P9_TA(2024)0010Realizacja rozwoju terytorialnego (rozporządzenie w sprawie wspólnych przepisów, tytuł III rozdział II) i jego stosowanie w Agendzie Terytorialnej Unii Europejskiej 2030Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 16 stycznia 2024 r. w sprawie realizacji rozwoju terytorialnego (rozporządzenie w sprawie wspólnych przepisów, tytuł III rozdział II) i jego stosowania w Agendzie Terytorialnej Unii Europejskiej 2030 (2023/2048(INI))Parlament Europejski,

–uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego tytuł XVIII,

–uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1060 z dnia 24 czerwca 2021 r. ustanawiające wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego Plus, Funduszu Spójności, Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji i Europejskiego Funduszu Morskiego, Rybackiego i Akwakultury, a także przepisy finansowe na potrzeby tych funduszy oraz na potrzeby Funduszu Azylu, Migracji i Integracji, Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Instrumentu Wsparcia Finansowego na rzecz Zarządzania Granicami i Polityki Wizowej Dz.U. L 231 z 30.6.2021, s. 159. (rozporządzenie w sprawie wspólnych przepisów),

–uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1058 z dnia 24 czerwca 2021 r. w sprawie Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i Funduszu Spójności Dz.U. L 231 z 30.6.2021, s. 60.,

–uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1059 z dnia 24 czerwca 2021 r. w sprawie przepisów szczegółowych dotyczących celu „Europejska współpraca terytorialna” (Interreg) wspieranego w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz instrumentów finansowania zewnętrznego Dz.U. L 231 z 30.6.2021, s. 94.,

–uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1056 z dnia 24 czerwca 2021 r. ustanawiające Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji Dz.U. L 231 z 30.6.2021, s. 1.,

–uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 z dnia 2 grudnia 2021 r. ustanawiające przepisy dotyczące wsparcia na podstawie planów strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz uchylające rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 i (UE) nr 1307/2013 Dz.U. L 435 z 6.12.2021, s. 1.,

–uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/2220 z dnia 23 grudnia 2020 r. ustanawiające niektóre przepisy przejściowe dotyczące wsparcia z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) w latach 2021 i 2022 oraz zmieniające rozporządzenia (UE) nr 1305/2013, (UE) nr 1306/2013 i (UE) nr 1307/2013 w odniesieniu do zasobów i stosowania w latach 2021 i 2022 oraz rozporządzenie (UE) nr 1308/2013 w odniesieniu do zasobów i rozdziału takiego wsparcia na lata 2021 i 2022 Dz.U. L 437 z 28.12.2020, s. 1.,

–uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 Dz.U. L 347 z 20.12.2013, s. 320.,

–uwzględniając porozumienie przyjęte podczas 21. Konferencji Stron Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie Zmian Klimatu (COP21) w Paryżu 12 grudnia 2015 r. (porozumienie paryskie),

–uwzględniając Agendę ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030, w szczególności cel zrównoważonego rozwoju nr 11 dotyczący zrównoważonych miast i społeczności,

–uwzględniając Agendę Terytorialną 2030 – Przyszłość dla wszystkich obszarów, przyjętą na nieformalnym posiedzeniu ministrów odpowiedzialnych za planowanie przestrzenne, rozwój terytorialny lub spójność terytorialną w dniu 1 grudnia 2020 r.,

–uwzględniając pakt amsterdamski ustanawiający agendę miejską dla UE, uzgodniony podczas nieformalnego spotkania ministrów finansów UE odpowiedzialnych za sprawy miejskie w dniu 30 maja 2016 r.,

–uwzględniając dokument „New Leipzig Charter – The transformative power of cities for the common good” [Nowa karta lipska – transformacyjna siła miast dla wspólnego dobra], przyjęty 30 listopada 2020 r. podczas nieformalnego posiedzenia ministerialnego w sprawie obszarów miejskich,

–uwzględniając porozumienie z Lublany przyjęte 26 listopada 2021 r. podczas nieformalnego posiedzenia ministrów odpowiedzialnych za sprawy miejskie,

–uwzględniając Nową agendę miejską przyjętą przez Organizację Narodów Zjednoczonych 20 października 2016 r.,

–uwzględniając komunikat Komisji z dnia 17 stycznia 2023 r. zatytułowany „Wykorzystanie potencjału talentów w regionach Europy” (COM(2023)0032),

–uwzględniając komunikat Komisji Europejskiej z 4 lutego 2022 r. zatytułowany „8. sprawozdanie na temat spójności: spójność w Europie do 2050 r.” (COM(2022)0034),

–uwzględniając komunikat Komisji z 30 czerwca 2021 r. zatytułowany „Długoterminowa wizja dla obszarów wiejskich UE – W kierunku silniejszych, lepiej skomunikowanych, odpornych i zamożnych obszarów wiejskich do 2040 r.” (COM(2021)0345),

–uwzględniając komunikat Komisji z dnia 3 marca 2021 r. zatytułowany „Unia równości: Strategia na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami na lata 2021–2030” (COM(2021)0101),

–uwzględniając komunikat Komisji z 11 grudnia 2019 r. zatytułowany „Europejski Zielony Ład” (COM(2019)0640),

–uwzględniając komunikat Komisji z 17 września 2020 r. zatytułowany: „Ambitniejszy cel klimatyczny Europy do 2030 r. – Inwestowanie w przyszłość neutralną dla klimatu z korzyścią dla obywateli” (COM(2020)0562),

–uwzględniając nowy europejski Bauhaus – inicjatywę Komisji uruchomioną 16 września 2020 r.,

–uwzględniając dokument roboczy służb Komisji z 17 czerwca 2022 r. zatytułowany „Model rozwoju terytorialnego w ramach nowego europejskiego Bauhausu (NEB TDM) - instrument finansowy” (SWD(2022)0172),

