Is-suq intern u l-ħarsien tal-konsumatur4.Josserva li, għalkemm il-komunikazzjoni tal-Kummissjoni Ewropea għadha ma tindikax il-ħtieġa għal azzjoni leġiżlattiva preċiża, huwa madankollu importanti li ssir valutazzjoni bir-reqqa tal-kwistjonijiet kollha relatati mal-iżvilupp tad-dinjiet virtwali u l-kopertura effettiva tagħhom mil-leġiżlazzjoni eżistenti; jissottolinja li suq uniku diġitali reali jista’ jikkontribwixxi b’mod deċiżiv għall-iżvilupp ta’ dinjiet virtwali u jsaħħaħ il-ħila tal-UE li tikkompeti fil-livell dinji; iqis li qafas regolatorju ċar u komprensiv hu ta’ importanza vitali, b’mod partikolari meta t-teknoloġija tilħaq il-maturità, biex jiġu żgurati kundizzjonijiet ekwi li jisfruttaw il-potenzjal sħiħ tad-dinjiet virtwali u jippermettu t-tkabbir ekonomiku tagħhom;
5.Jilqa’ l-aħħar żviluppi regolatorji f’dan ir-rigward, bħall-Att dwar is-Servizzi Diġitali (ir-Regolament (UE) 2022/2065 Ir-Regolament (UE) 2022/2065 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-19 ta’ Ottubru 2022 dwar Suq Uniku għas-Servizzi Diġitali u li jemenda d-Direttiva 2000/31/KE (l-Att dwar is-Servizzi Diġitali) (ĠU L 277, 27.10.2022, p. 1).), l-Att dwar is-Swieq Diġitali (ir-Regolament (UE) 2022/1925 Ir-Regolament (UE) 2022/1925 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-14 ta’ Settembru 2022 dwar swieq kontestabbli u ġusti fis-settur diġitali u li jemenda d-Direttivi (UE) 2019/1937 u (UE) 2020/1828 (l-Att dwar is-Swieq Diġitali) (ĠU L 265, 12.10.2022, p. 1).), u l-Att dwar id-Data (2022/0047(COD) li daqt se jiġi approvat mill-Kunsill u mill-Parlament Ewropew); jinnota wkoll il-proposta għal att dwar l-intelliġenza artifiċjali, u l-att dwar ir-reżiljenza ċibernetika u n-negozjati li jinsabu għaddejjin dwaru; iqis li l-Kummissjoni għandha twettaq kontrolli regolari dwar l-adegwatezza u l-konsistenza tal-qafas leġiżlattiv tas-suq uniku diġitali, biex tindirizza l-opportunitajiet ġodda, ir-riskji u kwistjonijiet oħra li jistgħu jinqalgħu mad-dinjiet virtwali u, fejn meħtieġ, tressaq proposti leġiżlattivi; jemmen li l-eżitu ta’ tali kontrolli għandu jsir pubbliku;
6.Jilqa’ l-impenn tal-Kummissjoni li timmonitorja l-iżvilupp tad-dinjiet virtwali; jistieden lill-Kummissjoni tabbozza rapport dwar dan is-suġġett kull sentejn u tgħaddih lill-Parlament u lill-Kunsill; jitlob lill-Kummissjoni tagħti attenzjoni lill-emerġenza potenzjali ta’ problemi fil-Web 4.0 li diġà jeżistu fil-Web 3.0, bħall-proliferazzjoni tad-diżinformazzjoni, it-tixrid ta’ kontenut illegali, is-serq tal-identità diġitali, iċ-ċiberkriminalità, il-ksur tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali, iċ-ċiberterroriżmu, l-użu ħażin tad-data personali, imġiba manipulattiva jew disinn li joħloq dipendenza tas-servizzi diġitali, il-frodi, il-kontenut terroristiku online, l-abbuż sesswali tal-minorenni u l-bullying ċibernetiku, fost l-oħrajn, u tqis il-leġazzjoni rilevanti eżistenti, bħall-Att dwar is-Servizzi Diġitali, u l-leġiżlazzjoni futura li għandha l-għan li tindirizza dawn il-kwistjonijiet;
