1.á mheas go gcuimsítear le saoránacht AE an fhéiniúlacht dhaonlathach Eorpach chomhroinnte agus choiteann agus na cearta, na dualgais shibhialta agus na saoirsí sonracha a ghabhann léi, agus go neartaíonn feidhmiú na gceart sin, ar líne agus as líne araon, nasc na saoránach le AE agus lena dhlisteanacht dhaonlathach, chomh maith le cearta breise a thairiscint dóibh;

2.á chur i bhfios nach mór do thógáil shaoránacht AE dul chun cinn a dhéanamh chun aghaidh a thabhairt ar riachtanais agus ar dhúshláin AE sa 21ú haois, agus aitheantas á thabhairt d’acmhainneacht na nuálaíochta digití agus don ghá atá le cur chuige cothrom chun aghaidh a thabhairt ar an gcastacht a eascraíonn as an domhandú agus as teicneolaíochtaí nua; á chur i bhfáth go bhfuil an baol ann go gcuirfidh digitiú na bpróiseas daonlathach, mar aon le litearthacht dhigiteach neamhleor agus rochtain neamhleor ar theicneolaíocht faisnéise agus cumarsáide, le deighilt dhigiteach atá ag dul i méid agus cearta saoránachta á bhfeidhmiú, rud a fhágfaidh go mbeidh cuid den phobal scoite amach ón tionscadal Eorpach;

3.á mheas gur gné bhunriachtanach é an t-ilteangachas laistigh d’institiúidí AE agus ina n-idirghníomhú le saoránaigh chun coincheap shaoránacht AE a threisiú; á thabhairt chun suntais, ina leith sin, gur bheartaigh an chonclúid ón gComhairle an 13 Meitheamh 2005 go bhféadfadh saoránaigh AE teangacha neamhoifigiúla AE a aithnítear i mBallstát nó i gcuid dá chríoch a úsáid ina n-idirghníomhú le hinstitiúidí AE, chomh maith le teangacha a úsáid go hoifigiúil in institiúidí nó i gcomhlachtaí AE, lena n-áirítear Parlaimint na hEorpa;

4.á chur i bhfios gur iarr an Pharlaimint go gcruthófaí an reacht sin ina rún an 12 Feabhra 2019 ar chur chun feidhme fhorálacha na gConarthaí a bhaineann le saoránacht AEagus ina rún an 10 Márta 2022 maidir le Tuarascáil 2020 ar Shaoránacht AE: saoránaigh a chumhachtú agus a gcearta a chosaint; á mheabhrú gur leag CoFE béim ar a thábhachtaí atá sé saoránacht AE a threisiú trína lua ina chonclúidí go mbeadh reacht den sórt sin ina uirlis úsáideach chun prionsabail agus luachanna AE a dhéanamh níos inláimhsithe;

5.á chur in iúl gur oth léi nár luaigh an Coimisiún go sonrach neartú shaoránacht AE agus bealaí a d’fhéadfadh a bheith ann chun é sin a bhaint amach ina theachtaireacht ag leanúint as CoFE Teachtaireacht ón gCoimisiún an 17 Meitheamh 2022 dar teideal ‘Conference on the Future of Europe – Putting Vision into Concrete Action’ [Comhdháil ar Thodhchaí na hEorpa – Gníomhaíocht Nithiúil a dhéanamh de réir na Físe] (COM(2022)0404),; á mheabhrú gur léirigh an Chomhairle go bhfuil sí toilteanach saoránacht a neartú sa mheasúnú teicniúil a d’fhoilsigh sí i ndáil le CoFE, ach nach bhfuil bearta molta, déanta ná curtha i gcrích aici go fóill chun an sprioc sin a bhaint amach;

6.á mheabhrú go bhfoilseoidh an Coimisiún a Thuarascáil ar Shaoránacht AE 2023 roimh dheireadh na bliana agus go bhfuil sé ag dréim leis go molfaidh sé tionscnaimh nua chun saoránacht an Aontais a threisiú agus chun aghaidh a thabhairt ar na heasnaimh a bhaineann lena cur chun feidhme; á chur in iúl gur oth léi gur roghnaigh an Coimisiún, an uair seo, glao ar fhianaise a fhoilsiú seachas comhairliúchán poiblí mar a rinne sé sna blianta roimhe sin; á mheabhrú nach bhfuil forléargas cuimsitheach ar na forbairtí is déanaí agus ar na bearnaí sa chur chun feidhme i dtorthaí an ghlao ar fhianaise; á chur i bhfáth gur cheart an tuarascáil a ullmhú ar bhonn sonraí nuashonraithe;