–uwzględniając swoją rezolucję z dnia 14 września 2022 r. w sprawie nowego europejskiego Bauhausu Dz.U. C 125 z 5.4.2023, s. 56.,

–uwzględniając swoją rezolucję z 13 grudnia 2022 r. w sprawie długoterminowej wizji dla obszarów wiejskich UE – w kierunku silniejszych, lepiej skomunikowanych, odpornych i zamożnych obszarów wiejskich do 2040 r. Dz.U. C 177 z 17.5.2023, s. 35.,

–uwzględniając swoją rezolucję z dnia 15 września 2022 r. w sprawie spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej w UE: 8. sprawozdanie na temat spójności Dz.U. C 125 z 5.4.2023, s. 100.,

–uwzględniając swoją rezolucję z dnia 15 lutego 2022 r. w sprawie wyzwań stojących przed obszarami miejskimi w okresie po pandemii COVID‑19 Dz.U. C 342 z 6.9.2022, s. 2.,

–uwzględniając swoją rezolucję z 20 maja 2021 r. w sprawie odwrócenia tendencji demograficznych w regionach UE za pomocą instrumentów polityki spójności Dz.U. C 15 z 12.1.2022, s. 125.,

–uwzględniając swoją rezolucję z 25 marca 2021 r. w sprawie polityki spójności i regionalnych strategii środowiskowych w walce ze zmianą klimatu Dz.U. C 494 z 8.12.2021, s. 26.,

–uwzględniając swoją rezolucję z dnia 13 marca 2018 r. w sprawie roli regionów i miast UE we wdrażaniu porozumienia paryskiego z konferencji COP21 w sprawie zmian klimatu Dz.U. C 162 z 10.5.2019, s. 31.,

–uwzględniając opinię z Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego z dnia 18 września 2020 r. zatytułowaną „Przegląd agendy terytorialnej UE, karty lipskiej i agendy miejskiej dla UE” Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 145.,

–uwzględniając pogłębioną analizę pt. „Territorial Agenda 2030 – Implementation Review” [Agenda Terytorialna 2030 – Przegląd wdrażania] opublikowaną 7 czerwca 2023 r. przez Dyrekcję Generalną ds. Polityki Wewnętrznej Pogłębiona analiza „Territorial Agenda 2030 – Implementation Review”, Parlament Europejski, Dyrekcja Generalna ds. Polityki Wewnętrznej, Departament tematyczny B ds. polityki strukturalnej i polityki spójności, 7 czerwca 2023 r.,

–uwzględniając badanie przeprowadzone na zlecenie Dyrekcji Generalnej ds. Polityki Regionalnej i Miejskiej Komisji Europejskiej (DG REGIO) zatytułowane „Zintegrowane strategie terytorialne i miejskie: jaką wartość wnoszą europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne na lata 2014–2020”, opublikowane w grudniu 2017 r. Komisja Europejska, „Zintegrowane strategie terytorialne i miejskie: jaką wartość wnoszą europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne na lata 2014–2020?”, sprawozdanie końcowe, grudzień 2017.,

–uwzględniając STRAT-Board, interaktywne narzędzie opracowane przez Wspólne Centrum Badawcze (JRC) Komisji Europejskiej i DG REGIO pokazujące, w jaki sposób europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne (ESIF) wspierają zintegrowane podejście do rozwoju miejskiego i terytorialnego Komisja Europejska, „STRAT-Board”.,

–uwzględniając Podręcznik strategii rozwoju terytorialnego i lokalnego Komisja Europejska, „Podręcznik strategii rozwoju terytorialnego i lokalnego”.5 Komisja Europejska, „Podręcznik strategii zrównoważonego rozwoju obszarów miejskich”. oraz Podręcznik strategii zrównoważonego rozwoju obszarów miejskich, opublikowane przez JRC,

–uwzględniając dokument roboczy DG REGIO pt. „The geography of EU discontent and the regional development trap” [Geografia niezadowolenia w UE i pułapka ograniczenia rozwoju regionalnego] opublikowany w marcu 2023 r.,

–uwzględniając badanie przeprowadzone dla Rady Gmin i Regionów Europy pt. „ZIT i RLKS – wykorzystanie zintegrowanych narzędzi terytorialnych w polityce spójności” opublikowane w grudniu 2022 r.,

–uwzględniając Kartę lipską na rzecz zrównoważonego rozwoju miast europejskich z 2007 r. oraz dokument pt. „New Leipzig Charter – the transformative power of cities for the common good” [Nowa karta lipska – transformacyjna siła miast dla wspólnego dobra] z 30 listopada 2020 r.,

–uwzględniając art. 54 Regulaminu oraz art. 1 ust. 1 lit. e) i załącznik 3 do decyzji Konferencji Przewodniczących z dnia 12 grudnia 2002 r. dotyczącej procedury udzielania zgody na sporządzenie sprawozdań z własnej inicjatywy,

–uwzględniając opinię Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi,

–uwzględniając sprawozdanie Komisji Rozwoju Regionalnego (A9-0420/2023),

A.mając na uwadze, że polityka spójności pozostaje i powinna pozostać główną polityką inwestycyjną dla regionów i miast UE oraz że nie ma ona konsekwentnie służyć jako pierwszy wybór pomocy finansowej w obliczu nieprzewidzianych zdarzeń, które zakłócają naszą gospodarkę społeczno-gospodarczą; mając na uwadze, że agenda terytorialna jest instrumentem przewodnim polityki terytorialnej UE i znajduje odzwierciedlenie w krajowych programach i projektach, nadając kierunek strategicznemu planowaniu przestrzennemu i rozwojowi regionalnemu; wzywa się w niej także do umocnienia wymiaru terytorialnego polityki sektorowej na wszystkich szczeblach sprawowania rządów, a także dąży do promowania zrównoważonej przyszłości sprzyjającej włączeniu społecznemu we wszystkich miejscach oraz do wsparcia w osiągnięciu celów zrównoważonego rozwoju w Europie;

