De bharr an mhéid seo a leanas:(1)Is acmhainn ríthábhachtach theoranta neamh‑inathnuaite í an ithir nach féidir a athsholáthar agus atá ríthábhachtach don gheilleagar, don chomhshaol agus don tsochaí.
(2)Bíonn riocht maith ceimiceach, bitheolaíoch agus fisiceach ar ithreacha sláintiúlaionas gur féidir leo éicisheirbhísí atá ríthábhachtach don duine agus don chomhshaol a sholáthar, amhail bia sábháilte, cothaitheach agus leordhóthanach, bithmhais, uisce glan, timthriall cothaitheach, stóráil carbóin agus gnáthóg le haghaidh na bithéagsúlachta. Mar sin féin, is amhlaidh atáTá an ithir ríthábhachtach chun slándáil bia a áirithiú. Meastar, áfach, go bhfuil meath tagtha ar idir 60 agus 70 % d’ithreacha an Aontais agus tágo bhfuil siad ag dul in olcas i gcónaí. [Leasú 1]
(3)Bíonn na billiúin euro le híoc ag an Aontas gach bliain de thoradh an díghrádaithe ithreach. Tá tionchar á imirt ag sláinte ithreach ar sholáthar na n‑éicisheirbhísí ag a mbíonn toradh eacnamaíoch tábhachtach. Dá bhrí sin, Tá ciall fhónta eacnamaíoch le bainistiú inbhuanaithe agus athghiniúint ithreacha agus féadann siadleis an bhfeabhsú a dhéantar air agus is féidir leis praghas agus luach na talún san Aontas a mhéadú go mórsuntasach. Thairis sin, d’fhéadfadh sé suas le 1000 bliain a thógáil chun 1 cheintiméadar de bharrithir a tháirgeadh, agus is féidir leis an bpróiseas díghrádaithe agus caillteanas iomlán ithreach tarlú go tapa. [Leasú 2]
(4)Leagtar amach sa Chomhaontú Glas don EoraipTeachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle Eorpach, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún, an Comhaontú Glas don Eoraip COM(2019) 640 final. treochlár uaillmhianach chun an tAontas a chlaochlú ina shochaí chóir rathúil ag a bhfuil geilleagar nua-aimseartha iomaíoch atá tíosach ar acmhainní, a bhfuil sé d’aidhm aige caipiteal nádúrtha an Aontais a chosaint, a chaomhnú agus a fheabhsú, agus sláinte agus folláine na saoránach a chosaint. Mar chuid den Chomhaontú Glas don Eoraip, ghlac an Coimisiún Straitéis Bhithéagsúlachta an Aontais Eorpaigh go dtí 2030Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún: Straitéis Bhithéagsúlachta an Aontais Eorpaigh go dtí 2030, An dúlra a thabhairt ar ais inár saol COM(2020) 380 final., an Straitéis ‘ón bhFeirm go dtí an Forc’Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún, Straitéis ‘Ón bhFeirm go dtí an Forc’ le haghaidh córas bia atá cóir, sláintiúil agus neamhdhíobhálach don chomhshaol COM(2020) 381 final., an Plean Gníomhaíochta um Uisce, Aer agus Ithir Saor ó ThruailliúTeachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún, Conair i dtreo Pláinéad Sláintiúil do Chách: Plean Gníomhaíochta AE dar teideal ‘Towards Zero Pollution for Air, Water and Soil ‘[I dtreo truailliú nialasach le haghaidh an aeir, an uisce agus na cré] COM(2021) 400 final., Straitéis an Aontais Eorpaigh um an oiriúnú don athrú aeráideTeachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún, Eoraip atá seasmhach ó thaobh na haeráide de a chruthú - straitéis nua an Aontais Eorpaigh um an oiriúnú don athrú aeráide COM(2021)82 final. agus Straitéis Ithreach an Aontais EorpaighTeachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún, Straitéis Ithreach an Aontais Eorpaigh le haghaidh 2030: An leas a bhainfidh daoine, bia, an dúlra agus an aeráid as ithreacha sláintiúla COM(2021) 699 final..
(5)Tá an tAontas tiomanta do Chlár Oibre 2030 don Fhorbairt Inbhuanaithe agus dá Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe (SDGanna)https://sdgs.un.org/goals. Rannchuidíonn ithreacha sláintiúla go díreach le baint amach SDGanna éagsúla, go háirithe SDG 2 (díothú an ocrais), SDG 3 (sláinte mhaith agus dea‑bhail), SDG 6 (uisce glan agus sláintíocht), SDG 11 (cathracha agus pobail inbhuanaithe), SDG 12 (patrún freagrach tomhaltais agus táirgeachta), SDG 13 (gníomhaíocht ar son na haeráide) agus SDG 15 (beathra ar talamh). Tá sé d’aidhm ag SDG 15.3 an gaineamhlú a chomhrac, talamh agus ithir dhíghrádaithe a athchóiriú, lena n‑áirítear talamh atá buailte ag an ngaineamhlú, an triomach agus tuilte, agus gach iarracht a dhéanamh domhan neodrach ó thaobh díghrádú talún a bhaint amach faoi 2030.
