1.zauważa, że pojęcia „metawersum” i „świat wirtualny” nie mają obecnie ujednoliconych definicji;

2.w związku z tym z zadowoleniem przyjmuje zawartą w komunikacie Komisji propozycję definicji koncentrującej się na głównych cechach światów wirtualnych: „[ś]wiaty wirtualne to trwałe środowiska immersyjne bazujące na technologiach takich jak 3D i rzeczywistość rozbudowana, które umożliwiają łączenie światów fizycznych i cyfrowych w czasie rzeczywistym do wielu różnych celów, m.in. na potrzeby projektowania, przeprowadzania symulacji, prowadzenia współpracy, uczenia się, odbywania spotkań towarzyskich, przeprowadzania transakcji lub zapewniania rozrywki”; zwraca uwagę, że wiele technologii określanych jako „światy wirtualne” istnieje od wielu lat; podkreśla, że przyszła strategia europejska powinna opierać się na badaniach, dowodach naukowych i znaczeniu dla społeczeństwa;

3.podkreśla zasadnicze znaczenie propagowania normalizacji i interoperacyjności na rzecz pełnego rozwoju ekosystemu połączonych ze sobą światów wirtualnych;

4.zwraca uwagę, że światy wirtualne dostępne w UE powinny przestrzegać wartości etycznych, zasad i praw podstawowych zapisanych w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej Dz.U. C 303 z 14.12.2007, s. 1. i obowiązującym prawodawstwie UE, a mianowicie dotyczącym ochrony danych, standardów bezpieczeństwa i udostępniania danych, moderacji treści, przeciwdziałania nękaniu i mowie nienawiści, cyberbezpieczeństwa, praw pracowników, ochrony konsumentów i dzieci, wymogów dostępności, poszanowania praw własności intelektualnej, ochrony know how i tajemnicy przedsiębiorstwa, zapobiegania nadużyciom i oszustwom w internecie oraz kontestowalnych i uczciwych rynków;

5.przypomina, że światy wirtualne powinny być opracowywane i wdrażane zgodnie z ogólną zasadą, że to, co jest nielegalne offline, powinno być nielegalne online, z zapewnieniem pełnego poszanowania praw ludzi, ze szczególnym uwzględnieniem dzieci, jako użytkowników, konsumentów, pracowników, inwestorów, posiadaczy praw i twórców;

6.wskazuje, że w szczególności następujące akty prawne mają już zastosowanie do różnych aspektów wirtualnych światów: akt o usługach cyfrowych; akt o rynkach cyfrowych; akt w sprawie zarządzania danymi; akt w sprawie danych; wniosek dotyczący aktu w sprawie sztucznej inteligencji; ogólne rozporządzenie o ochronie danych Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE, Dz.U. L 119 z 4.5.2016, s. 1. (RODO); rozporządzenie w sprawie ogólnego bezpieczeństwa produktów; dyrektywa dotycząca nieuczciwych praktyk handlowych; rozporządzenie w sprawie rynków kryptoaktywów; Europejskie ramy tożsamości cyfrowej; dyrektywa o prawach autorskich na jednolitym rynku cyfrowym; rozporządzenie w sprawie unijnego znaku towarowego; dyrektywa w sprawie ochrony tajemnic przedsiębiorstwa; europejski akt w sprawie dostępności; dyrektywa w sprawie dostępności stron internetowych;

7.podkreśla znaczenie regularnego monitorowania zgodności i zapewnienia skutecznego egzekwowania obowiązujących instrumentów prawnych; wzywa Komisję do opracowania wytycznych i najlepszych praktyk we współpracy z różnymi zainteresowanymi stronami, w tym z przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego i organizacji ochrony konsumentów, a także ze środowiskiem akademickim, wyjaśniających zobowiązania prawne i odpowiedzialność każdego zainteresowanego podmiotu zaangażowanego w światach wirtualnych, takiego jak operatorzy platform, dostawcy usług, deweloperzy i użytkownicy, zgodnie z obowiązującym prawem UE;

