1.przypomina, że prawo obywateli do dostępu do dokumentów będących w posiadaniu instytucji UE jest określone w traktatach i Karcie praw podstawowych oraz że odgrywa ono kluczową rolę w zapewnianiu przejrzystego działania instytucji UE, co zwiększa legitymację UE i zaufanie publiczne do UE, a także jej wiarygodność;

2.nalega, aby instytucje UE, w tym Komisja, były zobowiązane do wdrożenia art. 15 ust. 3 TFUE zgodnie z zasadami demokratycznymi, w szczególności z zasadami określonymi w art. 10 ust. 3 TUE i art. 42 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej; podkreśla, że przejrzystość ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia rozliczalności i demokratycznej kontroli instytucji unijnych;

3.z zadowoleniem przyjmuje praktyczne zalecenia Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczące sposobu rejestrowania wiadomości tekstowych i komunikatów natychmiastowych wysyłanych lub otrzymywanych przez pracowników w ramach swoich obowiązków zawodowych Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich „Nota końcowa w sprawie inicjatywy strategicznej dotyczącej sposobu rejestrowania przez instytucje, organy, urzędy i agencje UE wiadomości tekstowych i wiadomości natychmiastowych wysyłanych/otrzymywanych przez pracowników w ramach ich obowiązków służbowych (SI/4/2021/MIG)”, 13 lipca 2022 r.; uznaje, że wiadomości tekstowe i komunikaty natychmiastowe związane z pracą są „dokumentami” w rozumieniu rozporządzenia (WE) nr 1049/2001 w sprawie publicznego dostępu do dokumentów, i zwraca się do pozostałych instytucji, organów, urzędów i agencji UE, by zgodziły się z tym stwierdzeniem, odpowiednio stosowały się do zaleceń Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich i upubliczniały swoje działania następcze;

4.przypomina, że wniosek o dostęp do dokumentu musi zostać rozpatrzony niezwłocznie; ponownie wyraża zaniepokojenie, że wiele skarg otrzymanych przez Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczy opóźnień w uzyskaniu dostępu do żądanych dokumentów oraz że opóźnienia w dostępie mają miejsce w sprawach mających duże znaczenie dla interesu publicznego; głęboko ubolewa nad ustaleniami zawartymi w sprawozdaniu specjalnym Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczącymi systemowych i znacznych opóźnień w dostępie do dokumentów Komisji, w szczególności nad faktem, że w 85 % zbadanych spraw Komisja nie podjęła decyzji w przewidzianym prawem terminie oraz że w 60 % przypadków opóźnienie przekraczało 60 dni roboczych; ubolewa, że Komisja nie zastosowała się do rozporządzenia (WE) nr 1049/2001 poprzez systematyczne naruszanie przewidzianych prawem terminów w odniesieniu do publicznego dostępu do dokumentów oraz nieprzekazywanie decyzji wnioskodawcom w odpowiednim czasie, jak wykazano w sprawozdaniu specjalnym Rzecznika Praw Obywatelskich; podkreśla, że zgodnie z oceną Rzecznika Praw Obywatelskich opóźnienia te stanowią niewłaściwe administrowanie przez Komisję;

5.podkreśla, że Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich odgrywa ważną rolę w ułatwianiu obywatelom dostępu do dokumentów, w szczególności gdy instytucja, agencja lub organ UE częściowo lub całkowicie odmówiły tego dostępu; zdecydowanie popiera zalecenia Rzecznika Praw Obywatelskich dla Komisji dotyczące poprawy tej sytuacji w trybie priorytetowym;

6.przypomina z dużym zaniepokojeniem, że w 2021 r. w następstwie wniosku o publiczny dostęp do wiadomości tekstowych między przewodniczącą Komisji Ursulą von der Leyen a dyrektorem generalnym przedsiębiorstwa farmaceutycznego w sprawie zakupu przez Komisję szczepionek przeciwko COVID‑19 Komisja odmówiła uznania, że takie wiadomości testowe wchodzą w zakres definicji „dokumentu” zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1049/2001; przypomina, że rejestracja dokumentu jest konsekwencją, a nie warunkiem istnienia tego dokumentu; odnotowuje decyzję Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich stwierdzającą niewłaściwe administrowanie przez Komisję w tej sprawie; jest zaniepokojony faktem, że Komisja nie zastosowała się do wydanego w następstwie dochodzenia zalecenia Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich, aby ponownie wyszukać odpowiednie wiadomości tekstowe; wzywa Komisję do niezwłocznego przeprowadzenia pełnego wyszukiwania; wyraża głębokie zaniepokojenie rosnącym dystansem między obywatelami a instytucjami UE, który ta sytuacja zwiększyła;

7.z dużym zaniepokojeniem zauważa, że Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich otrzymuje wiele skarg obywateli dotyczących poważnych opóźnień w uzyskiwaniu dostępu do żądanych dokumentów; popiera opinię Rzecznika Praw Obywatelskich, że opóźnienie w dostępie oznacza w praktyce odmowę dostępu oraz że należy usprawnić procedury administracyjne, aby zapewnić obywatelom terminowy dostęp do dokumentów;

