestabilna sytuacja mieszkaniowa oraz ograniczony dostęp do edukacji lub rynku pracy – które potęgują skutki przemocy i utrwalają nierówność płci;

F.mając na uwadze, że według FRA i EIGE 17,2 % kobiet w UE doświadczyło przemocy seksualnej, w tym zgwałcenia i innych niechcianych czynności seksualnych, a co dwudziesta kobieta powyżej 15 roku życia została zgwałcona z użyciem siły8 FRA i EIGE, Violence against women: an EU-wide survey – Results at a glance [Przemoc wobec kobiet: badanie ogólnounijne – Wyniki w skrócie], Urząd Publikacji Unii Europejskiej, Luksemburg, 2014 r., s. 20.; mając na uwadze, że według FRA w ostatnich latach nasiliła się przemoc wobec osób LGBTIQ+, a kobiety transpłciowe są niewspółmiernie często narażone na przemoc fizyczną i seksualną; mając na uwadze, że osoby LGBTIQ+ również doświadczają przemocy seksualnej ze względu na swoją płeć, tożsamość płciową, ekspresję płciową i cechy płciowe; mając na uwadze, że szacunkowe roczne koszty przemocy ze względu na płeć w UE wynoszą 366 mld EUR;

G.mając na uwadze, że transgraniczny charakter przestępstwa zgwałcenia powoduje, iż trzeba zwalczać je w UE na wspólnych zasadach, by zapewnić spójniejszą ochronę i równy dostęp do sprawiedliwości dla wszystkich ofiar we wszystkich państwach członkowskich, z szeregiem kluczowych elementów: konieczność zapewnienia minimalnego poziomu ochrony wszystkich kobiet we wszystkich państwach członkowskich, potrzebę zapewnienia minimalnego poziomu ochrony kobietom korzystającym ze swobody przemieszczania się w całej Unii – gdyż brak jednolitych definicji zagraża potrzebnej ofiarom pewności prawa i ich dostępowi do wymiaru sprawiedliwości, przez co może być przeszkodą w swobodnym przemieszczaniu się – potrzebę i obowiązek dostosowania prawa UE do norm międzynarodowych, np. do konwencji stambulskiej, wymagającej kryminalizacji zgwałcenia na podstawie znamienia braku zgody;

H.mając na uwadze, że obecnie przepisy w UE są wciąż rozdrobnione, a ponadto występują różne wykładnie i rozbieżne definicje zgwałcenia, nie zawsze odzwierciedlające międzynarodowe standardy praw człowieka lub wymogi konwencji stambulskiej dotyczące zgody; mając na uwadze, że brak jednolitych definicji prawnych w państwach członkowskich podważa prawa ofiar, utrudnia współpracę transgraniczną oraz przyczynia się do bezkarności sprawców i braku wiedzy o tym, czym charakteryzuje się akt przemocy seksualnej; mając na uwadze, że część państw członkowskich nadal definiuje zgwałcenie na podstawie użycia siły lub groźby, co odbiera wielu ofiarom możliwość ochrony prawnej; mając na uwadze, że uwypukla to pilną potrzebę opracowania ogólnounijnej definicji zgwałcenia opartej na braku zgody; mając na uwadze, że wprowadzenie wspólnej definicji prawnej zgwałcenia na podstawie znamienia braku zgody pomogłoby we współpracy policyjnej i sądowej oraz poprawiłoby gromadzenie i porównywalność danych o zgwałceniach w UE;

I.mając na uwadze, że wszystkie państwa członkowskie podpisały konwencję stambulską, lecz pięć z nich jeszcze jej nie ratyfikowało9 Bułgaria, Czechy, Litwa, Słowacja i Węgry.; mając na uwadze, że tylko dwa z nich niedawno zreformowały swoje ustawodawstwo tak, by zgoda była centralnym elementem definicji przestępstwa zgwałcenia10 Bułgaria i Czechy.; mając na uwadze, że od czasu wejścia w życie konwencji stambulskiej 16 państw członkowskich zmieniło swoje prawodawstwo tak, by uwzględnić w nich lub doprecyzować pojęcie braku zgody jako element stanowiący o przestępstwie zgwałcenia; mając na uwadze, że UE przystąpiła do konwencji w 2023 r. w dziedzinach należących do jej wyłącznych kompetencji; mając na uwadze, że zawarte w konwencji stambulskiej postanowienie dotyczące definicji zgwałcenia na podstawie znamienia braku zgody to punkt zwrotny w reformie prawa, gdyż oznacza to zmianę tradycyjnego podejścia, w którym definicja zgwałcenia zakłada stosowanie przemocy; mając na uwadze, że w sprawozdaniu na temat praw podstawowych z 2025 r. FRA stwierdza, iż państwa członkowskie UE, które ratyfikowały konwencję stambulską, powinny uznać przemoc seksualną za przestępstwo z wykorzystaniem definicji zgwałcenia i innych form przemocy seksualnej na podstawie znamienia braku zgody;