8.podkreśla, że niezwykle ważne jest, aby Komisja przeprowadzała regularne oceny adekwatności mających zastosowanie instrumentów prawnych, tj. w odniesieniu do ewentualnego przeglądu dyrektywy w sprawie nieuczciwych praktyk handlowych, dyrektywy w sprawie praw konsumentów Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE z dnia 25 października 2011 r. w sprawie praw konsumentów, zmieniająca dyrektywę Rady 93/13/EWG i dyrektywę 1999/44/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylająca dyrektywę Rady 85/577/EWG i dyrektywę 97/7/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, Dz.U. L 304 z 22.11.2011, s. 64. i dyrektywy w sprawie nieuczciwych warunków umownych Dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, Dz.U. L 95 z 21.4.1993, s. 29.; zwraca także uwagę, że we wszelkich przyszłych przepisach dotyczących światów wirtualnych należy unikać nakładania się lub niespójności postanowień, wypełniając zarazem luki tam, gdzie jest to konieczne;

9.zauważa, że niektóre kwestie regulacyjne są już dobrze widoczne w dziedzinie prawa prywatnego międzynarodowego, prawa cywilnego i prawa własności intelektualnej, jak określono w poniższych sekcjach;

10.podkreśla, że ostatnie badania wykazały, iż dane z czujników wykorzystywanych na potrzeby rzeczywistości wirtualnej umożliwiają jednoznaczną identyfikację w taki sam sposób, jak skan odcisków palców, i mogą być wykorzystywane do wglądu w szczegółowe informacje dotyczące osobowości użytkowników i dedukcji różnych cech, takich jak wiek, płeć, dochód, pochodzenie etniczne, status osoby z niepełnosprawnością oraz nastroje i emocje; jest zdania, że budzi to poważne obawy etyczne i prawne, w szczególności w związku z ukierunkowaną reklamą behawioralną, którymi należy się zająć; podkreśla, że elementem rozwiązania tych problemów etycznych związanych z gromadzeniem ogromnych ilości danych osobowych, w tym danych wrażliwych użytkowników, takich jak dane biometryczne i behawioralne, reakcje emocjonalne i informacje haptyczne, jest zagwarantowanie, aby użytkownicy mieli świadomość gromadzenia tych danych oraz aby zgoda na gromadzenie takich danych nie była uzyskiwana jedynie w momencie wejścia do świata wirtualnego, ale w odniesienia do każdego przypadku użycia zgodnie z zasadami określonymi w RODO, takimi jak uwzględnienie ochrony prywatności już w fazie projektowania i zasada celowości;

11.podkreśla, że wszędzie tam, gdzie prawo unijne lub krajowe nie wymaga identyfikacji użytkownika, a mianowicie do celów odpowiedzialności, i gdzie jest to technicznie możliwe i uzasadnione, wirtualne światy powinny umożliwiać anonimowe korzystanie z usług, tak aby zapewnić ochronę prywatności i zapobiec nieautoryzowanemu ujawnianiu danych, kradzieży tożsamości i innym formom nadużycia danych osobowych gromadzonych w internecie;

12.zauważa w tym względzie, że przedstawione przez Komisję w komunikacie działania mające na celu podnoszenie świadomości, doskonalenie umiejętności cyfrowych i kultury informatycznej oraz zwiększenie dostępu użytkowników do kluczowych technologii – dzięki ułatwieniu dostępu do infrastruktury szybkiego internetu i odpowiedniego sprzętu – mają zasadnicze znaczenie dla uniknięcia różnic w rozwoju cyfrowymi i powinny być wdrożone tak szybko, jak to możliwe, w celu promowania inkluzywnego i konkurencyjnego społeczeństwa cyfrowego, a także w celu zapewnienia, by nikt nie pozostał w tyle w dobie tego szybkiego rozwoju technologicznego;

13.podkreśla, że niektóre tradycyjne zasady terytorialne dotyczące prawa właściwego i jurysdykcji mogą okazać się nieadekwatne do światów wirtualnych, które – za sprawą zdecentralizowanych technologii, takich jak łańcuch bloków – mają nieterytorialny charakter, i powodować problemy, jeśli chodzi o zapewnienie stosowania prawa UE oraz ochronę praw konsumentów i przedsiębiorstw;