7.á chur in iúl gur cúis bhuartha di deacrachtaí sonracha a chuireann bac ar fheidhmiú iomlán na gceart agus na saoirsí a eascraíonn as saoránacht AE;

8.á chur in iúl gur saoth léi gur lú an seans go bhfeidhmeoidh saoránaigh shoghluaiste a gceart chun vótáil agus chun seasamh i dtoghcháin Eorpacha agus i dtoghcháin bhardasacha ina mBallstáit chónaithe, agus na cúiseanna leis sin lena n-áirítear faisnéis neamhleor, bacainní teanga, deacrachtaí maidir le clárú chun vótáil agus ráta íseal ratha na n-iarrthóirí neamhnáisiúnacha;

9.á chur in iúl gur cúis mhór bhuartha di an cleachtas atá ag Ballstáit áirithe an ceart chun vótála i dtoghcháin pharlaiminteacha náisiúnta a bhaint dá saoránaigh nuair a chónaíonn siad thar lear, go buan nó go sealadach, rud a fhágann go ndéantar iad a eisiamh ón saol polaitiúil ina dtír thionscnaimh agus ina dtír chónaithe araon;

10. á thabhairt chun suntais go bhfuil limistéar Schengen ar cheann de na héachtaí is mó atá bainte amach ag AE; á chur i bhfáth gur cheart deireadh a chur le gach bacainn ar shaorghluaiseacht laistigh de AE chun cearta comhionanna saoránachta AE a bhaint amach do shaoránaigh uile na hEorpa; á iarraidh go mbeadh aontachas na Rómáine agus na Bulgáire le limistéar Schengen, i gcomhréir le rúin na Parlaiminte;

11.á chur in iúl gur cúis bhuartha di go gcaitear ar bhealaí éagsúla le saoránaigh shoghluaiste AE, go háirithe iad siúd ó ghrúpaí leochaileacha, i gcomparáid le náisiúnaigh a mBallstáit chónaithe maidir le rochtain ar shochair; á iarraidh ar na Ballstáit cásdlí Chúirt Bhreithiúnais AE (CBAE) lena dtoirmisctear idirdhealú den sórt sin a chur chun feidhme go cuí;

12. á chur in iúl gur cúis bhuartha di na deacrachtaí agus na dúshláin atá roimh shaoránaigh atá ina gcónaí i réigiúin trasteorann AE, go háirithe i gcás dúnadh teorainneacha mar thoradh ar ghéarchéimeanna uile-Aontais nó réigiúnacha; á iarraidh, i gcásanna den sórt sin, ar na Ballstáit comhar trasteorann a choinneáil agus, i gcás inarb iomchuí, dlúth-idirghníomhaíocht leis na húdaráis ábhartha áitiúla agus réigiúnacha;

13.á chur in iúl gur cúis bhuartha di go bhfuil easnaimh i gcur chun feidhme na Treorach maidir Cosaint Chonsalach agus go bhfuil easnaimh i bhfeidhmiú líonraí consalacha na mBallstát, ag tabhairt dá haire gur tháinig méadú ar na heasnaimh sin tar éis imeacht na Ríochta Aontaithe as AE; á chur in iúl gur saoth léi, ina leith sin, go bhfuil rochtain theoranta ag saoránaigh AE ar chosaint chonsalach agus ar chúnamh consalach i roinnt tíortha nach den Aontas iad;

14.á chur i bhfios go raibh cásanna ann nach raibh beirt, ar náisiúnaigh iad de dhá Bhallstát éagsúla, in ann foirmiúlachtaí áirithe a chur i gcrích, amhail pósadh, ag ionadaíocht chonsalach ceann de na Ballstáit, fiú mura bhfuil aon ionadaíocht chonsalach inrochtana ag an mBallstát eile sa tír sin;