J.mając na uwadze, że ETPC odegrał kluczową rolę w kształtowaniu nowoczesnego rozumienia zgwałcenia w świetle prawa dotyczącego praw człowieka, zwłaszcza w przełomowym wyroku w sprawie MC przeciwko Bułgarii z 2003 r., w którym nałożył na państwa obowiązek pozytywny wprowadzenia przepisów prawa karnego umożliwiających skuteczne ściganie i karanie sprawców zgwałcenia, stwierdził, że wymaganie dowodu oporu fizycznego grozi tym, iż niektóre rodzaje zgwałcenia nie będą karane, i nie chroni autonomii seksualnej zgodnie z wymogami art. 3 i 8 EKPC, oraz orzekł, że artykuły te wymagają penalizacji i skutecznego ścigania wszelkich czynności seksualnych, do których doszło bez zgody, w tym w razie braku oporu fizycznego; mając na uwadze, że w późniejszych wyrokach ETPC, np. w wyroku wydanym w sprawie JL przeciwko Włochom (2021 r.) i X przeciwko Cyprowi (2025 r.)11 Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 27 lutego 2025 r. w sprawie X przeciwko Cyprowi, skarga nr 40733/22., ETPC potępił stosowanie argumentów opartych na obwinianiu ofiary i stereotypów w postępowaniach sądowych, stwierdzając, że takie praktyki są pogwałceniem prawa do poszanowania życia prywatnego zapisanego w art. 8 EKPC oraz utrwalają uprzedzenia i utrudniają dostęp do wymiaru sprawiedliwości osobom, które doświadczyły zgwałcenia; mając na uwadze, że w wyroku wydanym w sprawie HW przeciwko Francji12 Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 23 stycznia 2025 r. w sprawie HW przeciwko Francji, skarga nr 13805/21. ETPC orzekł, że każda czynność seksualna, do której doszło bez zgody, stanowi formę przemocy seksualnej; mając na uwadze, że w sprawie L i inni przeciwko Francji13 Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 24 kwietnia 2025 r. w sprawie L i inni przeciwko Francji, skargi nr 46949/21, 24989/22 i 39759/22. ETPC zinterpretował art. 3 i 8 EKPC tak, że wymagają one od stron EKPC posiadania systemów prawa karnego umożliwiających karanie czynności seksualnych, do których doszło bez zgody;

K.mając na uwadze, że w przygotowanym przez ONZ Podręczniku prawa dotyczącego przemocy wobec kobiet stwierdzono, iż przepisy muszą przewidywać okoliczności obciążające, np. wiek osoby, która doświadczyła zgwałcenia, relacje między osobą, która doświadczyła zgwałcenia, a jego sprawcą, użycie przemocy fizycznej lub groźbę jej użycia, obecność wielu sprawców oraz poważne fizyczne lub psychiczne skutki ataku na ofiarę; mając na uwadze, że w podręczniku tym stwierdzono też, iż przepisy powinny „[s]zczególnie kryminalizować napaść na tle seksualnym w związku (tj. ‘gwałt małżeński’) przez dopilnowanie, by przepisy dotyczące napaści seksualnej miały zastosowanie ‘niezależnie od charakteru relacji’ między sprawcą a osobą skarżącą, albo stwierdzenie, że ‘małżeństwo lub inny związek nie stanowią okoliczności łagodzącej na mocy przepisów prawa w przypadku oskarżenia o napaść na tle seksualnym’”;

L.mając na uwadze, że dnia 16 września 2021 r. Parlament przyjął rezolucję w sprawie uznania przemocy ze względu na płeć za nową dziedzinę przestępczości wśród wymienionych w art. 83 ust. 1 TFUE; mając na uwadze, że w rezolucji tej wezwano państwa członkowskie do zmiany definicji zgwałcenia w prawie krajowym, tak by bazowała ona na braku zgody, oraz podkreślono, że przemoc ze względu na płeć jest poważnym naruszeniem praw człowieka i godności ludzkiej, a zgwałcenie – formą przemocy ze względu na płeć;