(6)An tAontas agus na Ballstáit, mar pháirtithe sa Choinbhinsiún maidir leis an mBithéagsúlacht, arna fhormheas le Cinneadh 93/626/CEE ón gComhairleCinneadh ón gComhairle an 25 Deireadh Fómhair 1993 i ndáil le tabhairt i gcrích an Choinbhinsiúin maidir leis an Éagsúlacht Bhitheolaíoch (93/626/CEE) (IO L 309, 13.12.1993, lch. 1)., chomhaontaigh siad ag an 15ú Comhdháil de na Páirtithe ar ‘Chreat Domhanda Bithéagsúlachta iar‑2020’Cinneadh a ghlac Comhdháil na bPáirtithe sa Choinbhinsiún maidir leis an mBithéagsúlacht an 19 Nollaig 2022, 15/4. An Creat Domhanda Bithéagsúlachta iar‑2020. a chuimsítear ann roinnt spriocanna domhanda atá dírithe ar ghníomhaíochtaí le haghaidh 2030 atá ábhartha maidir le sláinte ithreach. An méid a rannchuidíonn an dúlra le daoine, lena n‑áirítear sláinte ithreach, ba cheart é sin a athchóiriú, a choinneáil ar bun agus a fheabhsú.
(7)An tAontas agus na Ballstáit, mar Pháirtithe i gCoinbhinsiún na Náisiún Aontaithe chun an gaineamhlú a chomhrac, arna fhormheas le Cinneadh 98/216/CE ón gComhairleCinneadh ón gComhairle an 9 Márta 1998 maidir le tabhairt i gcrích, thar ceann an Chomhphobail Eorpaigh, Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe chun an gaineamhlú a chomhrac sna tíortha ina bhfuil triomach mór agus/nó gaineamhlú, go háirithe san Afraic (IO L 83, 19.3.1998, lch. 1)., thug siad gealltanas an gaineamhlú a chomhrac agus éifeachtaí an triomaigh a mhaolú sna tíortha atá thíos leo. Tá sé dearbhaithe ag 13 BhallstátAn Bhulgáir, an Ghréig, an Spáinn, an Chróit, an Iodáil, an Chipir, an Laitvia, an Ungáir, Málta, an Phortaingéil, an Rómáin, an tSlóivéin, an tSlóvaic. gur páirtithe iad atá thíos leis an ngaineamhlú faoi Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe chun an gaineamhlú a chomhrac.
(8)I gcomhthéacs Chreat‑Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar an Athrú Aeráide (UNFCCC), meastar gur foinse charbóin agus linn charbóin iad an talamh agus an ithir go comhuaineach. An tAontas agus na Ballstáit mar pháirtithe, thug siad gealltanas bainistiú inbhuanaithe, caomhnú agus feabhsú linnte carbóin agus taiscumar carbóin a chur chun cinn.
(9)Luaitear i Straitéis Bhithéagsúlachta an Aontais Eorpaigh go dtí 2030 go bhfuil sé fíor‑riachtanach dlús a chur le hiarrachtaí torthúlacht ithreach a chosaint, creimeadh ithreach a laghdú agus ábhar orgánach san ithir a mhéadú trí chleachtais inbhuanaithe um bainistiú ithreach a ghlacadh. Luaitear inti freisin go bhfuil gá le dul chun cinn mór i dtaobh láithreáin ina bhfuil ithir éillithe a shainaithint, ithreacha díghrádaithe a athchóiriú, na coinníollacha le haghaidh stádas maith éiceolaíoch ithreacha a shainiú, cuspóirí athchóirithe a thabhairt isteach agus feabhas a chur ar an bhfaireachán ar shláinte ithreach.
(10)Le Straitéis Ithreach an Aontais Eorpaigh, leagtar síos an fhís fhadtéarmach go mbeidh éiceachórais ithreach uile an Aontais i riocht sláintiúil faoi 2050 agus go mbeidh siad níos athléimní dá réir. Mar phríomhréiteach, rannchuidíonn ithreacha sláintiúla le haghaidh a thabhairt ar spriocanna an Aontais mar atá aeráidneodracht a bhaint amach agus a bheith níos athléimní in aghaidh an athraithe aeráide, geilleagar nó bithgheilleagar glan agus ciorclach a fhorbairt, an chailliúint bithéagsúlachta a aisiompú, sláinte an duine a chosaint, an gaineamhlú a stopadh agus an díghrádú talún a aisiompú.
(11)Tá cistiú ríthábhachtach chun gur féidir aistriú chuig ithreacha sláintiúla. Leis an gCreat Airgeadais Ilbhliantúil, cuirtear i láthair roinnt deiseanna cistiúcháin atá le fáil chun ithreacha a chosaint, a bhainistiú go hinbhuanaithe agus a athghiniúint. Tá ‘Comhaontú Ithreach don Eoraip’ ar cheann de na cúig mhisean de chuid an Aontais atá sa chlár Fís Eorpach agus tá sé tiomnaithe go sonrach do shláinte ithreach a chur chun cinn. Is príomhionstraim atá sa Mhisean Ithreach chun an Treoir seo a chur chun feidhme. Tá sé d’aidhm aige an t‑aistriú chuig ithreacha sláintiúla a threorú trí chlár uaillmhianach taighde agus nuálaíochta a chistiú, líonra de 100 saotharlann bheo agus teach solais a bhunú i limistéir thuaithe agus uirbeacha, forbairt creata chomhchuibhithe um fhaireachán ithreach a chur chun cinn agus feasacht a mhéadú ar thábhacht na hithreach. I measc chláir eile an Aontais lena gcuirtear i láthair cuspóirí a rannchuidíonn le hithreacha sláintiúla, tá an Comhbheartas Talmhaíochta, cistí an Bheartais Chomhtháthaithe, an Clár don