B.mając na uwadze, że wyzwania stojące przed regionami UE podlegają identyfikacji i zarządzaniu na szczeblu terytorialnym;

C.mając na uwadze, że poprzednie i obecne rozporządzenie w sprawie wspólnych przepisów nie zawierają żadnych konkretnych odniesień odpowiednio do Agendy Terytorialnej UE 2020 ani Agendy Terytorialnej UE 2030; mając na uwadze, że tytuł III rozdział II obowiązującego rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów stanowi podstawę do wykorzystywania funduszy polityki spójności w ramach strategii rozwoju terytorialnego; mając na uwadze, że art. 7 rozporządzenia (UE) nr 1301/2013 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1301/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i przepisów szczególnych dotyczących celu „Inwestycje na rzecz wzrostu i zatrudnienia” oraz w sprawie uchylenia rozporządzenia (WE) nr 1080/2006, Dz.U. L 347 z 20.12.2013, s. 289. odnosi się do zrównoważonego rozwoju obszarów miejskich opartego na zintegrowanych i zrównoważonych strategiach miejskich jako ramach wyboru pojedynczych operacji;

D.mając na uwadze, że ukierunkowane na konkretny obszar podejście do kształtowania polityki oparte na zintegrowanym rozwoju terytorialnym ma na celu uwolnienie wyjątkowego potencjału związanego z zasobami terytorialnymi, wiedzą i aktywami, przy jednoczesnym uznaniu potrzeby rozwiązań, które byłyby dostosowane do potrzeb różnych obszarów;

E.mając na uwadze, że wydaje się, iż głównymi trudnościami napotykanymi przez instytucje lokalne i regionalne oraz społeczeństwo obywatelskie w latach 2014–2020 były niewystarczające wsparcie techniczne i administracyjne, dysproporcjonalne obciążenia biurokratyczne, a także niedobór umiejętności, szkoleń i wiedzy i budowania zdolności oraz słaba współpraca między poszczególnymi szczeblami władzy, a do tego powolna absorpcja funduszy;

F.mając na uwadze, że w regionach i jednostkach administracyjnych, w których wdrażana jest inicjatywa LEADER, obowiązkowo ustanowiony kierownik lokalnej grupy działania przyczynia się do poprawy wyników i absorpcji regionalnego finansowania;

G.mając na uwadze, że bogactwo różnorodności terytorialnej UE należy postrzegać jako dynamiczny i złożony system, w którym każdy region boryka się z wyzwaniami rozwojowymi w zależności od jego własnej specyfiki; mając na uwadze, że rosnące nierówności między miejscami i między ludźmi osiągnęły poziom krytyczny oraz że potrzebne są wspólne działania na wszystkich szczeblach geograficznych i sprawowania rządów, aby zapewnić pozytywne perspektywy dla wszystkich ludzi i miejsc w całej UE;

H.mając na uwadze, że Podręcznik strategii rozwoju terytorialnego i lokalnego oferuje wsparcie metodologiczne na wszystkich szczeblach;

I.mając na uwadze, że mikrospójność jest formą równowagi w przypadku obszarów słabo rozwiniętych położonych w bardziej rozwiniętych regionach; mając na uwadze, że agenda terytorialna (TA2030), która wyraźnie koncentruje się na „miejscach i ludziach”, jest pionierem „idei spójności interpersonalnej” obok spójności terytorialnej, biorąc pod uwagę, że dysproporcje te można wyeliminować jedynie poprzez zwrócenie większej uwagi na różnorodność i potencjał terytoriów, a także poprzez opracowanie polityk i strategii ukierunkowanych na konkretny obszar w celu lepszego włączenia wymiaru terytorialnego do wszystkich funduszy UE;

J.mając na uwadze, że w art. 28 rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów wskazano zintegrowane inwestycje terytorialne (ZIT) i rozwój lokalny kierowany przez społeczność (RLKS) jako instrumenty wdrażania strategii rozwoju terytorialnego oraz wezwano do zapewnienia spójności i koordynacji między funduszami, w przypadku gdy kilka z nich jest stosowanych w tej samej strategii rozwoju regionalnego lub lokalnego; mając na uwadze, że instrumenty te mają na celu oddolny rozwój terytorialny i zwiększenie aktywnego udziału lokalnych zainteresowanych stron;

K.mając na uwadze, że w latach 2014–2020 w 28 państwach członkowskich (sprzed brexitu) uwzględniono w programowaniu 1975 strategii, finansowanych kwotą 19 mld EUR z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR), z czego 13,8 mld EUR przeznaczono na ZIT w dziewięciu państwach członkowskich;

L.mając na uwadze, że rozwój lokalny kierowany przez społeczność był drugim najczęściej wykorzystywanym przez państwa członkowskie narzędziem służącym do rozwijania strategii terytorialnych lub lokalnych w latach 2014–2020 że i gwarantuje on, iż samorządy lokalne i regionalne oraz zainteresowane strony będą ściśle zaangażowane w przygotowanie, wdrażanie i monitorowanie otrzymywanych funduszy UE; mając na uwadze, że w okresie programowania 2021–2027 nie przeznaczono środków na wykorzystanie RLKS;

M.mając na uwadze, że wdrażanie ZIT i RLKS odbywa się nierównomiernie w całej UE, a kilka państw członkowskich i instytucji zarządzających nie wydaje się zbyt zaangażowanych w ten proces; mając na uwadze, że interpretacja i realizacja celu polityki nr 5 „Europa bliżej obywateli” (CP5) różnią się w poszczególnych państwach członkowskich, co skutkuje niskim poziomem wdrażania ZIT i RLKS; mając na uwadze, że współprawodawcy powinni rozważyć w przyszłości elastyczniejsze wdrażanie CP5 bez rygorystycznych wymogów dotyczących strategii i zarządzania, co przyczyni się do otwarcia go na wszelkiego rodzaju inicjatywy na rzecz rozwoju regionalnego i lokalnego;