7.Jindika l-potenzjal ekonomiku sinifikattiv tad-dinjiet virtwali, u l-ħtiġijiet dejjem jikbru għal investiment fl-infrastruttura meħtieġa u fir-riċerka, l-innovazzjoni u t-taħriġ mill-ġdid u t-titjib tal-ħiliet relatati; jisħaq li l-kostijiet globali ta’ tali investimenti għandhom jimmiraw li jkollhom impatt newtrali fuq il-prezzijiet finali għall-konsumaturi; jirrikonoxxi l-ħtieġa li jiżdiedu r-riżorsi disponibbli fil-livell tal-UE biex jintlaħqu dawn l-objettivi; jenfasizza r-rwol tar-realtà virtwali (VR), ir-realtà awmentata (AR) u r-realtà mħallta (XR) bħala teknoloġiji kruċjali għall-iżvilupp u t-tkabbir tad-dinjiet virtwali, li jipprovdu lill-utenti b’esperjenzi immersivi u interattivi, filwaqt li jinnota wkoll li l-applikazzjonijiet industrijali l-użu mill-konsumaturi jippreżentaw sfidi differenti u jeħtieġu approċċi differenzjati; jinnota wkoll li l-iżvilupp ta’ xi mudelli tal-intelliġenza artifiċjali, bħall-intelliġenza artifiċjali ġenerattiva, jista’ jkollu rwol kruċjali fil-ħolqien u t-tisħiħ tal-ambjenti virtwali; f’dan ir-rigward, jistieden lill-Kummissjoni timmonitorja mill-qrib anke l-iżvilupp rapidu ta’ din it-teknoloġija u l-impatt tagħha fl-ekosistema diġitali;
8.Jindika wkoll l-impatt pożittiv potenzjali li dawn l-iżviluppi jista’ jkollhom fuq l-impjiegi, inkluż il-ħolqien ta’ impjiegi ġodda f’oqsma bħall-arkitettura tad-dinjiet virtwali jew il-ħolqien tal-kontenut; jisħaq fuq il-ħtieġa li jsir investiment f’inizjattivi ta’ taħriġ mill-ġdid biex tiġi edukata l-forza tax-xogħol eżistenti fl-UE, filwaqt li tingħata attenzjoni speċifika lill-gruppi sottorappreżentati f’dan is-settur; jenfasizza l-importanza li jsir investiment fl-iżvilupp ta’ ħiliet xierqa u li dan jiġi promoss biex tiġi żgurata l-provvista ta’ ħaddiema li jkollhom talenti u ħiliet adatti għal dawn l-impjiegi fl-UE, kif ukoll li jinħolqu kundizzjonijiet attraenti biex it-talent tal-UE jinżamm, jiġi attirat talent barrani u jiġu promossi l-intraprenditorija u l-innovazzjoni fit-territorju tal-UE;
9.Jindika l-impatt potenzjali pożittiv kif ukoll negattiv tat-teknoloġiji u l-prodotti l-ġodda fuq il-konsumaturi, fuq saħħithom, u fuq il-ħajja soċjali u ekonomika tagħhom; Jenfasizza l-potenzjal tad-dinjiet virtwali f’ambjenti industrijali u professjonali, b’mod partikolari għat-taħriġ u l-ħolqien ta’ prototipi, filwaqt li jenfasizza l-impatti usa’ fuq il-ħaddiema; jenfasizza l-ħtieġa li tiġi żgurata l-konformità mad-drittijiet tal-ħaddiema u livell għoli ta’ protezzjoni tal-ħaddiema;
10.Ifakkar li filwaqt li l-biċċa l-kbira tal-kumpaniji li qed imexxu l-iżvilupp ta’ dinjiet virtwali huma stabbiliti barra mill-UE, teżisti ekosistema vibranti u li qed tevolvi fl-UE; jenfasizza l-ħtieġa li l-UE tkun minn ta’ quddiem fit-tfassil ta’ dinjiet virtwali bħala ekosistemi li jirrispettaw u jippromwovu l-valuri tal-UE, id-drittijiet fundamentali, u l-ogħla livell ta’ protezzjoni tal-konsumatur; jindika l-importanza li jitrawmu kundizzjonijiet ekwi li jippromwovu l-espansjoni tal-intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju Ewropej u l-emerġenza ta’ kumpaniji Ewropej kompetittivi, kif ukoll ekosistemi deċentralizzati u interoperabbli;
11.Jissottolinja l-ħtieġa li jinħoloq qafas ta’ politika xieraq u li jkun hemm parteċipazzjoni fi djalogi internazzjonali, b’mod partikolari ma’ pajjiżi mhux tal-UE iżda huma tal-istess fehma, għal approċċi kkoordinati għad-dinjiet virtwali; jisħaq fuq l-importanza li tiżdied is-sensibilizzazzjoni taċ-ċittadini Ewropej dwar l-użu responsabbli ta’ dawn id-dominji diġitali;