Chomhshaol agus do Ghníomhú ar son na hAeráide, clár oibre Fhís Eorpach, an Ionstraim Tacaíochta Teicniúla, an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta agus InvestEU. Ós rud é gurb é leas coiteann an sprioc go mbeadh stádas sláintiúil ag gach ithir laistigh den Aontas, is gá cur le slógadh acmhainní chun tacú le glacadh bainistithe inbhuanaithe ithreach agus cleachtas athghiniúnach, lena n-áirítear trí thacaíocht a sholáthar ón mBanc Eorpach Infheistíochta trí shásraí dí-rioscaithe. Ba cheart don Choimisiún measúnú a dhéanamh ar na riachtanais agus na bearnaí airgeadais foriomlána agus, más gá, acmhainní airgeadais breise a chur i bhfeidhm don tréimhse tar éis 2027 faoin gCreat Airgeadais Ilbhliantúil agus bearta a ghlacadh chun comhleanúnachas beartais a áirithiú i ndáil le cuspóirí na Treorach seo. [Leasú 3]
(12)Le Straitéis Ithreach an Aontais Eorpaigh, fógraíodh go ndéanfadh an Coimisiún togra reachtach maidir le sláinte ithreach a thabhairt i láthair chun cuspóirí na Straitéise Ithreach a chumasú agus chun dea‑shláinte ithreach a bhaint amach ar fud an Aontais faoi 2050. Sa rún uaithi an 28 Aibreán 2021 maidir le cosaint ithreachRún ó Pharlaimint na hEorpa an 28 Aibreán 2021 maidir le cosaint ithreach (2021/2548(RSP))., chuir Parlaimint na hEorpa i dtábhacht a thábhachtaí atá sé an ithir a chosaint agus ithreacha sláintiúla a chur chun cinn san Aontas, agus é á chur san áireamh gur ann don díghrádú i gcónaí, d’ainneoin na gníomhaíochta teoranta agus éagothroime atá á déanamh i roinnt Ballstát. D’iarr Parlaimint na hEorpa ar an gCoimisiún comhchreat dlíthiúil uile‑Aontais a dhearadh, agus lánurraim á tabhair do phrionsabal na coimhdeachta, maidir le hithir a chosaint agus a úsáid go hinbhuanaithe, agus aghaidh á tabhairt ar gach mórbhagairt ithreach. Rud atá tábhachtach, leag Parlaimint na hEorpa béim ar na rioscaí a eascraíonn as easpa cothroime iomaíochta idir na Ballstáit agus a gcórais chosanta éagsúla don ithir d’fheidhmiú an mhargaidh inmheánaigh agus an acmhainneacht láidir chun iomaíocht chóir a spreagadh san earnáil phríobháideach, réitigh nuálacha agus fios gnó a fhorbairt agus onnmhairiú teicneolaíochtaí lasmuigh den Aontas a neartú. [Leasú 4]
(13)Sna conclúidí uaithi an 23 Deireadh Fómhair 2020Conclúidí ón gComhairle maidir leis an mBithéagsúlacht - an gá atá le gníomhaíocht phráinneach, 12210/20., thacaigh an Chomhairle leis an gCoimisiún agus dlús á chur le hiarrachtaí ithreacha agus bithéagsúlacht ithreach a chosaint ar bhealach níos fearr, mar acmhainn neamh‑inathnuaite ríthábhachtach.
(14)Le Rialachán (AE) 2021/1119 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairleRialachán (AE) 2021/1119 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 30 Meitheamh 2021 lena mbunaítear an creat chun aeráidneodracht a bhaint amach agus lena leasaítear Rialacháin (CE) Uimh. 401/2009 agus (AE) 2018/1999 (‘An Dlí Aeráide Eorpach’) (IO L 243, 9.7.2021, lch. 1). leagtar amach cuspóir ceangailteach maidir le haeráidneodracht san Aontas faoi 2050, agus astaíochtaí diúltacha ina dhiaidh sin, agus tús áite a thabhairt do laghduithe tapa intuartha ar astaíochtaí agus, an tráth céanna, feabhas a chur ar aistrithe trí linnte nádúrtha. De thoradh bainistiú ithreach inbhuanaithe, is amhlaidh is mó an ceapadh carbóin san ithir agus i bhformhór na gcásanna, bíonn comhthairbhí i gceist d’éiceachórais agus don bhithéagsúlacht. Sa Teachtaireacht ón gCoimisiún maidir le Timthriallta Carbóin InbhuanaitheTeachtaireacht ón gCoimisiún Eorpach chuig Parlaimint na hEorpa agus chuig an gComhairle Timthriallta Carbóin Inbhuanaithe COM (2021) 800., cuireadh i dtábhacht, maidir leis na gníomhaíochtaí nach bhfuil amhras ach go n‑aistríonn siad carbón as an atmaisféar, an gá atá leis na gníomhaíochtaí sin a shainaithint go soiléir agus go trédhearcach, amhail creat de chuid an Aontais a fhorbairt chun aistrithe carbóin ó éiceachórais nádúrtha, lena n‑áirítear ithreacha, a dheimhniú. Thairis sin, leis an Rialachán athbhreithnithe maidir le hÚsáid Talún, Athrú ar Úsáid Talún agus Foraoiseacht, ní hamháin go gcuirtear an carbón ithreach chun tosaigh chun spriocanna a bhaint amach ar an mbealach chuig Eoraip aeráidneodrach, ach iarrtar ar na Ballstáit córas a ullmhú freisin chun faireachán a dhéanamh ar stoic carbóin na hithreach, agus úsáid á baint, inter alia, as tacar sonraí an tSuirbhé staidrimh fráma limistéir ar chumhdach/úsáid talún (LUCAS).