N.mając na uwadze, że ZIT i RLKS to instrumenty, których celem powinno być nie tylko ułatwianie podejścia oddolnego do rozwoju terytorialnego przez angażowanie władz lokalnych i regionalnych od samego początku, ale również ułatwianie dialogu między poszczególnymi zainteresowanymi stronami oraz zacieśnianie współpracy sektora publicznego z prywatnym, a także wspieranie współpracy i przekazywania informacji między wszystkimi szczeblami administracji;

O.mając na uwadze, że w AT2030 zachęca się Parlament i jego Komisję Rozwoju Regionalnego – komisję odpowiedzialną za spójność gospodarczą, społeczną i terytorialną – do uwzględnienia celów agendy w drodze propagowania jej priorytetów w procesach ustawodawczych UE;

P.mając na uwadze, że ZIT i strategie polityczne ukierunkowane na konkretny obszar są konieczne, aby UE mogła osiągnąć swoje strategiczne cele, takie jak transformacja ekologiczna i cyfrowa; mając na uwadze, że polityka ukierunkowana na konkretny obszar może pomóc terytoriom uporać się z długotrwałym pogarszaniem się sytuacji gospodarczej i „pułapką rozwoju regionalnego”, która polega na tym, że region nie jest w stanie utrzymać swojej dynamiki gospodarczej pod względem poziomu dochodów, wydajności i zatrudnienia;

Q.mając na uwadze, że w AT2030 zdefiniowano dwa nadrzędne cele, jakimi są Sprawiedliwa Europa i Zielona Europa, obejmujące sześć priorytetów (zrównoważona Europa, regiony funkcjonalne, integracja ponad granicami, zdrowe środowisko, gospodarka o obiegu zamkniętym i zrównoważone połączenia), aby umożliwić rozwój całego terytorium Europy ze wszystkimi jej obszarami; mając na uwadze, że AT2030 jeszcze bardziej dostosowuje cele UE w zakresie rozwoju terytorialnego do Agendy ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 i Europejskiego Zielonego Ładu; mając na uwadze, że agenda miejsca UE wspiera cele AT2030 za pośrednictwem karty lipskiej;

R.mając na uwadze, że silny wspólny rozwój terytorialny oparty na rozporządzeniu w sprawie wspólnych przepisów i wdrażania TA2030 może służyć jako narzędzie umacniania solidarności i procesów demokratycznych oraz sprawiedliwej i ekologicznej UE; mając na uwadze, że podejścia terytorialne wnoszą wartość dodaną, ponieważ przyjmuje się w nich strategiczne, przestrzenny punkt widzenia uwzględniający konkretne kombinacje wyzwań i możliwości społecznych, instytucjonalnych, gospodarczych i środowiskowych, które wpływają na rozwój wszystkich rodzajów terytoriów;

S.mając na uwadze, że wdrażanie priorytetów AT2030 pozostaje w UE nierównomierne, w szczególności biorąc pod uwagę dysproporcje przestrzenne, takie jak położenie wyspiarskie; mając na uwadze, że w konkluzjach AT2030 wskazano na rosnące nierówności w UE, które pogłębiają różnice między ludźmi i terytoriami;

T.mając na uwadze, że w AT2030 wzywa się do umocnienia wymiaru terytorialnego polityk sektorowych na wszystkich szczeblach sprawowania rządów; mając na uwadze, że główne zasady AT2030 ujęto w dwóch priorytetach: „Oddalamy się od siebie – mentalnie i terytorialnie” oraz „Zrównoważony rozwój i zmiana klimatu”;

U.mając na uwadze, że wraz z przyjęciem AT2030 rozpoczęto siedem działań pilotażowych, które służą za przykład realizacji celów tej agendy w terenie na szczeblu lokalnym i regionalnym oraz zachęcają do wspólne działania w całej UE, a mianowicie: „Przyszłość regionów słabiej rozwiniętych”, „„Zrozumieć, jak polityki sektorowe kształtują (nie)równowagę terytorialną”, „Małe miejsca mają znaczenie”, „Transgraniczne planowanie przestrzenne”, „Działania w dziedzinie klimatu w miastach alpejskich”, „Przystosowanie się do zmiany klimatu i odporność poprzez transformację krajobrazu” oraz „Zmniejszenie sztucznej inteligencji gruntów, niekontrolowanego rozrastania się miast i zasklepiania gleby w miastach różnej wielkości i miejskich obszarach funkcjonalnych”;

V.mając na uwadze, że biorąc pod uwagę ograniczoną równowagę geograficzną przy opracowywaniu tych działań pilotażowych oraz trudności administracyjne napotkane podczas finansowania działań pilotażowych w ramach kilku programów, konieczne jest lepsze gromadzenie danych, a także spójny przegląd programu AT2030;

1.podkreśla, że w latach 2014–2020 tylko 28 % strategii na rzecz zrównoważonego rozwoju obszarów miejskich wdrożono za pośrednictwem ZIT; wzywa Komisję do podjęcia działań mających na celu zachęcenie do korzystania z takich narzędzi do rozwijania AT2030, w szczególności poprzez intensywniejsze działania komunikacyjne;

2.podkreśla cenny wkład, jaki w rozwój terytorialny wnoszą działania realizowane w ramach RLKS, takie jak działania programu LEADER; wzywa Komisję i państwa członkowskie, aby wzmocniły inicjatywę LEADER poprzez zwiększenie jej puli środków budżetowych, zagwarantowanie im wysokiego poziomu autonomii lokalnych grup działania w zakresie ich tworzenia i podejmowania decyzji oraz zmniejszenie obciążeń administracyjnych;