M.mając na uwadze, że art. 83 TFUE powinien mieć zastosowanie jako podstawa prawna wniosków ustawodawczych dotyczących przestępstwa zgwałcenia, ponieważ jest to szczególnie poważne przestępstwo o wymiarze transgranicznym, mieszczące się w zakresie przestępstw „seksualnego wykorzystywania kobiet i dzieci”;

N.mając na uwadze, że termin „wykorzystywanie seksualne” w art. 83 ust. 1 TFUE nie oznacza tylko handlu ludźmi, ponieważ taka wąska interpretacja niesłusznie ograniczałaby „handel ludźmi oraz seksualne wykorzystywanie kobiet i dzieci” do przestępstw handlu ludźmi; mając na uwadze, że brzmienie tego sformułowania i praktyka legislacyjna, w tym dyrektywa w sprawie niegodziwego traktowania dzieci w celach seksualnych14 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/93/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie zwalczania niegodziwego traktowania w celach seksualnych i wykorzystywania seksualnego dzieci oraz pornografii dziecięcej, zastępująca decyzję ramową Rady 2004/68/WSiSW (Dz.U. L 335 z 17.12.2011, s. 1., ELI: http://data.europa.eu/eli/dir/2011/93/oj)., pokazują, iż „wykorzystywanie seksualne” obejmuje szerszy zakres przestępstw, w tym niegodziwe traktowanie w celach seksualnych; mając na uwadze, że wykorzystywanie seksualne zazwyczaj odnosi się do niegodziwego wykorzystywania innej osoby do celów seksualnych w sytuacji podatności ofiary na zagrożenie, która jest centralnym elementem przestępstwa zgwałcenia;

O.mając na uwadze, że art. 36 konwencji stambulskiej zobowiązuje do kryminalizacji wszelkich czynności seksualnych, do których doszło bez zgody, i stanowi: „Zgoda musi być udzielona dobrowolnie jako wyraz wolnej woli, co należy oceniać w świetle danych okoliczności”; mając na uwadze, że zasada ta jest zgodna z orzeczeniami ETPC i orzecznictwem krajowym;

P.mając na uwadze, że zgoda jest dobrowolną umową dotyczącą podjęcia określonej czynności seksualnej i może zostać wycofana w dowolnym momencie;

Q.mając na uwadze, że wiele państw członkowskich15 Austria, Belgia, Chorwacja, Cypr, Dania, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Irlandia, Luksemburg, Malta, Niderlandy, Niemcy, Polska, Portugalia, Słowenia i Szwecja. i niektóre inne państwa europejskie16 Czarnogóra, Islandia, Norwegia, Ukraina i Zjednoczone Królestwo. wprowadziły już do swoich kodeksów karnych definicje uwzględniające znamię braku zgody, co przyniosło wydajniejsze zapobieganie przestępstwom związanym z wykorzystywaniem seksualnym, lepsze ich zgłaszanie i ściganie oraz poprawę świadomości społecznej;

R.mając na uwadze, że w swoim stanowisku oraz w mandacie dotyczącym dyrektywy o przemocy wobec kobiet i przemocy domowej Parlament zdecydowanie opowiedział się za wpisaniem do tego aktu prawnego definicji przestępstwa zgwałcenia bazującej na znamieniu braku zgody, zgodnie z tym, co proponowano we wniosku Komisji; mając na uwadze, że Rada niestety była zdania, że dyrektywa ta nie powinna obejmować kryminalizacji zgwałcenia;

S.mając na uwadze, że wniosek Komisji dotyczący dyrektywy w sprawie zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej zawierał propozycję kryminalizacji zgwałcenia bazującej na stwierdzeniu, że „seksualne wykorzystywanie kobiet” obejmuje zgwałcenie; mając na uwadze, że wykładnia ta jest zgodna z zapisanym w traktatach zaangażowaniem na rzecz równości kobiet i mężczyzn; mając zatem na uwadze, że art. 83 ust. 1 TFUE daje odpowiednią podstawę prawną do ustanowienia normy minimalnej odnoszącej się do definicji przestępstwa zgwałcenia;

