Πολιτική του παρελθόντος στην Ευρωπαϊκή Ένωση – κριτική αξιολόγηση4.τονίζει την ανάγκη για μια ειλικρινή αξιολόγηση της «πολιτικής του παρελθόντος» της ΕΕ, με την οποία επιδιώκει να προσδώσει νομιμοποίηση στο ευρωπαϊκό εγχείρημα, να ενισχύσει το ευρωπαϊκό αίσθημα του ανήκειν και να προωθήσει την ειρηνική συνύπαρξη των λαών της ηπείρου, μέσω της αναγνώρισης εξίσου των επιτευγμάτων και των υφιστάμενων αδυναμιών, καθώς και με τον έλεγχο των τρόπων με τους οποίους οι πολίτες ενθαρρύνονται να ασχοληθούν με το παρελθόν·
5.αναγνωρίζει ότι σε ευρωπαϊκό επίπεδο έχει αναληφθεί ένα φάσμα από προηγούμενες και τρέχουσες πρωτοβουλίες για την προώθηση μιας κοινής ευρωπαϊκής ιστορικής μνήμης, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται η Ημέρα Μνήμης του Ολοκαυτώματος, η ευρωπαϊκή ημέρα μνήμης για τα θύματα όλων των ολοκληρωτικών και αυταρχικών καθεστώτων, η θέσπιση ενός ειδικού σκέλους μνήμης στο προηγούμενο πρόγραμμα «Ευρώπη για τους πολίτες» και στο τρέχον πρόγραμμα «Πολίτες, Ισότητα, Δικαιώματα και Αξίες» (CERV), και διάφορα ψηφίσματα του Κοινοβουλίου, όπως το ψήφισμα της 2ας Απριλίου 2009 σχετικά με την ευρωπαϊκή συνείδηση και τον ολοκληρωτισμό και το ψήφισμα της 19ης Σεπτεμβρίου 2019 σχετικά με τη σημασία της ευρωπαϊκής μνήμης για το μέλλον της Ευρώπης·
6.εκφράζει την ανησυχία του για το γεγονός ότι εξακολουθεί να υπάρχει υφέρπων ανταγωνισμός και μερική ασυμβατότητα μεταξύ διαφορετικών πλαισίων μνήμης και πολιτισμών μνήμης στην Ευρώπη, μεταξύ άλλων μεταξύ Δυτικής και Ανατολικής Ευρώπης, αλλά και μεταξύ χωρών και εθνών σε ορισμένα τμήματα της ηπείρου· τονίζει ότι όλες οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν συγκλίνουσες αλλά και αποκλίνουσες εμπειρίες που ανήκουν σε μια κοινή ευρωπαϊκή ιστορία· αναγνωρίζει τα εγκλήματα που διαπράχθηκαν από ναζιστικά, φασιστικά και κομμουνιστικά ολοκληρωτικά καθεστώτα, καθώς και υπό την αποικιοκρατία, και τον ρόλο που διαδραμάτισαν τα εγκλήματα αυτά στη διαμόρφωση ιστορικών αντιλήψεων στην Ευρώπη· τονίζει την ανάγκη να γεφυρωθούν τα υφιστάμενα περιφερειακά και ιδεολογικά χάσματα όσον αφορά την ιστορική επίγνωση μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών και λαών με σκοπό τη δημιουργία κοινού εδάφους για διάλογο, καθώς και για αμοιβαία κατανόηση και σεβασμό·
7.αναγνωρίζει ότι οι φρικαλεότητες του παρελθόντος εξυπηρετούν μια λειτουργία «αρνητικού θεμελιώδη μύθου» και παρέχουν ένα ισχυρό αίσθημα σκοπού για το ευρωπαϊκό ειρηνευτικό εγχείρημα, ωστόσο, παραδέχεται ότι το κύριο μέλημα της Ένωσης να συνθέσει μια αφήγηση για την ίδια που να εμπεριέχει έναν αρνητικό ορισμό ενέχει τον κίνδυνο να καλλιεργήσει ένα τελεολογικό και απλοϊκό μανιχαϊστικό ιστορικό σχήμα το οποίο δυνητικά παρεμποδίζει την με πλήρη επίγνωση κατανόηση του περίπλοκου παρελθόντος της Ευρώπης και μειώνει τα κίνητρα για την αμφισβήτηση των στερεοτύπων και των θεσφάτων των εθνικών ιστοριών·
Προς μια εν επιγνώσει ιστορική συνείδηση στην Ευρώπη 8.αναγνωρίζει ότι είναι αναγκαία μια ευρύτερη και πιο ολιστική κατανόηση της ευρωπαϊκής ιστορίας για την ανάδυση μιας κριτικής και αναστοχαστικής ευρωπαϊκής ιστορικής συνείδησης, ιδίως με τη διεύρυνση του πεδίου στο οποίο εστιάζουν οι τρέχουσες πρωτοβουλίες ευρωπαϊκής μνήμης, λαμβανομένων δεόντως υπόψη των μέχρι στιγμής υποεκπροσωπούμενων ομάδων, και με την προώθηση καινοτόμων τρόπων διδασκαλίας της ιστορίας·