3.wzywa Komisję, by wykorzystała wyniki przyszłego sprawozdania oceniającego na okres programowania 2014–2020, które zostanie sporządzone w 2024 r., oraz wyniki działań zrealizowanych w ramach RLKS, takich jak działania w ramach programu LEADER, do wsparcia programów przewidzianych na lata 2021–2027; zwraca uwagę na znaczenie analizy jakościowej narzędzi rozwoju terytorialnego; ubolewa w związku z tym nad wnioskiem zawartym w sprawozdaniu specjalnym Europejskiego Trybunału Obrachunkowego w sprawie LEADER i CLLB oraz rozwoju lokalnego kierowanego przez społeczność;

4.z zadowoleniem przyjmuje Podręcznik strategii terytorialnych i rozwoju” oraz Podręcznik strategii zrównoważonego rozwoju obszarów miejskich jako wytyczne dla wszystkich poziomów administracji dotyczące projektowania, wdrażania i monitorowania strategii terytorialnych i lokalnych, w tym rozwoju obszarów miejskich; uważa, że trzeba umocnić rozpowszechnianie dobrych praktyk, tak aby zagwarantować, że projekty są skuteczne i zrównoważone; ubolewa jednak nad spóźnioną publikacją tych Podręczników i zachęca Komisję do terminowego opracowania wytycznych służących programom operacyjnym; podkreśla potrzebę zaoferowania państwom członkowskim większej ilości wytycznych i większej elastyczności w zakresie wdrażania CP5 „Europa bliżej obywateli” oraz działań służących jego osiągnięciu, a także dostosowania ich do działań określonych w ramach TA2030, a także stworzenia zachęt do przeznaczania większych środków na CP5;

5.wzywa państwa członkowskie do propagowania strategicznego planowania przestrzennego uwzględniającego terytoria jako całość, poza obszarami metropolitalnymi, obszarami miejskimi i miejskimi obszarami funkcjonalnymi; wzywa ponadto państwa członkowskie do wzmocnienia powiązań między obszarami wiejskimi i miejskimi jako sposobu na osiągnięcie bardziej zrównoważonego rozwoju terytorialnego w całej UE oraz do rozważenia transgranicznego planowania i wdrażania poprzez podejścia oddolne, takie jak RLKS/ZIT;

6.wzywa Komisję i Radę, aby przeznaczała fundusze na obszary wiejskie i regiony, które cierpią na skutek poważnych i trwałych niekorzystnych warunków przyrodniczych lub demograficznych, w taki sam sposób, w jaki 8 % funduszy polityki spójności przeznacza się na rozwój programów w ramach agendy miejskiej; zauważa, że fundusze te powinny być wykorzystywane głównie za pośrednictwem narzędzi zintegrowanego rozwoju terytorialnego;

7.bierze pod uwagę zdolności władz lokalnych i regionalnych w zakresie wdrażania narzędzi terytorialnych i zarządzania nimi oraz uważa, że konieczna jest zmiana paradygmatu udziału władz lokalnych i regionalnych w planowaniu, wdrażaniu narzędzi terytorialnych i w zarządzaniu nimi; wzywa do skutecznego wdrożenia zasady partnerstwa i dogłębnych konsultacji z władzami lokalnymi i regionalnym i innymi zainteresowanymi stronami przed określeniem działań w ramach ZIT i RLKS; podkreśla znaczenie oddolnego podejścia do rozwoju terytorialnego, przy jednoczesnym umożliwieniu obywatelom przejęcia odpowiedzialności za rozwój ich terytoriów;

8.wzywa do łączenia strategii rozwoju terytorialnego lub lokalnego finansowanych z więcej niż jednego programu w jedną ukierunkowaną strukturę zgodnie z art. 28 rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów i przy wsparciu Komisji, w stosownym przypadku, aby zapobiec opóźnieniom i przeszkodom administracyjnym; z zadowoleniem przyjmuje wprowadzoną w okresie programowania 2021–2027 możliwość wyznaczenia funduszu głównego dla strategii finansowanych z więcej niż jednego funduszu;

9.zauważa, że instrumenty terytorialne – takie jak RLKS lub ZIT – sprawdziły się jako środki, które przybliżają UE do obywateli; zauważa z zadowoleniem, że dane w STRAT-Board w latach 2014–2020 wskazują na fakt, że RLKS odegrały poważną rolę w rozwoju strategii terytorialnych; podkreśla przy tym, że na szczeblu lokalnym odnotowano duże zainteresowanie aktywnym uczestnictwem w opracowywaniu tych strategii; wzywa państwa członkowskie i Komisję do uproszczenia administracyjnego zarządzania funduszami, zwłaszcza w przypadkach, w których RLKS korzysta z więcej niż jednego funduszu; podkreśla, że ZIT to główne narzędzie wykorzystywane przez państwa członkowskie, którym przydzielono więcej środków z EFRR, ponieważ mogą one szybko pochłonąć środki i są w stanie objąć kilka głównych osi obecnych w jednym lub kilku programach;

10.podkreśla wyraźny rozdział między państwami członkowskimi, które są zaangażowane w rozwój ZIT lub RLKS, a tymi, które nie są; wzywa Komisję do wyjaśnienia tego zróżnicowania w celu uniknięcia nierówności geograficznych oraz zapewnienia dostosowanego wsparcia technicznego dla tych państw członkowskich, które nie skorzystały z tych narzędzi terytorialnych; zachęca wszystkie państwa członkowskie, by w większym stopniu wykorzystywały narzędzia zintegrowanego rozwoju terytorialnego, zdefiniowanego w art. 28 rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów, oraz by gwarantowały poszanowanie partnerstwa zdefiniowanego w art. 8 ww. rozporządzenia; jest zdania, że narzędzia zintegrowanego rozwoju terytorialnego powinny być obowiązkowe dla państw członkowskich;