(15)Sa Teachtaireacht ón gCoimisiún maidir le hoiriúnú don athrú aeráideTeachtaireacht ón gCoimisiún Eorpach chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún. Eoraip atá seasmhach ó thaobh na haeráide de a chruthú - straitéis nua an Aontais Eorpaigh um an oiriúnú don athrú aeráide COM (2021)82 final., cuireadh i dtábhacht go méadófar an soláthar uisce ghlain agus fionnuisce, go laghdófar tionchair na tuile agus go maolófar tionchar an triomaigh ach úsáid a bhaint as réitigh dhúlrabhunaithe istigh faoin tír, lena n‑áirítear feidhm na hithreach mar spúinse a athchóiriú. Tá sé tábhachtach acmhainneacht na n‑ithreacha a uasmhéadú chun uisce a choinneáil agus a íonú agus truailliú a laghdú.
(16)Leis an bPlean Gníomhaíochta um Uisce, Aer agus Ithir Saor ó Thruailliú a ghlac an Coimisiún, leagtar amach an fhís le haghaidh 2050 go laghdófar an truailliú aeir, uisce agus ithreach go leibhéil nach measfar a bheith díobhálach don tsláinte ná d’éiceachórais nádúrtha a thuilleadh, agus lena bhfanfar i mbun na measarthachta lena bhfuil ár bpláinéad in ann a bheith ag teacht, lena gcruthófar, dá bhrí sin, comhshaol a bheidh saor ó thocsainí.
(17)Sa teachtaireacht ón gCoimisiún maidir leis an tslándáil bia a choimirciú agus athléimneacht na gcóras bia a neartúTeachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún, An tSlándáil bia a choimirciú agus athléimneacht na gcóras bia a neartú, COM (2022) 133 final., cuireadh i dtábhacht go bhfuil an inbhuanaitheacht bia bunúsach don tslándáil bia. Is amhlaidh a bhíonn córas bia an Aontais níos athléimní a bhuí le hithreacha sláintiúla ó tharla go gcuireann siad an bonn faoi bhia cothaitheach agus leordhóthanach.
(18)Is gáTá sé ríthábhachtach bearta iomchuí a leagan síos chun faireachán agus measúnú comhchuibhithe uile-Aontais a dhéanamh ar shláinte ithreachna hithreach, chun ithreacha a bhainistiú go hinbhuanaithe agusar bhealach inbhuanaithe agus chun dul i ngleic le láithreáin éillithe chun ithreacha sláintiúla a bhaint amach faoi 2050, chun iad a choinneáil i riocht sláintiúil agus chun cuspóirí an Aontais maidir leis an aeráid agus leis an mbithéagsúlachtan bhithéagsúlacht a chomhlíonadh, chun triomaigh agus tubaistí nádúrtha a chosc agus chun freagairt dóibhorthu, chun sláinte an duine a chosaint agus chun an tslándáil bia agus an tsábháilteachtslándáil agus sábháilteacht bia a áirithiú. [Leasú 5]
(19)Is in ithreacha a bhíonn níos mó ná 25 % den bhithéagsúlacht uile agus is iad an dara taiscumar carbóin is mó ar domhan iad. De bharr a n‑acmhainneachta carbón a ghabháil agus a stóráil, rannchuidíonn ithreacha sláintiúla le baint amach chuspóirí an Aontais maidir leis an athrú aeráide. Cuimsíonn bithéagsúlacht ithreach miocrorgánaigh, lena n-áirítear baictéir, fungais, prótozoa agus néimeatóidí, chomh maith le horgánaigh níos mó amhail péisteanna talún, feithidí, agus fréamhacha plandaí, a chuireann le héagsúlacht éiceolaíoch agus fheidhmiúil éiceachórais na hithreach le chéile. Soláthraíonn ithreacha sláintiúla gnáthóg fhabhrach d’orgánaigh a bheith ag fás freisin agus tá siad ríthábhachtach chun an bhithéagsúlacht agus cobhsaíocht na n‑éiceachóras a fheabhsú. Tá dlúthcheangal idir an bhithéagsúlacht thíos faoin talamh agus os a chionn, agus idirghníomhaíonn sí trí chaidrimh frithpháirteacha (e.g. fungais mhíciríosa a nascann fréamhacha plandaí). [Leasú 6]
(19a) Tá ábhar orgánach ithreach ríthábhachtach chun seirbhísí agus feidhmeanna éiceachórais ithreach a sholáthar, trí dhíghrádú, creimeadh agus balcadh ithreach a laghdú, agus ag an am céanna chun acmhainneacht mhaolánaithe, coinneála uisce agus malartaithe caitian na hithreach agus an charbóin orgánaigh san ithir a mhéadú, rud a d’fhéadfadh táirgeacht barr a mhéadú i ndeireadh na dála. Ina theannta sin, bíonn tionchar dearfach ag ábhar orgánach ithreach ar bhithéagsúlacht ithreach agus d’fhéadfadh sé an carbón a cheaptar in ithreacha a mhéadú, rud a rannchuidíonn le maolú ar an athrú aeráide. [Leasú 7]
(20)Is iad tuilte, falscaithe agus teagmhais adhaimsire na rioscaí tubaiste nádúrtha is mó a bhfuil imní fúthu ar fud na hEorpa. Tá méadú ag teacht ar an imní faoi thriomaigh agus ganntanas uisce go tapa ar fud an Aontais. In 2020, mheas 24 Bhallstát go raibh triomaigh agus ganntanas uisce ina bpríomhrioscaí tubaiste atá ag teacht chun cinn nó atá bainteach leis an aeráid, i gcomparáid le 11 Bhallstát in 2015. Tá ithreacha sláintiúla ríthábhachtach don athléimneacht in aghaidh an triomaigh agus in aghaidh tubaistí nádúrtha. Le cleachtais a fheabhsaíonn coinneáil uisce agus infhaighteacht cothaitheach in ithreacha, struchtúr ithreach, bithéagsúlacht ithreach agus ceapadh carbóin, méadaítear athléimneacht na n‑éiceachóras, na bplandaí agus na mbarr chun an triomach, tubaistí nádúrtha, tonnta teasa agus teagmhais adhaimsire a sheasamh agus téarnamh a dhéanamh ina ndiaidh, ar teagmhais iad a tharlóidh ar bhonn níos minice amach anseo de bharr an athraithe aeráide. Ina dhiaidh sin, gan bainistiú iomchuí ithreach, bíonn triomach agus tubaistí nádúrtha ina gcúis le díghrádú ithreach agus is ithreacha míshláintiúla a bhíonn ann dá dheasca. Trí fheabhas a chur ar shláinte na hithreach, cuidítear chun na caillteanais eacnamaíocha agus na básanna a bhaineann le teagmhais adhaimsire de thoradh na haeráide a mhaolú, agus ba é thart ar EUR 560 billiún agus breis agus 182 000 taismeach a bhí i gceist leis sin san Aontas idir 1980 agus 2021.