15.á mheas go bhfuil difríochtaí ann maidir le saoránacht AE a fháil agus a chailleadh mar thoradh ar an easpa aonfhoirmeachta i rialacha na mBallstát maidir le saoránacht náisiúnta a fháil agus a chailleadh, agus gur sáraíodh prionsabail agus luachanna AE i gcásanna áirithe mar thoradh ar na difríochtaí sin;

16.á chur i bhfáth go bhfuil roinnt cásanna fós ann ina ndiúltaítear ceart cónaithe díorthaithe a thabhairt do náisiúnaigh neamh-AE ar saoránaigh AE iad a gcleithiúnaithe mionaoiseacha, d’ainneoin na bhforbairtí i gcásdlí CBAE;

17. á athdhearbhú gur cúis bhuartha di an t-idirdhealú a fhulaingíonn lánúineacha comhghnéis agus a leanaí agus an ceart bunúsach chun saorghluaiseachta laistigh de AE á fheidhmiú aici;

18.á iarraidh ar na Ballstáit agus ar na húdaráis réigiúnacha agus áitiúla na treoracha atá ann cheana maidir le cearta saoránach soghluaiste a chur chun feidhme go hiomlán agus aghaidh a thabhairt go pras ar na heasnaimh éagsúla atá ann cheana i bhfianaise na dtoghchán Eorpach atá ar na bacáin; á iarraidh go gcruthófaí feachtais feasachta spriocdhírithe sa tír chónaithe chun saoránaigh shoghluaiste AE a chur ar an eolas faoina gceart chun vótáil agus chun seasamh in oifig i dtoghcháin Eorpacha agus bhardasacha sa tír sin; ag athdhearbhú a hiarrata cearta saoránach soghluaiste a leathnú chuig toghcháin náisiúnta agus réigiúnacha;

19.á iarraidh ar na Ballstáit ceart a náisiúnach easaoránach chun vótáil ina dtír thionscnaimh, i gcás ina n-aithnítear é, a ráthú trí na coinníollacha rialála a chruthú chun gur féidir leo vóta a chaitheamh agus trí dheireadh a chur le haon bhacainní maorlathacha a chuireann bac ar fheidhmiú an chirt sin agus a chuireann cosc air uaireanta; á iarraidh ar na Ballstáit, go háirithe, na cearta sin a ráthú go cothrom agus deireadh a chur le haon chineál cóireála difreálaí i measc a náisiúnach easaoránach a mhéid a bhaineann le cianvótáil, go háirithe postvótáil, nuair is infheidhme; á iarraidh go gcuirfí i bhfeidhm go haonfhoirmeach an ceart vótála sna toghcháin Eorpacha do shaoránaigh AE a bhfuil cónaí orthu lasmuigh de AE;

20.á iarraidh ar an gCoimisiún teachtaireacht nua a ghlacadh lena soiléireofar príomhchoincheapa áirithe atá i dTreoir 2004/38/CE maidir leis an gceart atá ag saoránaigh AE agus a dteaghlaigh gluaiseacht agus cónaí faoi shaoirse laistigh de AE, chun treoirlínte atá cothrom le dáta a chur ar fáil do na Ballstáit a d’fhéadfadh rannchuidiú le feabhas a chur ar chur chun feidhme na Treorach ar an leibhéal náisiúnta, rud a rachadh chun tairbhe do shaoránaigh AE agus dá mbaill teaghlaigh;

21.á iarraidh ar AE glacadh Chairt Eorpach cheangailteach um Chearta Digiteacha a chur chun cinn, lena n-áirítear cearta saoránachta digití, ag tógáil ar an Dearbhú Eorpach maidir le Cearta Digiteacha agus Prionsabail don Deacáid Dhigiteach;

22.á chur in iúl gur geal léi an togra ón gCoimisiún maidir leis an Treoir um Chosaint Chonsalach a nuashonrú agus a fheabhsú chun an ceart atá ag saoránaigh AE chun cosaint chonsalach a neartú, go háirithe i gcásanna géarchéime, , lena n-áirítear trí ról níos gníomhaí a thabhairt do thoscaireachtaí AE maidir le cúnamh a thabhairt do shaoránaigh AE atá faoi ghannionadaíocht;