T.mając na uwadze, że osoby, które doświadczyły zgwałcenia, są często pytane o brak oporu wobec napaści na tle seksualnym, a sprawcy twierdzą, że brak oporu ze strony ofiary oznacza jej bierną zgodę; mając na uwadze, że według badania przeprowadzonego w Szwecji 70 % ofiar przemocy seksualnej podaje, iż doświadczyły one znacznego bezruchu tonicznego, znanego też jako „sparaliżowanie”; mając na uwadze, że to właśnie „sparaliżowanie strachem” czyli „bezruch toniczny”, a nie aktywny opór fizyczny przed działaniem sprawcy jest najczęstszą reakcją osób, które doświadczyły zgwałcenia; mając na uwadze, że brak oporu czyli „sparaliżowanie” to powszechna mimowolna reakcja oraz odruch obronny w obliczu zagrożenia, mogący powodować bezruch (sztywna postawa, utrata napięcia mięśniowego, niemożność wykonywania zamierzonych ruchów) oraz dysocjację, w której świadomość osoby odcina się od niepokojących i bolesnych doznań i emocji pojawiających się w jej ciele, a także utratę poczucia sprawczości; mając na uwadze, że nie można ignorować tych realiów, chcąc zapewnić dostęp do wymiaru sprawiedliwości osobom, które doświadczyły zgwałcenia, oraz promować środowisko prawne i społeczne, w którym zgwałcenie nie będzie już tolerowane;

U.mając na uwadze, że takie czynniki jak przymus, siła, groźby, zależność finansowa i psychologiczna, określony stan fizyczny lub psychiczny, np. bezruch toniczny, „sparaliżowanie”, zaskoczenie, stan lęku, zastraszenie, brak przytomności, odurzenie, podanie substancji chemicznych, zaśnięcie, choroba, obrażenia ciała, niepełnosprawność lub inny stan zdrowia albo inna szczególna sytuacja powodująca bezbronność, a także dyskryminacja strukturalna i intersekcjonalna mogą powodować podatność na zagrożenia i uniemożliwiać swobodne dysponowanie swoją zgodą, co ma kluczowe znaczenie w przypadku zgwałcenia;

V.mając na uwadze, że trauma spowodowana napaścią na tle seksualnym może wpływać na funkcjonowanie pamięci, prowadząc do fragmentarycznych lub brakujących wspomnień dotyczących wydarzeń oraz zniekształceń sekwencji czasowych, co utrudnia zapamiętanie kolejności, w jakiej wydarzenia miały miejsce; mając na uwadze, że trauma wynikająca ze zgwałcenia wiąże się z zespołem stresu pourazowego oraz innymi poważnymi objawami z obszaru zdrowia psychicznego, w tym obniżoną koncentracją, lękiem, atakami paniki, głęboką depresją, epizodami ponownego przeżywania doświadczenia traumatycznego i koszmarami sennymi;

W.mając na uwadze, że bazowanie na materialnych dowodach oporu, gróźb lub przemocy utrwala szkodliwe mity dotyczące zgwałcenia i stereotypy dotyczące oczekiwanego zachowania ofiar, przyczyniając się do wtórnej wiktymizacji, zwłaszcza wtedy, gdy ofiary nie spełniają społecznie skonstruowanych oczekiwań dotyczących traumy, oporu lub widocznych obrażeń; mając na uwadze, że praktyki te przyczyniają się do braku zaufania do organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości, co prowadzi do niskiego poziomu zgłaszania przestępstw przez ofiary i do bezkarności sprawców;

X.mając na uwadze, że autonomia seksualna i integralność cielesna to prawa nienaruszalne, a przepisy o zgwałceniu bazujące na znamieniu braku zgody mają poprawić ochronę tych praw; mając na uwadze, że przejście na oparty na znamieniu braku zgody model przepisów o zgwałceniu ma kluczowe znaczenie dla uznania, że autonomia i integralność seksualna mogą być naruszane również w sytuacjach, gdy nie doszło do przemocy fizycznej, ale na przykład wystąpiła dynamika przymusu lub nadużycie władzy;

Y.mając na uwadze, że podkreślanie znaczenia autonomii seksualnej ma na celu propagowanie równości płci, a zwłaszcza urzeczywistnianie praw kobiet i dziewcząt; mając na uwadze, że przepisy dotyczące zgwałcenia oparte na znamieniu braku zgody szczególnie podkreślają prawo kobiet do podejmowania decyzji dotyczących ich samych i własnego ciała;