9.τονίζει ότι είναι σημαντικό να πραγματοποιηθεί μια μετατόπιση από έναν ευρωπαϊκό «πολιτισμό μνημόνευσης», που προωθείται κυρίως από την κορυφή προς τη βάση και έχει ως κύριο μέλημα να καθορίσει τι θα πρέπει να θυμούνται οι Ευρωπαίοι, προς έναν «πολιτισμό μνήμης» από τη βάση προς την κορυφή με γνώμονα τους πολίτες, που θα βασίζεται σε κοινές ευρωπαϊκές αρχές και αξίες, θα εστιάζει στην ανάπτυξη ικανοτήτων για μια κριτική επανεπεξεργασία του παρελθόντος σε τοπικό, περιφερειακό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο και θα συμπεριλαμβάνει τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών·
10.αναγνωρίζει ότι είναι καίριας σημασίας το παρελθόν της Ευρώπης να προσεγγίζεται με βάση τις ευρωπαϊκές θεμελιώδεις αξίες που κατοχυρώνονται στο άρθρο 2 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις ηθικές και φιλοσοφικές παραδόσεις που στηρίζουν τις εν λόγω αξίες, και να δημιουργηθεί μια ανοικτή σφαίρα συζήτησης που επιπλέον θα επιτρέπει την αντιμετώπιση δύσκολων στοιχείων των εθνικών ιστοριών και θα διευκολύνει την αμοιβαία κατανόηση και συμφιλίωση τόσο εντός των ευρωπαϊκών εθνών όσο και μεταξύ τους, καθώς και μεταξύ των ευρωπαϊκών εθνών και του υπόλοιπου κόσμου·
11.θεωρεί ότι η ελευθερία όσον αφορά τη διδασκαλία, τη μελέτη και τη διεξαγωγή έρευνας, συμπεριλαμβανομένης της ελεύθερης πρόσβασης σε αρχεία και πηγές, μαζί με την ελεύθερη καλλιτεχνική έκφραση, αποτελούν προϋπόθεση για την παραγωγή και τη διάδοση αμερόληπτης και τεκμηριωμένης γνώσης στις δημοκρατικές κοινωνίες, και για την κριτική αντιμετώπιση της ιστορίας, ειδικότερα· καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να διασφαλίσουν τις εν λόγω ελευθερίες που απειλούνται επί του παρόντος, ιδίως λόγω περιπτώσεων κατάχρησης νόμων σε σχέση με τη μνήμη, μεταξύ άλλων μέσω του μηχανισμού της ΕΕ για το κράτος δικαίου·
12.τονίζει τον ζωτικό ρόλο της εκπαίδευσης και καλεί τα κράτη μέλη να επικαιροποιήσουν τα τρέχοντα προγράμματα σπουδών και τις μεθοδολογίες διδασκαλίας με σκοπό να μετατοπιστεί η εστίαση από την εθνική στην ευρωπαϊκή και την παγκόσμια ιστορία και προκειμένου να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση σε μια υπερεθνική ιστορική κατανόηση, ιδίως καθιστώντας δυνατή μια πολυπρισματική θεώρηση της ιστορίας και προωθώντας αντίστοιχους τρόπους διδασκαλίας που ευνοούν τον προβληματισμό και τη συζήτηση σχετικά με τη μεταβίβαση γνώσεων και διαπνέονται από τον γενικό στόχο με τον οποίο επιδιώκεται οι μαθητές να μάθουν «πώς να σκέφτονται» και όχι «τι να σκέφτονται»·
13.τονίζει ότι η μάθηση σχετικά με την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, την ιστορία, τα θεσμικά όργανα και τις θεμελιώδεις αξίες της Ένωσης και την ευρωπαϊκή ιθαγένεια είναι ζωτικής σημασίας προκειμένου να αναδυθεί ένα ευρωπαϊκό αίσθημα του ανήκειν· ζητεί η διδασκαλία της ευρωπαϊκής ιστορίας και της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, που πρέπει να προσεγγίζεται εντός σφαιρικού πλαισίου, και η αγωγή του Ευρωπαίου πολίτη να καταστούν αναπόσπαστο τμήμα των εθνικών εκπαιδευτικών συστημάτων· αναγνωρίζει τις προσπάθειες που καταβάλλονται σε επίπεδο ΕΕ για τη βελτίωση των γνώσεων σχετικά με την Ένωση και την ιστορία της, συμπεριλαμβανομένων των λεγόμενων δράσεων Jean Monnet· καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να επιδιώξουν, μεταξύ άλλων μέσω της ομάδας εργασίας για την ισότητα και τις αξίες στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Χώρου Εκπαίδευσης, στόχους που αφορούν ειδικά την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής ιστορικής συνείδησης, και να αναπτύξουν από κοινού ένα «εγχειρίδιο της ΕΕ» για σχολικές δραστηριότητες που θα παρέχει κοινές κατευθυντήριες γραμμές και αμερόληπτα στοιχεία και αριθμούς για τη διδασκαλία της ευρωπαϊκής ιστορίας·