23.á iarraidh ar na Ballstáit deireadh a chur le cláir ‘víosa órga’ agus scéimeanna infheisteoirí agus aon scéimeanna náisiúnta comhchosúla eile as a n-eascraíonn saoránacht a fháil agus lena mbaineann saoránacht AE a dhíol nó a mhí-úsáid go díreach nó go hindíreach, toisc go mbaineann siad sin an bonn de choincheap iomlán shaoránacht AE agus go sáraíonn siad prionsabail agus luachanna AE; ag tathant ar na Ballstáit sláine agus luach shaoránacht AE a choimirciú; á iarraidh ar an gCoimisiún aon ghníomhaíocht is gá a dhéanamh, amhail na Ballstáit ábhartha a tharchur chuig CBAE;

24. á iarraidh, i gcomhthéacs an chéad athbhreithnithe eile ar na Conarthaí, go mbeidh an Pharlaimint agus an Chomhairle in ann, i gcomhréir leis an ngnáthnós imeachta reachtach, forálacha coiteanna a ghlacadh maidir le cosc a chur ar dhíol pasanna, nó ar mhí-úsáidí eile maidir le fáil agus caillteanas shaoránacht AE ag náisiúnaigh tríú tír, d’fhonn na coinníollacha faoinar féidir saoránacht den sórt sin a fháil a chomhfhogasú;

25.á iarraidh ar na Ballstáit agus ar na húdaráis ábhartha curaclaim scoile atá ann cheana a oiriúnú nó cinn nua a chruthú chun stair na hEorpa agus an Aontais Eorpaigh agus a fheidhmiú a mhúineadh chun saoránacht ghníomhach agus luachanna coiteanna Eorpacha a chur chun cinn agus feasacht a mhéadú maidir leis an mbreisluach a bhaineann le bheith i do shaoránach Eorpach agus AE; á chur i bhfáth go gcuirfear ar chumas shaoránaigh AE gníomhú mar shaoránaigh eolasacha agus páirt iomlán a ghlacadh sa saol sibhialta, polaitiúil agus sóisialta ar an leibhéal Eorpach agus ar an leibhéal náisiúnta araon trí fheabhas a chur ar an ngné Eorpach den oideachas saoránachta agus trí rochtain chomhionann a áirithiú do chách, trí úsáid a bhaint as na huirlisí digiteacha uile atá ar fáil dúinn; á chur i bhfáth gur féidir ról tábhachtach a bheith ag Erasmus+ maidir le borradh a chur faoi oideachas saoránachta AE trí shoghluaisteacht foghlama do chách, gan beann ar aois, inscne, fostaíocht nó oideachas;

26.á iarraidh ar an gCoimisiún comhairliúcháin phoiblí a fhorbairt a bheidh saincheaptha do shaoránaigh uile AE, go háirithe do dhaoine óga, chun rannpháirtíocht shaoránaigh AE a mhéadú; ag tathant ar an gCoimisiún nuashonrú a dhéanamh ar an mbealach ina ndéantar comhairliúcháin phoiblí chun feabhas a chur ar rannpháirtíocht shibhialta agus ar rannpháirtíocht saoránach ag éagsúlacht níos leithne de shaoránaigh na hEorpa, i gcomhréir le sampla rathúil CoFE; á iarraidh ar an gCoimisiún, i ndáil leis sin, tuilleadh feabhais a chur ar an tairseach ‘Cloisimis uait’, leas a bhaint as teicneolaíochtaí nua, agus cumarsáid a dhéanamh maidir leis an gcaoi a gcuireann aiseolas na saoránach leis na tionscnaimh éagsúla;

27.á iarraidh go gcruthófaí ionad ilfhreastail le haghaidh uirlisí rannpháirtíochta uile AE, amhail an Tionscnamh Eorpach ó na Saoránaigh, achainíocha chuig an bParlaimint, gearáin chuig an Ombudsman Eorpach, comhairliúcháin phoiblí agus Comhphlé leis na Saoránaigh, agus go bhfeabhsófaí éifeachtúlacht na n-uirlisí sin, go háirithe trína áirithiú go rannchuideoidh siad le cláir oibre Eorpacha a shocrú, agus ag an am céanna a ráthú go ndéanfar an daonlathas ionadaíoch a threisiú sa phróiseas cinnteoireachta; á iarraidh ar an gCoimisiún, ar na Ballstáit agus ar na húdaráis réigiúnacha agus áitiúla cur lena n-iarrachtaí na hionstraimí rannpháirtíochta atá ann cheana a chur in iúl don phobal;