Z.mając na uwadze, że zgoda powinna być centralnym elementem przepisów dotyczących zgwałcenia; mając na uwadze, że oparte na znamieniu braku zgody przepisy dotyczące zgwałcenia są niezbędne, by lepiej uwzględniać sytuacje, gdy czynność seksualna rozpoczyna się tak nagle, że ofiara nie ma możliwości wyrażenia woli ani podjęcia obrony przed jej rozpoczęciem; mając na uwadze, że oparte na znamieniu braku zgody przepisy dotyczące zgwałcenia są także kluczowe dla lepszego uwzględnienia sytuacji, gdy strach uniemożliwia ofierze sprzeciwienie się danej czynności;

AA.mając na uwadze, że jak wskazują dowody, większość zgwałceń popełniają osoby znane ofiarom lub ich partnerzy, a do zgwałceń dochodzi w pomieszczeniach zamkniętych, jednak ofiary takich przestępstw często spotykają się z podejrzliwością i niedowierzaniem ze strony wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych, zwłaszcza w jurysdykcjach, w których nadal obowiązują przestarzałe wymogi dotyczące dowodów, utrwalające mity, że zgwałcenia są zazwyczaj popełniane przez nieznajomych w miejscach publicznych oraz że ofiary prowokują do zgwałcenia lub wnoszą fałszywe oskarżenia; mając na uwadze, że takie mity dodatkowo wzmacnia nieodpowiednie przedstawianie ich w mediach, dyskurs publiczny i brak świadomości społecznej;

AB.mając na uwadze, że powszechnie przyjęte mity i przekonania dotyczące zgwałcenia i napaści seksualnej utrudniają zdefiniowanie przestępstwa zgwałcenia oraz stanowią dodatkowe zagrożenie dla dobra osób, które doświadczyły zgwałcenia, ich gotowości do zgłoszenia przestępstwa, ochrony przed wtórną wiktymizacją, a także utrudniają ściganie sprawców i dostęp do wymiaru sprawiedliwości; mając na uwadze, że te powszechnie przyjęte przekonania i mity należą do czynników przyczyniających się do dalszej bezkarności sprawców zgwałcenia i uniemożliwiających opracowanie odpowiednich przepisów;

AC.mając na uwadze, że zakres przemocy seksualnej jest nadal znacznie niedoszacowany i bagatelizowany, ponieważ zdecydowana większość przestępstw seksualnych nie jest zgłaszana; mając na uwadze, że wiele zgłoszonych przypadków zgwałceń nigdy nie jest ściganych, a zdecydowana większość tych, które są ścigane, nie kończy się skazaniem; mając na uwadze, że pogłębia to brak zaufania kobiet do systemu, prowadzi do niskiej liczby zgłoszeń i utrwala społeczne poczucie bezkarności, a przez to przynosi normalizację przemocy seksualnej, w tym zgwałceń; mając na uwadze, że powszechna bezkarność sprawców zgwałcenia przekłada się na powszechnie przyjęty zbiór przekonań i norm społecznych zachęcających mężczyzn do agresji seksualnej i popierających przemoc wobec kobiet, a zatem do stworzenia środowiska, w którym przemoc seksualna jest znormalizowana i uzasadniana utrzymującymi się różnicami w traktowaniu kobiet i mężczyzn oraz szkodliwymi postawami wobec płci i seksualności; mając na uwadze, że niedopuszczalne jest, aby zgwałcenie bez przemocy fizycznej nie pociągało za sobą żadnych konsekwencji; mając na uwadze, że konsekwentne ściganie wszystkich form zgwałcenia ma zasadnicze znaczenie dla utrzymania zaufania społeczeństwa do wymiaru sprawiedliwości i jest kluczowym elementem zapobiegania przemocy seksualnej; mając na uwadze, że oparte na znamieniu braku zgody przepisy dotyczące zgwałcenia mają kluczowe znaczenie zarówno dla odzwierciedlenia i zmiany postaw wobec przestępstw seksualnych, jak i dla podnoszenia świadomości w całej UE, a tym samym ostatecznego zmniejszenia liczby przestępstw seksualnych; mając na uwadze, że przepisy oparte na znamieniu braku zgody mogą spowodować zmianę paradygmatu, a mianowicie przynieść konieczność uzyskania zgody zamiast tylko braku wyraźnego sprzeciwu wobec czynności seksualnej;