8.przypomina, że według Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich ograniczenia dostępu do dokumentów, w szczególności ustawodawczych, powinny być wyjątkiem i mieć miejsce tylko wtedy, kiedy jest to bezwzględnie konieczne; przypomina ponadto, że jakakolwiek decyzja o odmowie publicznego dostępu do dokumentów musi opierać się na precyzyjnie i ściśle określonych odstępstwach prawnych, uzupełnionych o przemyślane i konkretne uzasadnienie, aby obywatele mogli zrozumieć podstawy odmowy dostępu oraz skutecznie stosować dostępne środki ochrony prawnej; uważa, że bardziej proaktywne podejście pomogłoby zapewnić rzeczywistą przejrzystość i zapobiec kosztownym i uciążliwym sporom prawnym między obywatelami a instytucjami;

9.podkreśla potrzebę zapewnienia obywatelom możliwości śledzenia i rozumienia procesów decyzyjnych UE i uczestniczenia w nich; podkreśla, że Komisja, jako największa instytucja UE, powinna dawać przykład, jeśli chodzi o dostęp do dokumentów; podkreśla, że opóźnienia w udzielaniu dostępu mogą osłabić zdolność obywateli do uczestniczenia w procesie demokratycznym, ponieważ dokumenty i informacje będące przedmiotem wniosków mają często pilny charakter i mogą stracić przydatność dla wnioskodawcy, jeżeli wystąpią opóźnienia; podkreśla, że opóźnienia mogą mieć również efekt zniechęcający, bowiem osoby fizyczne decydują się nie korzystać ze swojego podstawowego prawa dostępu do dokumentów, zakładając, że będzie to trwało zbyt długo; podkreśla, że rosnąca liczba i złożoność wniosków o dostęp do dokumentów nie może uzasadniać systemowych opóźnień po stronie Komisji;

10.jest przekonany, że proaktywne publikowanie dokumentów w rejestrze jest najlepszym rozwiązaniem pozwalającym na zmniejszenie ilości wniosków o dostęp do dokumentów i uniknięcie opóźnień; podkreśla, że bardziej proaktywne podejście pomoże zapewnić faktyczną przejrzystość i zapobiegać niepotrzebnym sporom prawnym, które mogłyby powodować niepotrzebne koszty i obciążenia zarówno dla obywateli, jak i instytucji UE;

11.wzywa Komisję do zlikwidowania systematycznych i znacznych opóźnień w rozpatrywaniu wniosków o publiczny dostęp do dokumentów;

12.domaga się natychmiastowej i pełnej publikacji wszystkich umów na zakup szczepionek przeciwko COVID-19 finansowanych w całości lub częściowo ze środków publicznych;

13.wzywa Komisję do wdrożenia zalecenia i wszystkich sugestii zawartych w sprawozdaniu specjalnym Rzecznika Praw Obywatelskich, w szczególności dotyczących potrzeby bardziej proaktywnej przejrzystości, bardziej wyspecjalizowanych zasobów ludzkich do rozpatrywania ponownych wniosków oraz bardziej otwartego i konstruktywnego podejścia do wnioskodawców;

14.wzywa Komisję do zreformowania zarządzania publicznym dostępem do dokumentów w celu rozwiązania poważnego problemu opóźnień i nieprzestrzegania terminów określonych w odpowiednich przepisach;

15.wzywa Komisję do proaktywnego publikowania dokumentów i statystyk dotyczących sposobu rozpatrywania wniosków o dostęp do dokumentów, w tym informacji na temat przestrzegania terminów określonych w prawie UE, ponieważ takie informacje mają zasadnicze znaczenie dla wzmocnienia procesów demokratycznych w UE;

16.wzywa Komisję do ostatecznego i natychmiastowego opublikowania wiadomości tekstowych, które przewodnicząca Komisji i dyrektor generalny firmy farmaceutycznej Pfizer wymienili podczas negocjacji w sprawie zamówienia 1,8 mld dawek szczepionek przeciwko COVID-19, zwłaszcza w świetle niewyjaśnionego wzrostu o 25 % ceny za dawkę, w wyniku czego całkowity koszt ze środków publicznych wyniósł 35 mld EUR;

17.podkreśla, że jeżeli Komisja nie zajmie się systematycznymi i znaczącymi opóźnieniami w rozpatrywaniu wniosków o publiczny dostęp do dokumentów do czasu utworzenia nowego kolegium komisarzy, Parlament rozważy wykorzystanie wszystkich dostępnych instrumentów parlamentarnych w celu rozwiązania tej kwestii; przypomina, że Parlament ma prawo wnieść skargę przeciwko Komisji do Trybunału Sprawiedliwości UE z powodu naruszenia traktatów, w tym art. 15 ust. 3 TFUE dotyczącego prawa obywateli i rezydentów UE do dostępu do dokumentów;

18.zwraca się do Komisji o poinformowanie Parlamentu o tym, w jaki sposób zamierza ona przestrzegać terminów określonych w odpowiednich przepisach UE;

19.zobowiązuje swoją przewodniczącą do przekazania niniejszej rezolucji Komisji.