12.Jirrikonoxxi li ġew żviluppati dinjiet virtwali multipli minn impriżi differenti fl-assenza ta’ standards, regolamenti u pjattaformi interoperabbli miftuħa u komuni; jissottolinja li dawn id-dinjiet virtwali bħalissa qed jiġu żviluppati minn għadd limitat ta’ impriżi li għandhom ir-riżorsi u l-fondi meħtieġa biex jiżviluppawhom; iqis li l-interoperabbiltà u l-istandards miftuħa jistgħu jikkontribwixxu għall-prevenzjoni ta’ kważimonopolji jew ta’ abbużi ta’ pożizzjoni dominanti għad-detriment tal-konsumaturi u tan-negozji Ewropej, b’mod speċjali l-SMEs;
13.Jilqa’ l-impenn tal-Kummissjoni li tinvolvi ruħha mal-istituzzjonijiet eżistenti ta’ governanza tal-internet b’diversi partijiet ikkonċernati biex jiġu żviluppati standards u regoli ta’ governanza komuni; iħeġġeġ lill-Kummissjoni tappoġġja l-inizjattivi li għaddejjin ta’ diversi partijiet ikkonċernati li bħalissa qed jiżviluppaw standards, inklużi dawk tal-assoċjazzjonijiet tal-konsumaturi u organizzazzjonijiet oħra tas-soċjetà ċivili; jirrakkomanda studju komprensiv dwar dinjiet virtwali interoperabbli; jenfasizza l-potenzjal li jirrappreżenta l-ħolqien tal-spazji Ewropej tad-data għall-iżvilupp ta’ dinjiet virtwali;
14.Jisħaq fuq il-ħtieġa li jiġi żgurat li d-dinjiet virtwali jkunu miftuħa, inklużivi u aċċessibbli, li jikkontribwixxu għal parteċipazzjoni akbar ta’ persuni b’diżabbiltà fl-ambjent diġitali l-ġdid; jindika l-potenzjal tad-dinjiet virtwali biex tiżdied il-parteċipazzjoni ta’ persuni b’diżabbiltà f’attivitajiet differenti bħat-turiżmu virtwali; iwissi dwar l-isfidi potenzjali li l-utenti b’diżabbiltà se jiffaċċjaw meta jinteraġixxu ma’ dinjiet virtwali, li jirriżultaw minn karatteristiki jew disinji ta’ aċċessibbiltà inadegwati li ma jissodisfawx il-ħtiġijiet speċifiċi tagħhom; jistieden lill-Kummissjoni timmonitorja l-idoneità tal-Att Ewropew dwar l-Aċċessibbiltà Id-Direttiva (UE) 2019/882 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-17 ta’ April 2019 dwar ir-rekwiżiti ta’ aċċessibbiltà għall-prodotti u għas-servizzi (ĠU L 151, 7.6.2019, p. 70). u d-Direttiva dwar l-Aċċessibbiltà għall-Web Id-Direttiva (UE) 2016/2102 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-26 ta’ Ottubru 2016 dwar l-aċċessibbiltà tas-siti elettroniċi u tal-applikazzjonijiet mobbli tal-korpi tas-settur pubbliku (ĠU L 327, 2.12.2016, p. 1). għall-iżgurar tal-aċċessibbiltà f’dinjiet virtwali; jisħaq ukoll fuq il-ħtieġa li jiġu rikonoxxuti l-ħtiġijiet u d-drittijiet speċifiċi tat-tfal;
15.Jemmen li d-dibattitu dwar il-ħtieġa għall-identifikazzjoni tal-utenti f’dinjiet virtwali għandu jkun qasam ta’ prijorità fl-iżvilupp ta’ dinjiet virtwali u li għandu jkun hemm riflessjoni profonda dwar il-konfigurazzjoni possibbli ta’ dan l-ambjent diġitali, filwaqt li wieħed iżomm f’moħħu li, f’xi każijiet, l-anonimità taf tkun preferibbli; jirrimarka li l-anonimità fl-ambjent diġitali hija dejjem possibbli permezz ta’ isem l-utent (psewdonimu), u jistieden lill-Kummissjoni tivvaluta l-użu potenzjali tal-Identità Diġitali Ewropea (eID) u tal-Kartiera Ewropea tal-Identità Diġitali fid-dinjiet virtwali;