(21)Rannchuidíonn sláinte ithreach go díreach le sláinte agus folláine an duine. Soláthraíonn ithreacha sláintiúla bia sábháilte agus cothaitheach, agus bíonn an acmhainneacht acu éilleáin a scagadh, rud a chaomhnaíonn cáilíocht an uisce óil. Is féidir go ndéanfadh éilliú ithreach díobháil do shláinte an duine trí ionghabháil, ionanálú nó teagmháil dheirmeach. Is chun tairbhe don duine é teagmháil a bheith aige le pobal miocróbach na hithreach sláintiúla tairbheach chun an córas imdhíonachta agus frithsheasmhacht in aghaidh galair agus ailléirgí áirithe a fhorbairt. Tacaíonn ithreacha sláintiúla le fás crann, bláthanna agus féar, agus cruthaíonn siad bonneagar glas a thairgeann luach aeistéitiúil, folláine agus cáilíocht saoil.
(21a) Breathnaíodh go minic ar shubstaintí sárfhluarailcile agus polafluarailcile (PFAS) mar ábhar a rinne screamhuisce, uisce dromchla agus ithir a éilliú. Is féidir leo airíonna agus struchtúir na hithreach a athrú, le cuid de na héifeachtaí tuairiscithe lena n-áirítear laghdú ar riospráid ithreach agus ar chomhiomláin chobhsaí uisce, agus méadú ar pH na hithreach. [Leasú 8]
(22)Bíonn tionchar ag an díghrádú ithreach ar thorthúlacht, táirgeacht, frithsheasmhacht in aghaidh lotnaidí agus cáilíocht chothaitheach bia. Ós rud é go dtáirgtear 95 % dár mbia go díreach nó go hindíreach ar ithreacha agus go bhfuil an daonra domhanda ag dul i méid i gcónaí, tá sé ríthábhachtach go bhfanfaidh an acmhainn nádúrtha theoranta sin sláintiúil chun an tslándáil bia a áirithiú san fhadtéarma agus chun táirgiúlacht agus brabúsacht thalmhaíocht an Aontais a áirithiú. Le cleachtais inbhuanaithe um bainistiú ithreach, lena n-áirítear na cleachtais sin a leagtar amach sa chomhbheartas talmhaíochta, déantar sláinte ithreach a choinneáil ar bun nó a fheabhsú agus rannchuidítear le hinbhuanaitheacht agus athléimneacht an chórais bia. I ndáil leis sin, tá sé ríthábhachtach caillteanas cothaitheach agus iarmhair lotnaidicídí a laghdú. [Leasú 9]
(23)Is é is cuspóir fadtéarmach don Treoir ithreacha sláintiúla a bhaint amach ar fud an Aontais faoi 2050. Mar chéim idirmheánach, i bhfianaise an eolais theoranta atá ann maidir le riocht ithreacha agus maidir le héifeachtacht agus costais na mbeart chun sláinte ithreach a athghiniúint, is cur chuige céimnithe a ghlactar sa treoir. Sa chéad chéim, díreofar ar chreat faireacháin ithreach a chur a bhunú agus measúnú a dhéanamh ar staid na n‑ithreacha ar fud an Aontais. Áirítear inti freisin ceanglaisBa cheart do na Ballstáit cleachtais inbhuanaithe maidir le bearta a leagan síos chun ithreacha a bhainistiú go hinbhuanaithe agusbainistiú ithreach a shainiú agus na prionsabail neamhcheangailteacha a leagtar amach in Iarscríbhinn III a ghabhann leis an Treoir seo á gcur san áireamh. Tugtar an tsolúbthacht do na Ballstáit cinneadh a dhéanamh maidir leis na cleachtais nithiúla atá le cur chun feidhme, nuair is iomchuí, lena léireofar na dálaí áitiúla agus a indéanta atá sé, sa chaoi go n-éascófar baint amach ithreacha míshláintiúla a athghiniúint a luaithe a shuitear a riocht, ach gan oibleagáid a fhorchur maidir le hithreacha sláintiúla a bhaint amach faoi 2050 ná spriocanna idirmheánacha. Leis an gcur chuige comhréireach sin, beifear in ann bainistiú inbhuanaithe ithreach agus athghiniúint na n‑ithreacha míshláintiúlan-ithreacha nach bhfuil sláintiúil a ullmhú go maith, a dhreasú agus a chur i mbun oibre. Sa dara céim, a luaithe a bheidh torthaí an chéad mheasúnaithe ar ithreacha agus an anailís ar threochtaí le fáil, déanfaidh an Coimisiún an dul chun cinn i dtreo chuspóir 2050 agus an taithí ina leith sin a bhreithniú, agus molfaidh sé athbhreithniú ar an treoir más gá chun dlús a chur leis an dul chun cinn i dtreo 2050sprioc 2050 a bhaint amach. [Leasú 10]