14.zauważa w szczególności, że ponieważ dostęp do światów wirtualnych może uzyskać każda osoba na świecie, „kryterium mozaiki” ustanowione przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej – zgodnie z którym strona poszkodowana może dochodzić odszkodowania przed sądami krajów, w których wystąpiła przynajmniej część szkody – może nie mieć zastosowania; przypomina jednak, że Trybunał ustanowił dodatkowe kryterium, zgodnie z którym poszkodowani mogą dochodzić odszkodowania przed sądami państwa, w którym mają swój główny interes; potwierdza również, że można rozważyć kodyfikację tego kryterium w rozporządzeniu Bruksela I;

15.zauważa, że definicja „konsumenta” zawarta w rozporządzeniu Bruksela I opiera się obecnie na bezpośrednim stosunku umownym, którego brakuje na przykład między emitentem niewymienialnego tokena (NFT) a nabywcą, gdy NFT jest wprowadzany na rynek wtórny; zauważa, że w konsekwencji, w przypadku sporu z emitentem, nabywca końcowy nie mógłby skorzystać z rozwiązania dotyczącego jurysdykcji, które przysługuje konsumentom na mocy rozporządzenia Bruksela I;

16.wzywa Komisję do uwzględnienia tych i innych potencjalnie problematycznych sytuacji oraz do oceny adekwatności istniejących przepisów prawa prywatnego międzynarodowego mającego zastosowanie w UE; wzywa także Komisję, aby zaproponowała w razie potrzeby odpowiednie poprawki w celu zagwarantowania, by obywatele i przedsiębiorstwa nie musieli systematycznie prowadzić sporów przed sądami zagranicznymi lub na podstawie zagranicznych przepisów w celu wyegzekwowania swoich praw, zapewniając pełną ochronę ich praw na mocy ram regulacyjnych UE u mając jednocześnie na uwadze ryzyko nielegalnego lub nieuczciwego wybierania sądu ze względu na możliwość korzystniejszego rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności ze strony firm spoza UE;

17.zauważa, że w następnym dziesięcioleciu można się spodziewać wzrostu liczby i znaczenia gospodarczych transakcji handlowych w światach wirtualnych; podkreśla w tym kontekście potrzebę zapewnienia możliwości zidentyfikowania dostawców towarów i usług wirtualnych oraz pociągnięcia ich do odpowiedzialności za wszelkie szkody wyrządzone przez ich produkty;

18.zwraca uwagę na obawy związane z technikami reklamowymi stosowanymi przy sprzedaży tak zwanych nieruchomości wirtualnych, takich jak budynek lub działka ziemi w świecie wirtualnym reprezentowanej przez NFT, ponieważ użytkownicy mogą być przekonani, że faktycznie nabywają prawa własności, podczas gdy w praktyce uzyskują jedynie licencję na korzystanie z wirtualnego „gruntu”; podkreśla znaczenie zapewnienia przejrzystych, jasnych, uczciwych i łatwych do zrozumienia warunków, które mają zastosowanie, między innymi dlatego, że wykazano, iż użytkownicy często ich nie czytają, ponieważ są one techniczne i zapisane gęstym drukiem;

19.przypomina, że zasady odpowiedzialności powinny mieć pełne zastosowanie do światów wirtualnych i podkreśla znaczenie wprowadzenia skutecznych środków służących zapobieganiu wszelkim formom zachowań szkodliwych, i reagowania na takie zachowania, i egzekwowania prawa zgodnie z prawami podstawowymi w światach wirtualnych, w tym – w stosownych przypadkach i nie naruszając prawa do sądowego dochodzenia roszczeń – ustanowienie mechanizmów sprawozdawczości i rozstrzygania sporów;

20.wyraża zaniepokojenie, że korzystanie z awatarów i systemów zdecentralizowanych, takich jak te oparte na technologii blockchain, może sprawić, że pociągnięcie do odpowiedzialności sprawców będzie niezwykle trudne; jest zdania, że wdrożenie skutecznych systemów zarządzania tożsamością ma zasadnicze znaczenie dla umożliwienia właściwej i szybkiej identyfikacji sprawców i zwalczania fałszywych tożsamości, biorąc również pod uwagę specyfikę związaną z zarządzaniem zdecentralizowanymi organizacjami autonomicznymi i odpowiedzialnością zbiorową; z zadowoleniem przyjmuje w tym względzie zamiar Komisji dotyczący zbadania wartości dodanej możliwych ram prawnych dla zdecentralizowanych organizacji autonomicznych;