16.Itenni l-importanza li d-data personali u l-privatezza tal-utenti jiġu protetti; jirrimarka li r-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data Ir-Regolament (UE) 2016/679 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-27 ta’ April 2016 dwar il-protezzjoni tal-persuni fiżiċi fir-rigward tal-ipproċessar ta’ data personali u dwar il-moviment liberu ta’ tali data, u li jħassar id-Direttiva 95/46/KE (Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data) (ĠU L 119, 4.5.2016, p. 1). jaf mhuwiex biżżejjed biex jindirizza l-isfidi kollha għall-protezzjoni tad-data f’dinjiet virtwali; jitlob, filwaqt li jiġi żgurat ambjent favorevoli għall-innovazzjoni, li tingħata attenzjoni speċjali lill-implikazzjonijiet għall-protezzjoni tad-data ta’ kontenut iġġenerat mill-utenti, kif ukoll lill-ipproċessar ta’ data sensittiva bħal data bijometrika u data dwar l-imġiba, reazzjonijiet emozzjonali u informazzjoni tattili;
17.Jissottolinja li l-parteċipazzjoni fid-dinja virtwali hija volontarja u jistieden lill-Kummissjoni tikkunsidra li tinstalla d-dritt għal tħassir permanenti sabiex il-konsumaturi jkunu jistgħu jitolbu li d-data u l-profil tagħhom jitħassru minn kwalunkwe applikazzjoni, logħob online u ambjent virtwali;
18.Iqis li għandha tingħata attenzjoni partikolari lid-disinn li joħloq dipendenza u lill-elementi qarrieqa (dark patterns) f’dawn l-ambjenti virtwali; iwissi dwar il-problemi potenzjali għas-saħħa li jistgħu jirriżultaw mill-interazzjoni mad-dinjiet virtwali, bħal dipendenza, mard ċibernetiku jew disturbi fiċ-ċikli tal-irqad; jenfasizza l-vulnerabbiltà speċjali tal-minorenni u ż-żgħażagħ għal dawn il-problemi tas-saħħa, inkluż l-impatti potenzjali fuq l-iżvilupp konjittiv tagħhom, u jissottolinja l-ħtieġa ta’ disinn adattat għall-età u miżuri ta’ kontroll mill-ġenituri biex jiġu ssalvagwardjati l-minorenni u ż-żgħażagħ; iqis ukoll li hija meħtieġa riċerka dwar l-impatt tat-teknoloġiji li jimplikaw modifiki diretti u permanenti għall-ġisem;
19.Ifakkar fil-potenzjal tad-dinjiet virtwali u l-edukazzjoni immersiva li jippromwovu d-drittijiet tat-tfal online fir-rigward tal-edukazzjoni, l-awtonomizzazzjoni, il-parteċipazzjoni u l-logħob tagħhom, u li jistgħu joffru esperjenzi uniċi li jistgħu jgħinu lill-minorenni jiżviluppaw il-ħajra tagħhom għat-tagħlim permezz ta’, pereżempju, it-tagħlim permezz tal-logħob; jinnota li dan l-impenn jista’ jgħinhom jiżviluppaw ħiliet fil-kollaborazzjoni, il-komunikazzjoni, il-ħsieb kritiku, l-innovazzjoni u l-fiduċja fihom infushom; jisħaq fuq l-opportunità li tiġi indirizzata d-diskrepanza fil-ħiliet fl-UE u li jitħarreġ it-talent futur; jissottolinja l-ħtieġa ta’ programmi edukattivi biex jgħinu lit-tfal u liż-żgħażagħ jadattaw għall-bidliet teknoloġiċi u jadottaw approċċ tajjeb u bbilanċjat li jikkombina l-interazzjoni soċjali tradizzjonali mal-ħin imqatta’ fl-ambjent virtwali, filwaqt li jagħtu wkoll lill-ġenituri l-għodod meħtieġa biex jissorveljaw u jieħdu deċiżjonijiet infurmati meta jippermettu jew jinvolvu lit-tfal tagħhom fl-ambjent virtwali;