28.ag athdhearbhú a togra chun sásra comhairliúcháin buan leis na saoránaigh a chruthú lena gceadaítear do shaoránaigh, go háirithe daoine óga, machnamh a dhéanamh ar thosaíochtaí agus ar bheartais AE, lena rannchuideofar, i measc nithe eile, le ‘seiceáil don aos óg’ a chur i bhfeidhm sa reachtaíocht d’fhonn daonlathas parlaiminteach ionadaíoch a chomhlánú agus gan é a ionadú; á mholadh gur cheart ionadaithe na Parlaiminte a chur ar an eolas faoi na pléití sin ionas go bhféadfaidh siad measúnú a dhéanamh ar cheart obair leantach a sholáthar, más iomchuí;

29.á mholadh machnamh a dhéanamh ar chárta saoránach Eorpach a thabhairt isteach, a d’fhéadfadh, mar shampla, feidhmiú na gceart saoránachta agus an vótáil i dtoghcháin Eorpacha a éascú chomh maith le hionstraimí rannpháirtíochta a úsáid;

30. á chur i bhfios go láidir go bhfuil ról suntasach ag oifigí Europe Direct maidir le rannpháirtíocht na saoránach a mhéadú ar an leibhéal áitiúil i saol daonlathach AE; ag spreagadh na mBallstát agus na n-eintiteas ar an leibhéal réigiúnach agus áitiúil an comhar leis na hoifigí sin a mhéadú;

31. á iarraidh ar an gCoimisiún cur leis an úsáid a bhaineann sé as na meáin shóisialta agus as uirlisí digiteacha, agus béim ar leith á leagan ar rannpháirtíocht daoine óga agus daoine faoi mhíchumas sa phróiseas daonlathach a fheabhsú, agus ar an gcaoi sin a rannpháirtíocht a chur chun cinn, agus aois vótála íslithe sna Ballstáit do na toghcháin Eorpacha á haithint ag an am céanna; á iarraidh ar an gCoimisiún, ina leith sin, cur chun cinn na rannpháirtíochta daonlathaí a neartú trína idirphlé leis na saoránaigh a mhéadú agus trí fheasacht a mhúscailt i measc na saoránach maidir le tionchar reachtaíocht AE ar a saol laethúil;

32. á mheas, i bhfianaise thionchar méadaitheach an réimse dhigitigh ar shaol na saoránach, go háirithe na meáin shóisialta agus IS, go bhfuil sé ríthábhachtach i gcónaí do na Ballstáit agus do na hinstitiúidí Eorpacha a bhfócas a choinneáil ar bheartais phoiblí nua a chruthú agus ar shásraí éifeachtacha a chur chun feidhme lena ndírítear ar chearta bunúsacha a choimirciú ar líne agus ar chur isteach eachtrach agus bréagaisnéis a chomhrac, ós rud é gur bagairtí eiseacha iad ar an daonlathas agus ar fhíorfheidhmiú chearta na saoránach;

33.ag tathant ar an gComhairle agus ar an gCoimisiún tús a chur an athuair leis an athbhreithniú ar Rialachán (CE) Uimh. 1049/2001 Rialachán (CE) Uimh. 1049/2001 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 30 Bealtaine 2001 maidir le rochtain phoiblí ar dhoiciméid ó Pharlaimint na hEorpa, ón gComhairle agus ón gCoimisiún (IO L 145, 31.5.2001, lch. 43). chun a áirithiú go mbeidh saoránaigh uile an Aontais in ann a gceart a fheidhmiú go hiomlán chun rochtain a fháil ar dhoiciméid agus chun grinnscrúdú a dhéanamh ar institiúidí, comhlachtaí, oifigí agus gníomhaireachtaí an Aontais.