11.z zadowoleniem przyjmuje uproszczenia techniczne w zakresie rozwoju terytorialnego wprowadzone w okresie programowania 2021–2027; wzywa jednak Komisję i państwa członkowskie, aby utrzymały niezbędne dodatkowe przepisy administracyjne w minimalnym zakresie oraz aby bardziej skupiły się na proporcjonalności, ponieważ małe projekty wiążą się obecnie z proporcjonalnie większymi obciążeniami administracyjnymi (dla beneficjentów) i kosztami administracyjnymi (dla organów wdrażających program) niż większe projekty;

12.uważa, że AT2030 jest realnym i właściwym instrumentem, który ma na celu zmniejszenie wymiaru przestrzennego nierówności i zapewnienie spójności UE dzięki zarządzaniu każdym z jej regionów, z uwzględnieniem ich specyfiki; uważa w związku z tym, że społeczeństwa i terytoria powinny być w większym stopniu zaangażowane w uznanie znaczenia tej agendy; wzywa Komisję, aby zmieniła rolę AT2030, tak aby nie pełniła ona jedynie funkcji przewodnika zarządzania terytorialnego;

13.zauważa, że AT2030 nie tylko propaguje działania polityczne ukierunkowane na konkretny obszar w odpowiedzi na wyzwania terytorialne, ale również zawiera wizję i ambicje dotyczące celu spójności terytorialnej poprzez większe zaangażowanie władz lokalnych i regionalnych oraz obywateli;

14.podkreśla, że chociaż finansowanie z wielu źródeł jest jednym z głównych celów zintegrowanych narzędzi terytorialnych, obecne ustalenia pokazują, że w niektórych krajach wykorzystanie wielu funduszy nadal okazuje się trudne, zwłaszcza że w obecnym okresie programowania EFRROW (rozwój obszarów wiejskich) nie jest już uwzględniony w rozporządzeniu w sprawie wspólnych przepisów, w związku z czym potrzebne byłyby dodatkowe i konkretne środki w celu dostosowania przepisów EFRROW i innych funduszy polityki spójności (tj. wykorzystanie różnych funduszy UE na projekty zintegrowane na szczeblu lokalnym, które dotyczą kilku celów polityki);

15.wzywa państwa członkowskie, by aktywnie promowały uwzględnianie aspektu płci przy przygotowywaniu i wdrażaniu projektów pilotażowych AT2030 w terenie;

16.podkreśla, że sprawiedliwy i godny dochód oraz jakość życia obywateli i ich rodzin na obszarach wiejskich są istotne dla zagwarantowania postępu społecznego oraz pomyślnego rozwoju terytorialnego i lokalnego; podkreśla potrzebę powszechnego zapewnienia godnych warunków pracy i życia oraz ochrony socjalnej;

17.podkreśla znaczenie poprawy spójności polityki i wprowadzenia weryfikacji wpływu polityki na rozwój obszarów wiejskich w przyszłych inicjatywach UE dotyczących zintegrowanego rozwoju terytorialnego i innych odpowiednich inicjatywach, aby ocenić spójność i komplementarność polityk oraz ich potencjalny wpływ na obszary wiejskie; dzięki temu będzie można skutecznie zapobiegać wyludnianiu się obszarów wiejskich oraz ułatwiać wymianę pokoleń, równy dostęp do wysokiej jakości niezbędnych usług i tworzenie miejsc pracy na obszarach wiejskich; podkreśla znaczenie mechanizmu weryfikacji wpływu polityki na rozwój obszarów wiejskich, również gdy państwa członkowskie oceniają wpływ proponowanego ustawodawstwa na obszary wiejskie; podkreśla znaczenie zaangażowania organów lokalnych i regionalnych w definiowanie i wdrażanie mechanizmów weryfikacji wpływu polityki na rozwój obszarów wiejskich, a także w zarządzanie nimi zarówno na szczeblu unijnym, jak i krajowym, aby zwalczać wykluczenie komunikacyjne i usprawniać dostępność terytorialną tych obszarów, dostęp do szerokopasmowego internetu i adekwatnych usług, zwłaszcza zdrowotnych i edukacyjnych, a także dywersyfikację gospodarki wiejskiej i rewitalizację obszarów wiejskich za sprawą zwiększenia atrakcyjności tych obszarów, a także zapewnienia tym społecznościom zrównoważonej przyszłości;

18.podkreśla, że działania w ramach AT2030 powinny odgrywać główną rolę w umowach o partnerstwie oraz w programach; zaznacza, że działania te powinny być bardziej stanowcze pod względem przydziału funduszy oraz potrzeby wspierania włączania AT2030 do polityki UE, z naciskiem na bardziej lokalne poziomy rządzenia; uważa, że w przyszłych wieloletnich ramach finansowych trzeba zapewnić AT2030 odpowiednie finansowanie i metodykę przydziału środków;

19.podkreśla, że zasadnicze znaczenie ma włączenie priorytetów i celów AT2030 do instrumentów legislacyjnych i programów funduszy polityki spójności, które powinny być dostosowane do specyfiki każdego z terytoriów; z zadowoleniem przyjmuje opracowane w ramach agendy działania pilotażowe i wzywa państwa członkowskie i Komisję do dalszego inwestowania w te działania, poprawy ich równowagi geograficznej i lepszej koordynacji z zasadami agendy;

20.podkreśla potrzebę zaangażowania Parlamentu, w szczególności jego właściwej Komisji Rozwoju Regionalnego, w działania pilotażowe, aby zapewnić ich zgodność z obecnymi priorytetami UE, oraz propagowania wyników działań pilotażowych i informowania o nich na szczeblu UE; należy je także zintegrować i skoordynować z inicjatywami takimi jak polityka spójności, w szczególności EFRR i Interreg;