(24)Chun aghaidh a thabhairt ar na brúnna a chuirtear ar ithreacha agus na bearta iomchuí a shainaithint chun sláinte ithreach a choinneáil ar bun nó a athghiniúint, éilítear go gcuirfí san áireamh éagsúlacht na gcineálacha ithreach, na dálaí sonracha áitiúla agus aeráide agus an úsáid talún nó an cumhdach talún. Dá bhrí sin, is iomchuí go mbunódh na Ballstáit ceantair ithreach, lena mbeifear in ann léiriú leordhóthanach a thabhairt ar dhálaí peidichlíomacha agus ar éagsúlacht ithreach ina gcríoch iomlán. Maidir le ceantair ithreach, is éard ba cheart a bheith iontu na bunaonaid rialachais chun ithreacha a bhainistiú agus bearta a dhéanamh chun na ceanglais a leagtar síos sa Treoir seo a chomhlíonadh, go háirithe maidir le faireachán agus measúnú a dhéanamh ar shláinte ithreach. Ba cheart líon, méid geografach agus teorainneacha na gceantar ithreach le haghaidh gach Ballstáit a chinneadh chun cur chun feidhme Rialachán (AE) .../... ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle+Oifig na bhFoilseachán cuir isteach sa téacs uimhir an Rialacháin maidir leis an deimhniúchán le haghaidh aistrithe carbóin atá i ndoiciméad COM(2022) 672 final agus cuir isteach uimhir, dáta, teideal agus tagairt IO na Treorach sin san fhonóta. a éascú. Ba cheart íoslíon ceantar ithreach a bheith i ngach Ballstát agus méid an Bhallstáit á chur san áireamh. Comhfhreagróidh an t‑íoslíon ceantar ithreach i gcás gach Ballstáit don líon aonad críochach NUTS 1 arna mbunú i Rialachán (CE) Uimh. 1059/2003 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairleRialachán (CE) Uimh. 1059/2003 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 26 Bealtaine 2003 maidir le haicmiú coiteann na n-aonad críche maidir le staidreamh (NUTS) a bhunú (IO L 154, 21.6.2003, lch. 1).: Is féidir leis na Ballstáit a chinneadh a gceantair ithreach a bhunú de réir líon a n-aonad críochach NUTS 2 chun a ndálaí áitiúla agus inniúlachtaí a n-údarás náisiúnta a léiriú ar bhealach níos fearr. [Leasú 11]
(24a) Is iad ceantair ithreach an leibhéal is iomchuí chun cláir beart a ghlacadh agus, i gcás inar gá, spriocanna idirmheánacha, lena n-áirítear trí phleananna ceantair ithreach áitiúla, agus dálaí áitiúla agus tuairimí na bpáirtithe leasmhara áitiúla á gcur san áireamh, chun a áirithiú go bhfeabhsóidh na hithreacha faoi seach a n-aicmiú Ós rud é go dtógann sé níos mó ama ithreacha atá díghrádaithe go criticiúil a athbhunú, ba cheart amlíne leordhóthanach suas le 10 mbliana a chur ar fáil chun a áirithiú go dtiocfaidh feabhas ar a n-aicmiú éiceolaíoch. D’fhéadfadh ithreacha atá cláraithe mar ithreacha éillithe a chumhdaítear le pleananna bainistíochta sonracha a bheith faoi réir amlíne eile. [Leasú 12]
(25)Chun rialachas iomchuí maidir le hithreacha a áirithiú, ba cheart a cheangal ar na Ballstáit údarás inniúil a cheapadh le haghaidh gach ceantair ithreach. Ba cheart cead a thabhairt do na Ballstáit aon údarás inniúil breise a cheapadh ar an leibhéal iomchuí, lena n‑áirítear ar an leibhéal náisiúnta nó réigiúnach, lena n-áirítear thar chríocha na mBallstát. Chun costais a íoslaghdú, ba cheart do na Ballstáit údaráis atá bunaithe cheana féin a cheapadh go príomha. D’fhéadfadh údarás amháin a bheith freagrach as roinnt réimsí, rud a d’fhéadfadh feabhas a chur ar chomhsheasmhacht i gcur chun feidhme na Treorach seo. I gcás ina n-athróidh na Ballstáit leithdháileadh na n-inniúlachtaí i measc na n-údarás inniúil, ba cheart dóibh na hathruithe sin a chur in iúl don Choimisiún chun an fhaisnéis a choinneáil cothrom le dáta. [Leasú 13]
(26)Chun go mbeidh sainmhíniú coiteann ann ar riocht sláintiúil ithreach, is gá tacar coiteann íosta de chritéir intomhaiste a shainiú, as a dtiocfaidh caillteanas criticiúil ar acmhainneacht na hithreach feidhmiú mar chóras beo ríthábhachtach agus éicisheirbhísí a sholáthar mura n‑urramaítear é. Ba cheart leibhéal na heolaíochta ithreach atá ann cheana a léiriú sna critéir sin agus is ar an eolaíocht sin ba cheart na critéir a bhunú.