20.Jinnota l-ħtieġa ta’ riċerka dwar l-impatt tar-realtà virtwali u teknoloġiji oħra fuq l-iżvilupp konjittiv u tal-imġiba; jissottolinja r-riskji inerenti possibbli tal-esponiment bikri għall-iskrins u l-użu eċċessiv tagħhom, li jistgħu jaffettwaw il-benesseri tagħhom u l-iżvilupp konjittiv, fiżiku, mentali u soċjali tajjeb tagħhom; jinsisti fuq l-implimentazzjoni ta’ kampanji ta’ informazzjoni dwar l-użu responsabbli tal-iskrin; jenfasizza l-ħtieġa li l-edukaturi jitħarrġu b’mod xieraq biex jiżguraw li jkollhom il-ħiliet u l-litteriżmu diġitali meħtieġa; jistieden lill-Kummissjoni tinkoraġġixxi inizjattivi fejn l-universitajiet, l-iskejjel tal-inġinerija u l-atturi tal-industrija jissieħbu biex jivvalutaw id-diskrepanzi fil-ħiliet, ifasslu pjanijiet direzzjonali b’mod konġunt u jsaħħu l-kooperazzjoni pubblika-privata għall-benefiċċju taż-żgħażagħ tal-UE; jissottolinja l-importanza li l-ogħla livell ta’ protezzjoni mogħti lill-minorenni f’ambjenti oħra offline u online jiġi estiż għad-dinjiet virtwali kontra diversi riskji, inkluż iżda mhux limitat għal: abbuż, fastidju, bullying u esponiment għal kontenut vjolenti, sessist, razzist jew pornografiku; jenfasizza l-ħtieġa li jiġu rikonoxxuti l-ħtiġijiet speċifiċi, il-vulnerabbiltajiet u d-drittijiet tat-tfal fid-dinjiet virtwali; jissottolinja l-importanza tat-tfassil u t-tħaddim ta’ servizzi u prodotti online aċċessati l-aktar minn tfal li jkunu sikuri għat-tfal, mid-disinn u b’mod awtomatiku;
21.Jinnota li d-dinjiet virtwali se jiġġeneraw immaġnijiet, grafika u vidjos b’riżoluzzjoni għolja biex jippermettu esperjenzi immersivi għall-utenti, u dawn se jirrikjedu infrastruttura bi prestazzjoni għolja; jinnota li, b’mod partikolari, in-networks mobbli tal-ġenerazzjoni li jmiss, kifi ukoll konnessjonijiet effiċjenti tal-Wifi, bħall-Wifi 6, b’latenza baxxa u b’ħafna wisa’ tal-banda, se jkunu kruċjali, bħalma se jkunu wkoll it-teknoloġiji bħall-edge computing; ifakkar fir-rapport tal-Qorti Ewropea tal-Awdituri ta’ Jannar 2022 li jistma li l-ispiża totali tal-implimentazzjoni tal-5G fl-Istati Membri kollha tal-UE hija ta’ bejn EUR 281 u EUR 391 biljun sal-2025, inkluż il-bini ta’ infrastruttura ġdida tal-5G u l-modernizzazzjoni tal-infrastruttura eżistenti;
22.Jinnota bi tħassib li l-użu dejjem jikber tad-dinjiet virtwali jista’ jeskludi wkoll ċerti gruppi ta’ persuni li m’għandhomx ħiliet jew riżorsi bażiċi biex jipparteċipaw f’dan l-ambjent, iżda wkoll persuni li jgħixu f’żoni rurali u remoti, bħal pereżempju r-reġjuni ultraperiferiċi; jenfasizza li t-trawwim tal-litteriżmu diġitali u l-aċċess għal internet ta’ kwalità u affordabbli huwa prekundizzjoni għal kwalunkwe qafas fil-livell tal-UE dwar id-dinjiet virtwali; jistieden lill-Kummissjoni twettaq valutazzjoni msejsa fuq l-evidenza dwar kif jiġi żgurat li l-infrastruttura u l-apparat meħtieġa biex jiġu appoġjati l-iżvilupp u t-tħaddim tad-dinjiet virtwali, u t-tranżizzjoni minn Web 3.0 għal Web 4.0 jiġu offruti lill-konsumaturi, inkluż dawk f’żoni remoti u dawk li jagħmlu parti minn unitajiet domestiċi b’introjtu aktar baxx; jenfasizza li suq uniku reali għat-telekomunikazzjoni huwa kruċjali f’dan ir-rigward; iwissi dwar il-perikli tat-tranżazzjonijiet finanzjarji li jinvolvu l-kriptovaluti, b’mod partikolari l-frodi u l-iscams, li jaf ikunu aggravati fid-dinjiet virtwali; ifakkar ukoll li l-irriversibbiltà ta’ ħafna tranżazzjonijiet kriptovalutarji tfisser ukoll kanali ġodda għall-ekonomija parallela, fejn il-vittmi ta’ frodi jkollhom ftit jew l-ebda rikors għall-possibbiltà li jirkupraw il-fondi mitlufa; jilqa’ r-regolament dwar is-Swieq tal-Kriptoassi tal-Unjoni Ewropea (MiCA) ĠU L 150, 9.6.2023, p. 40., li għandu l-għan li jistabbilixxi qafas legali għall-kriptovaluti u l-assi diġitali;