14.θεωρεί ότι ο σοβινισμός, τα έμφυλα στερεότυπα, οι ασυμμετρίες ισχύος και οι διαρθρωτικές ανισότητες είναι στοιχεία βαθιά ριζωμένα στην ευρωπαϊκή ιστορία και εκφράζει τη λύπη του για την έλλειψη μιας επαρκώς πολυπολιτισμικής και ευαίσθητης ως προς τη διάσταση του φύλου προσέγγισης στη διδασκαλία της ιστορίας· θεωρεί ότι είναι ζωτικής σημασίας να αντιμετωπιστεί η περιθωριοποίηση των γυναικών και άλλων υποεκπροσωπούμενων κοινωνικών ομάδων στην ιστορία και καλεί τα κράτη μέλη να δώσουν μεγαλύτερη έμφαση αντίστοιχα στα εθνικά προγράμματα σπουδών·
15.τονίζει ότι είναι αναγκαία η διεπιστημονική και διαθεματική διδασκαλία της ιστορίας η οποία θα εφαρμόζει καινοτόμους και εστιασμένες στον εκπαιδευόμενο παιδαγωγικές μεθόδους, όπως διαδραστικές προσεγγίσεις, προσεγγίσεις με βάση την αφήγηση ιστοριών και την άντληση διδαγμάτων για όλες τις γενιές, θα χρησιμοποιεί ένα ολοκληρωμένο σύνολο πηγών, τεχνολογιών και εκπαιδευτικού υλικού, συμπεριλαμβανομένων διασυνοριακών και διακρατικών διδακτικών βιβλίων ιστορίας και προφορικών μαρτυριών, και θα προωθεί δεξιότητες ανάλυσης και κριτικής σκέψης·
16.αναγνωρίζει τον κεντρικό ρόλο που διαδραματίζουν οι εκπαιδευτικοί στην ανάπτυξη και τη διάδοση των ικανοτήτων που απαιτούνται για την κατανόηση και την κριτική αξιολόγηση ιστορικών γεγονότων, και τονίζει ότι είναι σημαντικό οι εκπαιδευτικοί όχι απλώς να λαμβάνουν επαρκή κατάρτιση, αλλά επιπλέον να συμμετέχουν σε δραστηριότητες με στόχο τη διαρκή επαγγελματική τους εξέλιξη, συμπεριλαμβανομένων δραστηριοτήτων μάθησης από ομοτίμους και ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών τόσο σε εθνικό όσο και σε διακρατικό επίπεδο· υπογραμμίζει, στο πλαίσιο αυτό, την προστιθέμενη αξία των Ακαδημιών Εκπαιδευτικών Erasmus +·
17.καλεί τα κράτη μέλη να παρέχουν προσαρμοσμένο στις ιδιαίτερες ανάγκες (ιστορικό) εκπαιδευτικό υλικό και αντίστοιχη επιμόρφωση, η οποία θα δίνει τη δυνατότητα στους εκπαιδευτικούς να επικεντρώνονται καλύτερα στις διεθνικές πτυχές και στην πολυπρισματικότητα της ιστορίας, θα μεταλαμπαδεύει επαρκή διδακτική και τις αρχές της σύγχρονης διδασκαλίας και θα θέτει πρωτίστως ως στόχο τη διάπλαση νέων με αναστοχαστική σκέψη·
18.τονίζει ότι η συλλογή δεδομένων, καθώς και η σύγκριση και αξιολόγηση μεθόδων και εργαλείων για τη διδασκαλία της ιστορίας έχουν μεγάλη αξία και επικροτεί το έργο εξειδικευμένων κυβερνητικών και μη κυβερνητικών οργανώσεων που δραστηριοποιούνται στον τομέα αυτό, συμπεριλαμβανομένων του Παρατηρητηρίου για τη διδασκαλία της ιστορίας στην Ευρώπη του Συμβουλίου της Ευρώπης και της Ευρωπαϊκής Ένωσης Καθηγητών Ιστορίας (EuroClio)· τονίζει ότι είναι αναγκαία η συμμετοχή περισσότερων κρατών μελών της ΕΕ στο Παρατηρητήριο·
19.αναγνωρίζει το δυναμικό που έχουν τα μουσεία που εξετάζουν με κριτικό πνεύμα την αμφιλεγόμενη ιστορία της Ευρώπης ως εργαλείο για την ανακάλυψη του παρελθόντος και την ανάπτυξη ιστορικής επίγνωσης, ιδίως δε το «Σπίτι της Ευρωπαϊκής Ιστορίας» ως εμβληματικό έργο για το οποίο θα πρέπει να διατεθούν επαρκείς πόροι ώστε να διασφαλιστεί ευρύτερη απήχηση στο ευρωπαϊκό κοινό·