(27)Chun tuairisc a thabhairt ar an díghrádú ithreach, is gáforáil a dhéanamh maidir le creat comhchoiteann agus chun inchomparáideacht sonraí a cheadú, ba cheart don Choimisiún, trí bhíthin gníomhartha tarmligthe, modheolaíocht a ghlacadh chun luachanna tairsí a chinneadh le haghaidh tuairisceoirí ithreach a leagan síos is féidir a thomhas nó a mheas. Cé gur mór an éagsúlacht idirdo gach stádas éiceolaíoch san ithir. Tá sé tábhachtach go gcuirfear san áireamh sa mhodheolaíocht sin an fhianaise eolaíoch is déanaí agus go ndéanfar foráil inti maidir le modhanna chun dálaí aeráide éagsúla agus cineálacha ithreach, dálaí aeráide agus úsáidí talún, leis an eolas eolaíoch atá ann faoi láthair, is féidir critéir a leagan síos ar leibhéal an Aontais le haghaidh cuid de na tuairisceoirí ithreach sin. Mar sin féin éagsúla a chur san áireamh. Agus úsáid á baint acu as an modheolaíocht sin, ba cheart do na Ballstáit a bheith in ann na critéir le haghaidh cuid de na tuairisceoirí ithreach sin a oiriúnú, bunaithe ar dhálaí sonracha náisiúnta nó áitiúla agus na critéir a shainiúdréachtluachanna tairsí a shainaithint le haghaidh tuairisceoirí ithreach eile nach féidir critéir choiteanna ar leibhéal an Aontais a leagan síos ina leith ag an gcéim seo. I gcás na dtuairisceoirí sin lena ndéanfaí idirdhealú idir riocht sláintiúil agus míshláintiúil ach nach féidir critéir shoiléire a shainaithint ina leith faoi láthair, níl gá ach le faireachán agusdo gach stádas éiceolaíoch ithreach agus dálaí aeráide, an cineál ithreach, an cineál limistéir talún agus fianaise eolaíoch á gcur san áireamh agus iad a chur faoi bhráid an Choimisiúin. Chun cothrom iomaíochta a áirithiú i measc na mBallstát agus chun nach nglacfaidh na Ballstáit luachanna tairsí lena gceadaítear ithir chomhchosúil a aicmiú ar bhealach an-difriúil, rud a dhéanfadh difear do na hiarrachtaí is gá chun a stádas éiceolaíoch ithreach a fheabhsú, ba cheart don Choimisiún measúnú. Éascóidh sé sin forbairt na gcritéar sin amach anseo a dhéanamh ar na dréachtluachanna tairsí agus ar an údar eolaíoch atá leo. Ba cheart don Choimisiún a bheith in ann faisnéis bhreise a iarraidh ar na Ballstáit nó athbhreithniú a dhéanamh ar a ndréachtluachanna tairsí. Ba cheart don Choimisiún na luachanna tairsí a fhormheas, ar choinníoll gur cuireadh a bharúlacha san áireamh go leordhóthanach. [Leasú 14]
(27a) Tá gá le tuairim chomhtháite maidir le measúnú ar shláinte ithreach a théann níos faide ná féachaint ar thosca díghrádaithe amháin agus lena soláthraítear conair shoiléir chun í a fheabhsú. Ba cheart, dá bhrí sin, an measúnú foriomlán ar stádas éiceolaíoch ithreach a aicmiú de réir cúig aicme ó ‘stádas éiceolaíoch ard ithreach’, ‘dea-stádas éiceolaíoch’, ‘measartha’, ‘ithreacha díghrádaithe’ go ‘ithreacha atá díghrádaithe go criticiúil’, agus tosca díghrádaithe agus feidhmeanna ithreach á gcur san áireamh, inter alia. [Leasú 15]
(27b) Chun neamhspleáchas na mBallstát atá toilteanach córais faireacháin níos cuimsithí a chur chun feidhme a urramú, ba cheart do na Ballstáit a bheith in ann rogha a dhéanamh idir 3 leibhéal faireacháin. Tá sraith íosta tuairisceoirí ithreach ar fáil i Leibhéal 1. I Leibhéal 2, cinntear 20 % de na pointí samplála de réir chlár LUCAS agus déantar sampláil dhúbailte orthu le haghaidh faireachán leanúnach agus bunú feidhmeanna aistrithe, agus cinneann an Ballstát an 80 % eile de na pointí samplála, le haghaidh faireachán leanúnach freisin agus de réir na gcritéar a leagtar amach sna hiarscríbhinní a ghabhann leis an Treoir seo. I Leibhéal 1 agus i Leibhéal 2, tá 20 % de na pointí samplála tiomnaithe d’fhaireachán spriocdhírithe, rud a fhágann gur féidir leis na Ballstáit measúnuithe rioscabhunaithe a leathnú, imscrúduithe a dhéanamh, nó díriú ar réimsí spéise ar leith. Le bunú cur chuige cisealta, méadaítear líon na dtuairisceoirí ithreach a ndéantar measúnú orthu ach méadaítear freisin an leibhéal neamhspleáchais atá ag na Ballstáit agus na tairseacha a bhaineann le stádas éiceolaíoch na n-ithreacha á gcinneadh acu. Is é príomhchuspóir an chur chuige cisealta sin a chur ar chumas na mBallstát uile a gcórais faireacháin a chur chun feidhme agus leas a bhaint as aon chóras náisiúnta atá ann faoi láthair a dhéanann faireachán ar ithreacha cheana féin. Le Leibhéal 2, beifear in ann bearnaí a líonadh i raon feidhme agus i méid na dtuairisceoirí ithreach atá á mbreithniú. I Leibhéal 3, déantar líon na dtuairisceoirí ithreach a leathnú tuilleadh chun gnéithe ar leith de na córais faireacháin ithreach a bheachtú. [Leasú 16]