21.przypomina, że awatary nie mają osobowości prawnej, więc wszelkie kwestie dotyczące ich zdolności prawnej, praw, obowiązków i odpowiedzialności muszą być rozpatrywane w odniesieniu do osób fizycznych lub prawnych, które z nich korzystają; uważa, że w miarę jak światy wirtualne ewoluują i stają się coraz bardziej złożone, należy rozważyć zasadność przyznania awatarom określonego statusu prawnego; uważa, że awatar lub osoba używająca go powinna być identyfikowalna i zastosowanie powinna mieć zasada „poznaj swojego partnera biznesowego”;

22.podkreśla, że dorobek prawny UE dotyczący ochrony praw własności intelektualnej i przemysłowej, w tym praw autorskich, znaków towarowych, patentów, wzorów i tajemnic handlowych, ma pełne zastosowanie do światów wirtualnych; zaznacza jednak, że rozwój światów wirtualnych stwarza nowe wyzwania w zakresie egzekwowania prawa własności intelektualnej, identyfikacji sprawców naruszeń i kwestii norm kolizyjnych dotyczących prawa właściwego i jurysdykcji;

23.przypomina, że operatorzy platform, dostawcy usług i użytkownicy w światach wirtualnych są zobowiązani do poszanowania praw wyłącznych posiadaczy praw i ich prawa do godziwego wynagrodzenia; podkreśla, że korzystanie z treści chronionych prawami własności intelektualnej (PWI), w tym w formie cyfrowej na nośniku elektronicznym, jakim jest NFT, wymaga zezwolenia w formie licencji lub przeniesienia praw, chyba że treści te są objęte jakimkolwiek wyjątkiem lub ograniczeniem ochrony PWI (jak kopia prywatna, edukacja, badania, cytaty, przeglądy, parodia lub pastisz); podkreśla w tym kontekście znaczenie zapewnienia przez dostawców przejrzystości co do zakresu licencji, w tym licencji terytorialnych, tak aby użytkownicy byli w stanie stwierdzić, jakie sposoby korzystania z treści chronionych prawami własności intelektualnej w światach wirtualnych są objęte posiadanymi przez nich licencjami, oraz aby twórcy i posiadacze praw byli w stanie otrzymać dokładne i właściwe sprawozdania na temat faktycznego korzystania z chronionych utworów;

24.z zadowoleniem przyjmuje aktualizację wprowadzoną w dwunastym wydaniu „klasyfikacji nicejskiej”, która to aktualizacja umożliwia rejestrację znaków towarowych w klasach obejmujących ich wykorzystanie w światach wirtualnych; apeluje o ścisłe śledzenie konkretnego zastosowania tej klasyfikacji; wyraża jednak zaniepokojenie faktem, że NFT zawierające odniesienia do znaków towarowych są wykorzystywane bez zgody ich właścicieli i wzywa do wdrożenia skutecznych środków w celu zaradzenia tym i innym przypadkom naruszeń; z zadowoleniem przyjmuje w tym względzie wniosek Komisji dotyczący opracowania zestawu narzędzi służących do zwalczania podrabiania;

25.uznaje zastosowanie zasad odpowiedzialności określonych w akcie o usługach cyfrowych oraz specjalnego systemu ustanowionego w art. 17 dyrektywy w sprawie prawa autorskiego w odniesieniu do zamieszczania treści tworzonych przez użytkowników; uważa jednak, że konieczne jest dalsze wyjaśnienie, w jaki sposób należy stosować istniejące zasady do usług usług udostępniania treści online w światach wirtualnych oraz jak je egzekwować;

26.podkreśla, że NFT nie oznaczają przyznania żadnych praw własności intelektualnej do aktywów cyfrowych i sygnalizuje potrzebę dalszej jasności i przejrzystości w celu uniknięcia oszustw i częstego mylenia prawa do samego tokena z prawem do chronionych treści;

27.zauważa, że NFT i inne oferty oparte na technologii blockchain ułatwiają ciągłą odsprzedaż aktywów bazującą na utworach chronionych prawem autorskim za pośrednictwem transakcji online, i uważa, że należy zapewnić odpowiednie i proporcjonalne wynagrodzenie autorów za każdą odsprzedaż takich aktywów;