20.τονίζει πόσο σημαντική είναι η διατήρηση της πλούσιας πολιτιστικής και ιστορικής κληρονομιάς και των μνημείων της Ευρώπης, ιδίως ως μέσο για τη δημιουργία κριτικής ιστορικής συνείδησης, υπό την προϋπόθεση ότι δεν γίνεται κατάχρησή τους για ιδεολογικούς σκοπούς, και υπογραμμίζει τον ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν εν προκειμένω το σήμα ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς και ανεξάρτητα ιδρύματα τα οποία προωθούν την ευρωπαϊκή κληρονομιά, υλική και άυλη· ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να εντείνουν τις προσπάθειές τους για τον καθορισμό και την προστασία των τόπων δημοκρατικής μνήμης, ιδίως εκείνων που σχετίζονται με υποεκπροσωπούμενες ομάδες· τονίζει το δυναμικό της Europeana, καθώς λειτουργεί ως ψηφιακή βιβλιοθήκη της Ευρώπης, αρχείο, μουσείο και εκπαιδευτική πλατφόρμα·
21.αναγνωρίζει το δυναμικό των ψηφιακών μέσων επικοινωνίας και το αυξανόμενο επίπεδο ψηφιοποίησης στην εκπαίδευση, ενώ εκφράζει τη βαθιά ανησυχία του για την εντεινόμενη κατάχρηση ψηφιακών διαύλων για πολιτική χειραγώγηση και διάδοση παραπληροφόρησης, μεταξύ άλλων σχετικά με την ιστορία, όπως καταδεικνύει ο ιστορικός αναθεωρητισμός της Ρωσίας στο πλαίσιο του επιθετικού πολέμου της κατά της Ουκρανίας· καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να εντείνουν τις προσπάθειές τους για την ενίσχυση του γραμματισμού στα μέσα επικοινωνίας και του ψηφιακού γραμματισμού και να παράσχουν στους εκπαιδευτικούς και τους μαθητές επαρκείς δεξιότητες και εργαλεία τα οποία διευκολύνουν την διδασκαλία της ιστορίας με βάση τα γεγονότα και τους επιτρέπουν να αναγνωρίζουν, να εξετάζουν εντός πλαισίου και να αναλύουν παραδοσιακές και σύγχρονες ιστορικές πηγές·
22.τονίζει ότι οι ευκαιρίες μαθησιακής κινητικότητας σε διασυνοριακό επίπεδο που παρέχονται από ευρωπαϊκά προγράμματα και άλλα προγράμματα κινητικότητας ευνοούν την ανταλλαγή ιδεών και προωθούν τη διαθεματική γνώση και τη διαπολιτισμική κατανόηση, συμβάλλοντας στην άρση των εθνικών φραγμών και διασφαλίζοντας καλύτερη κατανόηση του παρελθόντος και του παρόντος·
23.καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να ενισχύσουν τα εργαλεία που είναι επί του παρόντος διαθέσιμα σε ευρωπαϊκό επίπεδο προκειμένου να προωθήσουν μια κριτική και αναστοχαστική ευρωπαϊκή ιστορική συνείδηση, ιδίως το πρόγραμμα Erasmus +, το οποίο στηρίζει την κινητικότητα και τη διαπολιτισμική μάθηση ως βασικά εργαλεία για την καλύτερη κατανόηση άλλων πολιτισμών και εθνών, και το πρόγραμμα CERV, το οποίο παρέχει στήριξη σε διακρατικά έργα ιστορικής μνήμης και προωθεί τη συμμετοχή των πολιτών στα κοινά·
24.ζητεί από τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, τα κράτη μέλη, τις υποψήφιες και τις δυνητικά υποψήφιες προς ένταξη χώρες, τα εκπαιδευτικά ιδρύματα και τους φορείς της κοινωνίας των πολιτών να εντείνουν τις προσπάθειές τους ώστε να προωθήσουν τη συμφιλίωση, να απόσχουν από κάθε απόπειρα εργαλειοποίησης της ιστορίας για πολιτικούς σκοπούς και να καταπολεμήσουν τον ιστορικό αναθεωρητισμό και αρνητισμό τόσο στην Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και πέραν αυτής· υπενθυμίζει τη σημασία αυτών των πτυχών για τις μελλοντικές διευρύνσεις της Ένωσης·