AD.mając na uwadze, że w sprawozdaniu wyjaśniającym do konwencji stambulskiej doprecyzowano w odniesieniu do jej art. 36 ust. 2, że ściganie przemocy seksualnej, w tym zgwałcenia, „będzie wymagało oceny dowodów w świetle danych okoliczności, aby ustalić w każdym przypadku, czy ofiara wyraziła dobrowolną zgodę na daną czynność seksualną. Ocena ta musi uwzględniać szeroki zakres reakcji ofiar na przemoc seksualną i zgwałcenie i nie może opierać się na założeniach dotyczących typowego zachowania w takich sytuacjach. Równie ważne jest zapewnienie, aby interpretacja przepisów dotyczących zgwałcenia i ściganie sprawców zgwałceń nie były oparte na stereotypach płci ani mitach na temat seksualności mężczyzn i kobiet”;

AE.mając na uwadze, że Komitet ONZ ds. Likwidacji Dyskryminacji Kobiet w zaleceniu ogólnym nr 34/2011 wezwał państwa do zmiany przepisów dotyczących zgwałcenia przez usunięcie wymogu użycia siły lub dowodu penetracji i uznanie braku zgody za podstawę tego przestępstwa, a w zaleceniu ogólnym nr 35 (2017) – do uznania przemocy ze względu na płeć za formę dyskryminacji oraz do wdrożenia reform prawnych zapewniających eliminację takiej przemocy, w tym przez kryminalizację czynności seksualnych, do których doszło bez zgody, oraz wspieranie dostępu do wymiaru sprawiedliwości i usług dla wszystkich kobiet i dziewcząt, zwłaszcza tych, które doświadczają dyskryminacji intersekcjonalnej;

AF.mając na uwadze, że równość płci i niedyskryminacja są podstawowymi wartościami UE, prawami podstawowymi i głównymi zasadami Europejskiego filaru praw socjalnych oraz niezbędnymi warunkami postępu; mając na uwadze, że dyskryminacja ze względu na płeć, tożsamość płciową i z innych przyczyn jest zakazana na mocy art. 21 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej;

AG.mając na uwadze, że intersekcjonalność to ważna zasada przewodnia, wpisana do prawa pierwotnego UE; mając na uwadze, że kobiety doświadczają nierówności krzyżowych i dyskryminacji intersekcjonalnej, w tym w związku z rasą, pochodzeniem etnicznym lub społecznym, orientacją seksualną, tożsamością i ekspresją płciową, religią lub przekonaniami, statusem rezydenta oraz niepełnosprawnością; mając na uwadze, że przemoc seksualna ze względu na płeć należy do najważniejszych problemów w dziedzinie równouprawnienia płci, a rzeczywiste postępy w tej dziedzinie można osiągnąć tylko przez przyjęcie podejścia intersekcjonalnego; mając na uwadze, że podejście intersekcjonalne pozwala usuwać bariery strukturalne stojące na drodze do równouprawnienia płci oraz zbierać dowody służące opracowywaniu wskaźników referencyjnych i wyznaczaniu kierunków strategicznej i skutecznej polityki walki z systemową dyskryminacją, wykluczeniem i nierównościami społecznymi;

AH.mając na uwadze, że ze względu na strukturalny charakter nierówności płci i przemocy ze względu na płeć zgoda może zostać wyrażona w warunkach przymusu lub presji społecznej, co wskazuje, że trzeba przyjąć podejście uwzględniające nie tylko autonomię jednostki, ale także dynamikę relacji władzy społecznej, normy płciowe i nierówny podział sprawczości między mężczyznami i kobietami;

AI.mając na uwadze, że przemoc ze względu na płeć, w tym przemoc seksualna, jest zarówno przyczyną, jak i konsekwencją nierówności strukturalnych i asymetrii władzy zakorzenionych w stereotypach dotyczących płci i normach społecznych; mając na uwadze, że przeciwdziałanie takiej przemocy wymaga zakwestionowania tych norm oraz całościowych reform prawnych, społecznych i edukacyjnych;

AJ.mając na uwadze, że głęboko zakorzenione stereotypy płciowe dotyczące seksualności i moralności kobiet przekładają się na powszechnie przyjęty zbiór przekonań i norm społecznych sprzyjających męskiej agresji seksualnej i popierających przemoc wobec kobiet, a zatem do stworzenia środowiska, w którym przemoc seksualna jest znormalizowana i uzasadniana utrzymującymi się różnicami w traktowaniu kobiet i mężczyzn oraz szkodliwymi postawami wobec płci i seksualności; mając na uwadze, że przynosi to stygmatyzację i dyskryminacyjne traktowanie niektórych kobiet i innych osób naruszających uwarunkowane płcią normy społeczne i seksualne lub nieprzestrzegających ról płciowych;