21.wzywa do opracowania strategii ułatwiającej synergię między różnymi funduszami UE dla projektów realizowanych za pomocą narzędzi terytorialnych oraz do uproszczenia procedur administracyjnych w przypadku działań pilotażowych finansowanych z więcej niż jednego funduszu, tak aby zmniejszyć bariery administracyjne i ułatwić składanie wniosków dotyczących tych projektów;

22.uważa, że przedsiębiorstwa mogłyby odgrywać zasadniczą rolę w strategiach rozwoju terytorialnego; wzywa Komisję do wspierania współpracy między przedsiębiorstwami a władzami lokalnymi i regionalnymi w celu opracowania projektów rozwoju terytorialnego, które sprzyjałyby tworzeniu miejsc pracy i wzrostowi gospodarczemu;

23.zwraca uwagę na ogromny potencjał AT2030 oraz jej obecnych i przyszłych projektów pilotażowych w zakresie zaspokajania bardzo zróżnicowanych potrzeb obszarów pozamiejskich, w tym obszarów wiejskich, górskich, wysp i obszarów przybrzeżnych, obszarów oddalonych i słabo zaludnionych oraz wielu innych rodzajów obszarów, które charakteryzują się występowaniem cech miejskich i wiejskich; podkreśla w szczególności fakt, że obszary wiejskie często borykają się z wyzwaniami demograficznymi, niską gęstością zaludnienia i ograniczonym dostępem do usług świadczonych w interesie ogólnym oraz jakością tych usług, a jednocześnie nie zawsze są w stanie opracowywać i wdrażać innowacyjne rozwiązania; w związku z tym mogą bardzo skorzystać z wymiany najlepszych praktyk;

24.podkreśla potrzebę szerszego informowania o działaniach i osiągnięciach projektów pilotażowych jako o przykładach wdrażania funduszy UE; popiera pomysł organizowania co dwa lata konferencji, aby przedstawić działania pilotażowe władzom lokalnym i regionalnym, a także odpowiednim podmiotom na szczeblu krajowym i unijnym; konferencję tę można by połączyć z innymi wydarzeniami organizowanymi np. w ramach paktu na rzecz obszarów wiejskich czy forum miast;

25.apeluje, aby państwa członkowskie opracowały własne agendy terytorialne zgodne z AT2030 jako podstawę programowania krajowych strategii terytorialnych, z uwzględnieniem specyfiki i skrajnie odmiennych potrzeb każdego regionu, i działając z zamiarem stworzenia zachęt, oraz w celu pobudzenia procesu decyzyjnego i kształtowania polityki terytorialnej i miejskiej; ponadto wzywa państwa członkowskie, aby umożliwiły stosowanie różnych strategii terytorialnych wszystkim regionom UE, w tym obszarom wiejskim, obszarom podlegającym przemianom przemysłowym, regionom, które cierpią na skutek poważnych i trwałych niekorzystnych warunków przyrodniczych lub demograficznych, takim jak regiony najbardziej wysunięte na północ i regiony o bardzo niskiej gęstości zaludnienia, wyspy, regiony transgraniczne i regiony górskie;

26.podkreśla, że dobre wyniki struktur zarządzania mogą decydować o optymalnym zestawie priorytetów inwestycyjnych, które pomogą osiągnąć niezbędną wielopoziomową koordynację pionową i horyzontalną, aby opracować i zrealizować zintegrowane strategie rozwoju;

27.wzywa państwa członkowskie i Komisję, aby propagowały wdrażanie AT2030 wykraczające poza działania pilotażowe, co uczyni z tego instrumentu ramy odniesienia dla działań zawierające konkretne i dostosowane wytyczne dla terytoriów UE, które pozwolą im usprawnić funkcjonowanie; podkreśla możliwość powiązania finansowania regionalnego z realizacją priorytetów AT2030; wzywa także Komisję do opracowania wskaźników monitorowania łączących tę agendę z wykorzystaniem funduszy polityki spójności, w szczególności EFRR;

28.ponownie podkreśla, że trzeba pilnie wzmocnić politykę UE w zakresie łagodzenia zmiany klimatu i przystosowania się do niej, również w świetle coraz częstszego występowania ekstremalnych zdarzeń pogodowych w ostatnich latach i miesiącach w UE; w związku z tym wzywa władze publiczne do dalszego przeciwdziałania zmianie klimatu; podkreśla w tym kontekście, że trzeba zwiększyć poziom ambicji i jakość projektów pilotażowych dotyczących celu „bardziej ekologicznej Europy” i jego najważniejszego priorytetu „zdrowego środowiska”; podkreśla, że rozwój terytorialny ma zasadnicze znaczenie dla budowy odpornych regionów i zapewnienia zrównoważonego wdrażania finansowania w ramach polityki spójności;

29.z zadowoleniem przyjmuje propozycję Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, by promować europejską kartę praw i obowiązków obszarów wiejskich i miejskich; jest również przekonany, że potrzebna jest intensywniejsza współpraca z obszarami miejskimi w celu dopilnowania, by żaden obszar ani obywatel nie został pominięty w sprawiedliwej transformacji w kierunku neutralnej dla klimatu, zrównoważonej i zamożnej Unii Europejskiej, oraz że należy dążyć do zaangażowania obszarów wiejskich i miejskich na rzecz sprawiedliwego podejścia oraz eksponować wartość dodaną współpracy organizacji wiejskich i miejskich;