28.przypomina, że zgodnie z obowiązującymi przepisami produkty wygenerowane autonomicznie przez systemy AI mogą nie kwalifikować się do ochrony praw autorskich, ponieważ zasada oryginalności jest związana z osobą fizyczną, a koncepcja „twórczości intelektualnej” zakłada osobowość autora; przypomina ponadto o różnicy między twórczością człowieka wspomaganą AI a produktem wygenerowanym autonomicznie przez AI; przypomina, że podczas gdy obecne ramy własności intelektualnej nadal mają zastosowanie do twórczości wspomaganej AI, produkty wygenerowane autonomicznie przez AI stwarzają nowe wyzwania regulacyjne w zakresie ochrony praw własności intelektualnej, takie jak kwestie własności, autorstwa i wynalazczości, a także odpowiedniego wynagrodzenia i kwestie związane z potencjalną koncentracją rynku; z zadowoleniem przyjmuje zobowiązanie określone w planie działania w zakresie własności intelektualnej do zaangażowania się przez Komisję w dyskusje z zainteresowanymi stronami na temat sposobów sprostania wyzwaniom związanym z wynalazkami i twórczością wspomaganą przez AI; wzywa Komisję, by rozważyła zwiększenie zakresu tego dialogu, tak aby objął on szeroko rozumiane kwestie związane z AI, w tym generatywną sztuczną inteligencję;

29.podkreśla, że światy wirtualne mogą zapewnić możliwości świadczenia usług publicznych w interesie ogólnym z większą korzyścią dla obywateli; podkreśla jednak, że należy zapewnić ich włączenie i dostępność dla wszystkich użytkowników w UE, zarówno pod względem kosztów i wykorzystania sprzętu, jak i zrozumienia oprogramowania; zauważa, że dostępność jest szczególnie ważna, jeśli chodzi o dopilnowanie, aby grupy obywateli znajdujących się w trudnej sytuacji, takich jak osoby starsze, osoby z niepełnosprawnościami, dzieci oraz osoby zamieszkałe na obszarach wiejskich i obszarach oddalonych, nabyły podstawowe umiejętności cyfrowe umożliwiające im udział w światach wirtualnych, i powinna uwzględniać takie aspekty, jak położenie geograficzne, płeć, poziom wykształcenia i sytuacja społeczno-ekonomiczna;

30.dodaje w tym kontekście, że umiejętności cyfrowe mają ogromne znaczenie dla zapewnienia bezpiecznego i społecznie korzystnego oraz świadomego i odpowiedzialnego wykorzystania światów wirtualnych, tak aby uniknąć uzależnienia użytkowników, stronniczości i praktyk dyskryminacyjnych, dla zwalczania dezinformacji, manipulacji i nadużyć w środowisku wirtualnym oraz dla wspierania demokratycznej kontroli;

31.podkreśla potrzebę wprowadzenia skutecznych środków edukacyjnych, aby zapewnić obywatelom szeroki zakres umiejętności cyfrowych w zakresie świata wirtualnego oraz aby podnieść umiejętności specjalistów w różnych dziedzinach, w szczególności nauczycieli, oraz aby stymulować i promować rozwój europejskich talentów i technologii oraz przyciągać jednocześnie do STEM więcej osób, w tym więcej kobiet;

32.zaleca dalsze rozwijanie „zestawu narzędzi dotyczącego światów wirtualnych” przeznaczonego dla ogółu społeczeństwa, jak określono w komunikacie Komisji, zgodnie z zaleceniami panelu obywatelskiego, aby pomóc obywatelom lepiej zrozumieć, jak zarządzać swoimi wirtualnymi tożsamościami, wirtualnymi wytworami, wirtualnymi zasobami i danymi, a także przyczynić się do rozwijania kompleksowej strategii UE dotyczącej światów wirtualnych, która będzie zarówno zrównoważona, jak i ukierunkowana na człowieka;

33.z zadowoleniem przyjmuje, jak odnotowuje Komisja, pozytywny wpływ społeczności korzystającej z otwartego oprogramowania w UE na opracowanie kluczowych cech światów wirtualnych, w tym w odniesieniu do wykorzystania technologii rozproszonych rejestrów i innych technologii niezbędnych do autentykacji i bezpieczeństwa wirtualnych obiektów i tożsamości oraz zarządzania nimi;

34.zobowiązuje swoją przewodniczącą do przekazania niniejszej rezolucji Radzie i Komisji.