AK.mając na uwadze, że zgwałcenie, w tym elementy mogące poprzedzać przestępstwo, takie jak nagabywanie i oszustwa internetowe, może mieć miejsce w kontekście transgranicznym; mając na uwadze, że przemoc wobec kobiet i dziewcząt ma miejsce zarówno w przestrzeni internetowej, jak i poza nią, i obejmuje ułatwianą przez technologie przemoc seksualną, nękanie, udostępnianie intymnych zdjęć bez zgody i kontrolę przemocową; mając na uwadze, że takie formy przemocy dotykają w nieproporcjonalnie dużym stopniu kobiety i grupy zmarginalizowane, a w wielu systemach krajowych kwestie te nie są wystarczająco dobrze uwzględnione;

AL.mając na uwadze, że ofiary zgwałcenia potrzebują natychmiastowej, wielodyscyplinarnej, dostępnej i całościowej opieki medycznej, w tym leczenia klinicznego, opieki w zakresie zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego, obejmującej antykoncepcję awaryjną, profilaktykę poekspozycyjną, leczenie zakażeń przenoszonych drogą płciową oraz dostęp do bezpiecznej i legalnej aborcji, a także wsparcia posttraumatycznego, a także muszą mieć możliwość otrzymania wsparcia długoterminowego, w tym doradztwa psychologicznego; mając na uwadze, że w niektórych państwach członkowskich nie zapewnia się dostępu do niektórych podstawowych świadczeń zdrowotnych;

AM.mając na uwadze, że kulturę gwałtu definiuje się jako strukturalny i powszechny system postaw, zachowań, wartości i norm społecznych, które normalizują i trywializują przemoc seksualną, podważają przyzwolenie, utrwalają mity na temat gwałtu i wspierają społeczną normalizację takiej przemocy;

AN.mając na uwadze, że powszechna wtórna wiktymizacja wskazuje na głębokie niepowodzenie nie tylko wymiaru sprawiedliwości, ale też przestarzałych przepisów, które nie opierają się na pojęciu zgody, w zapewnieniu osobom, które doświadczyły zgwałcenia, dostępu do wymiaru sprawiedliwości17 Rada Europy, Case of L. and Others v. France: Criminal-law system inadequate for the punishment of all non-consensual sexual acts, exposing rape victim to secondary victimisation [Sprawa L. i in. przeciwko Francji: Nieodpowiedni system prawa karnego nie pozwala karać za wszystkie czynności seksualne, na które nie wyrażono zgody, co naraża ofiary zgwałcenia na wtórną wiktymizację], artykuł dla prasy, Rada Europy, Strasburg, Francja, 24 kwietnia 2025 r., o czym świadczą niskie wskaźniki zgłaszania zgwałcenia przez ofiary, brak pomocy zgodnej z ich potrzebami oraz dostępnych procedur i niskie wskaźniki wyroków skazujących w sprawach o zgwałcenie, co uwypukla systematyczne niedociągnięcia w tym, jak organy ścigania i systemy sądowe zajmują się przypadkami zgwałcenia, a to z kolei prowadzi do powszechnego społecznego poczucia bezkarności sprawców zgwałcenia i stanowi poważne naruszenie równości płci;

AO.mając na uwadze, że wtórna wiktymizacja ma miejsce, gdy ofiary doświadczają dalszych szkód nie w bezpośrednim rezultacie przestępstwa zgwałcenia, ale ze względu na to, jak traktują je instytucje i inne osoby; mając na uwadze, że wtórna wiktymizacja jest spowodowana wielokrotnym narażeniem ofiary na kontakt ze sprawcą, pozbawionym wrażliwości traktowaniem, takim jak wielokrotne przesłuchiwanie w sprawie tych samych wydarzeń, postawami polegającymi na obwinianiu ofiary, używaniem niewłaściwego języka lub niedelikatnymi komentarzami wszystkich osób mających kontakt z ofiarami, interwencjami medycznymi, postępowaniem sądowym, również przedłużającym się, oraz innymi procedurami instytucjonalnymi; mając na uwadze, że wtórna wiktymizacja narusza prawa ofiar, utrudnia im dostęp do wymiaru sprawiedliwości i utrwala traumę, w tym przez wywołanie zespołu stresu pourazowego, depresji i lęku, a przez to utrudnia im powrót do zdrowia;