30.podkreśla, że trzeba zadbać o bardziej zrównoważony rozwój regionów UE poprzez zapewnienie lepszej dystrybucji funduszy UE, w tym wsparcia z wspólnej polityki rolnej w państwach członkowskich i między nimi; podkreśla, że osiągnięcie zrównoważonego i długoterminowego rozwoju terytorialnego jest niemożliwe, jeśli wsparcie jest przyznawane różnym regionom w oparciu o dane historyczne;

31.zauważa, że coraz więcej osób decyduje się mieszkać w miastach i pracować na obszarach wiejskich; wzywa Komisję, by opracowała programy, które uwzględniają wszystkie terytoria, w tym obszary metropolitalne, miejskie i funkcjonalne; zachęca Komisję, by zaprojektowała inicjatywę LEADER w taki sposób, aby mogły z niej korzystać małe miasta;

32.apeluje, aby Komisja uwzględniła doświadczenia zdobyte podczas wdrażania AT2030 w przyszłej polityce spójności i zaleceniach grupy wysokiego szczebla ds. przyszłości polityki spójności w celu skuteczniejszego wyeliminowania nierównowagi terytorialnej i niedopasowania funkcjonalnego; zwraca uwagę na możliwości, jakie AT2030 stwarza pod względem oceny wpływu polityki spójności w odniesieniu do celu spójności terytorialnej;

33.wzywa Komisję i państwa członkowskie, aby przed końcem 2024 r. przeprowadziły spójny przegląd AT2030, w tym gruntowny przegląd jej systemu zarządzania, postępów poczynionych w realizacji agendy oraz adekwatności priorytetów przewidzianych w AT2030;

34.z zadowoleniem przyjmuje wiążący charakter metodyki opisanej w Podręczniku strategii rozwoju terytorialnego i lokalnego, nadającej strategiom terytorialnym takie samo znaczenie jak strategiom miejskim;

35.wzywa do stworzenia jednolitych ram strategii mających na celu zarówno rozwój miejski, jak i szerszy rozwój terytorialny, w których to ramach wymogi terytorialne traktowane byłyby jako całość; podkreśla, że takie rozwiązanie mogłoby znacznie ograniczyć biurokratyczne bariery w pozyskiwaniu funduszy;

36.wzywa Komisję do zapewnienia właściwego wdrażania funduszy i instrumentów terytorialnych, przy czym powinna wspierać skuteczne zarządzanie bez nadmiernej biurokracji; podkreśla potrzebę uproszczenia dostępu do funduszy poprzez stworzenie „punktów kompleksowej obsługi” dla potencjalnych beneficjentów funduszy spójności UE oraz projektów ZIT lub RLKS, w których w szczególności będą oni mogli uzyskać dostęp do informacji na temat rodzaju finansowania, wymogów administracyjnych i kwalifikowalności;

37.uznaje rolę Rady Europejskiej w rozwijaniu działań terytorialnych państw członkowskich; zwraca się do państw członkowskich o zapewnienie wystarczających zasobów ludzkich zarówno w instytucjach zarządzających, jak i organach wdrażających odpowiedzialnych za ZIT lub RLKS, aby zapewnić lokalnym grupom działania i partnerom ZIT specjalne wsparcie techniczne i usługi doradcze oraz umożliwić przestrzeganie przepisów;

38.apeluje, aby Komisja zwiększyła zaangażowanie w politykę terytorialną za pośrednictwem polityki spójności oraz wzmocniła zarządzanie regionami w celu propagowania spójności i mikrospójności w oparciu o specyfikę każdego regionu, dzięki usprawnieniu procesów decyzyjnych na szczeblu lokalnym i regionalnym oraz zastosowaniu istniejących narzędzi do usprawnienia zarządzania instrumentami ustawodawczymi; wzywa ponadto Komisję i państwa członkowskie do dalszego wspierania funduszy polityki spójności w celu zwiększenia odporności rozwoju terytorialnego, w szczególności w celu złagodzenia skutków nieoczekiwanych zdarzeń, ochrony regionów przed ich skutkami oraz przestrzegania zasady „nie szkodzić spójności”;

39.ma świadomość wpływu decyzji w ramach europejskiego semestru na spójność terytorialną, a co za tym idzie, na możliwości rozwoju programów terytorialnych; ponownie podkreśla w związku z tym potrzebę wzmocnienia wymiaru terytorialnego w europejskim semestrze i lepszego powiązania polityki spójności z europejskimi ramami zarządzania gospodarczego, przy udziale władz lokalnych i regionalnych na wszystkich etapach procedur związanych z europejskim semestrem i jego zaleceniami dla poszczególnych krajów;

40.wzywa Europejski Komitet Regionów i Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny do aktywniejszego udziału w działaniach następczych i dalszym rozwoju AT2030; wzywa Komisję do zbadania zdolności każdego regionu do łagodzenia przyszłych globalnych wyzwań, które mają wpływ na spójność terytorialną; zauważa, że zapewniłoby to narzędzie szybkiego reagowania, które umożliwiłoby elastyczny przydział lub zwiększanie zasobów w zależności od rzeczywistej sytuacji w regionach UE w danym momencie;

41.podkreśla znaczenie narzędzi terytorialnych, jeśli chodzi o większe i sprzyjające włączeniu społecznego zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego oraz władz lokalnych i regionalnych; wzywa Komisję, aby zbadała nowe sposoby dalszego zwiększania świadomości na temat zasadności tych narzędzi oraz zwiększenia wykorzystania ZIT i RLKS; jednym ze sposobów mogłoby być przeznaczanie określonej wartości procentowej na politykę spójności po 2027 r.;

42.wzywa Europejski Bank Inwestycyjny do zwiększenia środków finansowych na fundusze polityki spójności, które mają zapewnić równowagę i właściwe funkcjonowanie regionów;

43.zobowiązuje swoją przewodniczącą do przekazania niniejszej rezolucji Radzie i Komisji, a także parlamentom narodowym i regionalnym państw członkowskich.