34. á athdhearbhú gur gá reacht um shaoránacht AE a tharraingt suas, ar bhonn Airteagal 25 CFAE, lena dtiomsaítear cearta saoránachta atá ann cheana agus a bheidh ann amach anseo chun in-fhorfheidhmitheacht na gceart saoránachta a fheabhsú agus comhionannas na saoránach a áirithiú, comhtháthú a fheabhsú agus freagairt d’athruithe sóisialta, eacnamaíocha, polaitiúla agus digiteacha; á mheabhrú gur cheart é sin a dhéanamh faoi chuimsiú na gConarthaí;

35.á mholadh, i réimse na rannpháirtíochta agus na gceart polaitiúil, na saoirse gluaiseachta agus na saoránachta digití, agus i gcomhréir le reachtaíocht AE atá ann cheana agus a bheidh ann amach anseo, gur cheart go mbeadh an méid seo a leanas déanta ag saoránaigh, go háirithe:–ionadaíocht dhaonlathach atá cothrom ó thaobh inscne de ar liostaí toghcháin;–buanardán digiteach idirghníomhach trínar féidir le saoránaigh a dtograí agus a smaointe a chur isteach i dteangacha oifigiúla uile an Aontais;–aitheantas a thabhairt do thréimhsí staidéir, ní hamháin do cháilíochtaí agus d’inniúlachtaí gairmiúla, mar thréimhsí atá coibhéiseach le bheith in ann oibriú i mBallstát eile;–rochtain uilíoch ar an idirlíon chun cuimsiú na saoránach agus rochtain chomhionann ar an timpeallacht dhigiteach a áirithiú;–a chéannacht dhigiteach féin a bhainistiú, ag dul níos faide ná an chosaint atá ann cheana maidir le sonraí pearsanta sa timpeallacht dhigiteach;–oidhreacht dhigiteach sonraí digiteacha duine éagtha;–córais intleachta saorga a fhorbairt atá sábháilte, trédhearcach, inrianaithe agus á maoirsiú ag daoine agus ag institiúidí rialála;

36.á iarraidh go n-áireofaí clásal cothrománach neamh-idirdhealaithe i reacht saoránachta AE mar choimirce bhreise ar chomhionannas i bhfeidhmiú cearta saoránachta, d’fhonn neamh-idirdhealú a áirithiú agus saoránaigh a chosaint, go háirithe baill de ghrúpaí leochaileacha agus imeallaithe agus daoine a bhfuil cónaí orthu i réigiúin trasteorann AE;

37.á iarraidh ar an gCoimisiún feachtais ardaithe feasachta spriocdhírithe a reáchtáil maidir le cearta agus dualgais shibhialta a eascraíonn as saoránacht AE agus as an reacht, lena n-áirítear trí phacáiste AE a thabhairt isteach chun faisnéis a chur ar fáil faoi shaoránacht AE, agus níos mó acmhainní a thiomnú do shaoránacht AE; ag cur béim ar an bhfíoras, leis an réabhlóid dhigiteach agus theicneolaíoch, gurb iad na saoránaigh fíorcholúin ár gcóras daonlathach agus gurb iad na saoránaigh a dhéanfaidh iad a chosaint;

38.ag tabhairt dá haire gurb ann don phacáiste saoránachta, go háirithe an Tuarascáil ar Shaoránacht AE 2023, a d’fhoilsigh an Coimisiún an 6 Nollaig 2023 chun saoránacht AE a chur chun cinn tuilleadh agus í a dhéanamh níos inláimhsithe do shaoránaigh AE; á iarraidh ar an gCoimisiún na moltaí a áirítear sa tuarascáil seo a chur san áireamh i dTuarascáil 2023 ar Shaoránacht AE atá ar na bacáin agus na bearta is gá a dhéanamh chun iad a chur chun feidhme de réir an nós imeachta faoi na Conarthaí;

39.á iarraidh an athuair go dtionólfaí Coinbhinsiún chun athbhreithniú a dhéanamh ar na Conarthaí, dá bhforáiltear in Airteagal 48 CAE; á chreidiúint go láidir gur cheart don Choinbhinsiún measúnú cúramach a dhéanamh ar conas go bhféadfaí saoránacht AE a neartú tuilleadh;

40.á threorú dá hUachtarán an rún seo a chur ar aghaidh chuig an gComhairle agus chuig an gCoimisiún.