AP.mając na uwadze, że traumatyczny charakter zgwałcenia i jego długotrwały wpływ na zdrowie fizyczne i psychiczne, bezpieczeństwo, integralność cielesną, dobrostan i życie społeczne ofiar wymaga, by zwłaszcza w organach ścigania i sądownictwie pracował wyszkolony i wyspecjalizowany personel, a jego skoordynowana reakcja charakteryzowała się wrażliwością na aspekt płci i na traumę, aby odpowiednio podchodzić do przypadków zgwałcenia i unikać wtórnej wiktymizacji; mając na uwadze, że w niektórych państwach członkowskich szkolenia dla pracowników wymiaru sprawiedliwości i organów ścigania są nadal niejednolite i niewystarczające; mając na uwadze, że skuteczne wdrożenie do prawa definicji zgwałcenia z uwzględnieniem znamienia braku zgody zależy od zdolności funkcjonariuszy policji, prokuratorów i organów sądowych do prawidłowej interpretacji i stosowania tych przepisów, a tym samym do skupienia się na braku dobrowolnej zgody, a nie na dowodach oporu lub przemocy fizycznej; mając na uwadze, że obarczanie ofiar ciężarem dowodu na brak zgody umacnia szkodliwe stereotypy dotyczące zgwałcenia;

AQ.mając na uwadze, że całościowa edukacja dotycząca seksualności i relacji między ludźmi, uwzględniająca znamię braku zgody, ma kluczowe znaczenie w eliminowaniu fałszywych informacji i mitów o zgwałceniu i seksualności, podjęciu problemu norm dotyczących płci i zapobieganiu wszelkim formom przemocy ze względu na płeć, w tym zgwałceniom; mając na uwadze, że zaangażowanie mężczyzn i chłopców w promowanie równości płci, podważanie szkodliwych stereotypów dotyczących płci oraz niezdrowych i szkodliwych wzorców męskości oraz w kwestionowanie przekonania o prawie do seksu ma kluczowe znaczenie dla działań prewencyjnych; mając na uwadze, że przejście na kulturę zgody ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia środowiska wzajemnego szacunku i bezpieczeństwa, w którym najważniejsze są zdrowe interakcje społeczne; mając na uwadze, że kluczowym narzędziem zapobiegania zgwałceniom i przemocy seksualnej oraz usuwania ich pierwotnych przyczyn jest całościowa i dostosowana do wieku edukacja seksualna uwzględniająca aspekt płci, znamię braku zgody i znaczenie relacji międzyludzkich;

AR.mając na uwadze, że określony w Agendzie ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 cel zrównoważonego rozwoju nr 5 dotyczy osiągnięcia równości płci i wzmocnienia pozycji wszystkich kobiet i dziewcząt, a cel nr 16 dotyczy promowania pokojowego i integracyjnego społeczeństwa, dostępu do wymiaru sprawiedliwości oraz skutecznych i odpowiedzialnych instytucji;

AS.mając na uwadze, że Agenda ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 oraz zasada niepozostawiania nikogo w tyle, a zwłaszcza cele zrównoważonego rozwoju nr 3, 4, 5, 10 i 16, są wezwaniem do eliminacji przemocy seksualnej, osiągnięcia równości płci, dostępu do wymiaru sprawiedliwości, edukacji włączającej oraz szacunku i ochrony integralności fizycznej i psychicznej wszystkich osób;

AT.mając na uwadze, że marsze, protesty i ruchy społeczeństwa obywatelskiego, takie jak ruch #MeToo, które przełamują milczenie wokół zgwałceń i są motorem zmian legislacyjnych w niektórych państwach członkowskich, są wyrazem sprzeciwu wobec niedostatków w eliminowaniu przez państwa członkowskie czynników strukturalnych i normatywnych prowadzących do bezkarności sprawców; mając na uwadze, że do spraw, które wywołały powszechne protesty, należy sprawa „Wolf Pack” w Hiszpanii i sprawa Gisèle Pelicot we Francji, które uwypuklają nieadekwatność definicji zgwałcenia bazującej na kryterium siły, a nie zgody;