(28) Chun dreasachtaí a chruthú, ba cheart do na Ballstáit sásraí a bhunú chun aitheantas a thabhairt d’iarrachtaí úinéirí talún agus bainisteoirí talún an ithir a choinneáil i riocht sláintiúil, lena n‑áirítear trí bhíthin deimhniúchán ar shláinte ithreach a bheadh comhlántach le creat rialála an Aontais maidir le haistrithe carbóin, agus lena dtacaítear le cur chun feidhme na gcritéar um inbhuanaitheacht fuinnimh inathnuaite a leagtar amach in Airteagal 29 de Threoir (AE) 2018/2001 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairleTreoir (AE) 2018/2001 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 11 Nollaig 2018 maidir le húsáid fuinnimh ó fhoinsí inathnuaite a chur chun cinn (athmhúnlú) (IO L 328, 21.12.2018, lch. 82).. Ba cheart don Choimisiún an deimhniúchán ar shláinte ithreach a éascú trí fhaisnéis a mhalartú agus dea‑chleachtais a chur chun cinn, feasacht a mhúscailt agus measúnú a dhéanamh ar a indéanta a bheadh sé aitheantas a fhorbairt do scéimeanna deimhniúcháin ar leibhéal an Aontais, inter alia. Ba cheart sineirgí idir scéimeanna deimhniúcháin éagsúla a shaothrú a oiread is féidir chun an t‑ualach riaracháin a laghdú orthu siúd a chuireann isteach ar dheimhnithe ábhartha. [Leasú 17]
(29)Tá saintréithe speisialta ag roinnt ithreacha toisc go bhfuil siad neamhghnách ó nádúr agus gur gnáthóga neamhchoitianta don bhithéagsúlacht iad nó gur tírdhreacha uathúla atá iontu, nó toisc gur mór an modhnú a rinne daoine orthu. Ba cheart na saintréithe sin a chur san áireamh i gcomhthéacs an tsainmhínithe ar ithreacha sláintiúla agus na gceanglas maidir le riocht ithreach sláintiúla a bhaint amach.
(30)Is acmhainn theoranta í an ithir a bhíonn faoi réir iomaíocht shíor‑mhéadaitheach d’úsáidí éagsúla. Is próiseas í an tógáil talún arb iad riachtanais forbartha eacnamaíche is cúis léi go minic, lena gclaochlaítear limistéir nádúrtha agus leathnádúrtha (lena n‑áirítear talamh talmhaíochta agus foraoiseachta, gairdíní agus páirceanna) go forbairt talún saorga, agus ithir á húsáid mar ardán le haghaidh tógálacha agus bonneagair, mar fhoinse dhíreach amhábhair nó mar chartlann don atharthacht stairiúil. D’fhéadfadh an claochlú sin a bheith ina chúis le cailliúint acmhainneacht na n‑ithreacha chun éicisheirbhísí eile a sholáthar (soláthar bia agus bithmhaise, timthriall uisce agus cothaitheach, an bunús don bhithéagsúlacht agus don stóráil carbóin), agus is minic gur cailliúint bhuan í sin. Go háirithe, is minic a dhéanann an tógáil talún difear do na hithreacha talmhaíochta is torthúla, rud a chuireann an tslándáil bia i mbaol. Nochtann ithir shéalaithe lonnaíochtaí daonna do bhuaicphointí tuile níos airde agus d’éifeachtaí an oileáin teasa a bhíonn níos déine freisin. Dá bhrí sin, is gá faireachán a dhéanamh ar an tógáil talún agus an séalú ithreach agus ar na héifeachtaí a bhíonn acu ar acmhainneacht na hithreach éicisheirbhísí a sholáthar. Is iomchuí freisin prionsabail áirithe a leagan síos chun tionchair na tógálaan tionchar a bhíonn ag tógáil talún a mhaolú mar chuid de bhainistiú, rud a chomhlánóidh bainistiú inbhuanaithe ithreach. [Leasú 18]
(31)Ba cheart an measúnú ar shláinte ithreach bunaithe ar an líonra faireacháin a bheith cruinn, agus an tráth céanna, costais an fhaireacháin sin a choimeád ar leibhéal réasúnta. Dá bhrí sin, is iomchuí critéir a leagan síos maidir le pointí samplála a bheidh ionadaíoch do riocht na hithreach faoi chineálacha ithreach, dálaí aeráide agus úsáidí talún éagsúla. Ba cheart greille na bpointí samplála a chinneadh trí úsáid a bhaint as modhanna geostaitistiúla agus ba cheart í a bheith dlúth a dóthain chun meastachán a sholáthar ar achar na n‑ithreacha sláintiúla, ar an leibhéal náisiúnta, laistigh d’éiginnteacht nach mó ná 5 %. Meastar go coitianta go soláthraíonn an luach sin meastachán atá slán ó thaobh an staidrimh de, in éineacht le dearbhú réasúnach gur baineadh amach an cuspóir. Tá sé tábhachtach go n-áireofaí sa mhodheolaíocht agus sa chreat faireacháin ithreach critéir chomhchuibhithe samplála, lena n-áirítear doimhneacht na samplála. [Leasú 19]
(31a) Caomhnaíonn cartlanna ithreach léargas ar ithreacha ó am agus láthair ar leith, rud a ligeann do na Ballstáit sampla amháin a úsáid chun críoch éagsúil agus gníomhaíochtaí samplála allamuigh a chuíchóiriú, agus mar sin, na costais fhadtéarmacha a bhaineann le faireachán in-situ a laghdú. Ina theannta sin, cuireann cartlanna ithreach ar chumas taighdeoirí athmheastóireacht a dhéanamh ar ithreacha ón am atá caite i gcomhthéacs an lae inniu chun tuiscint níos fearr a fháil ar athrú fadtéarmach ithreach, nó chun críocha taighde eile, lena n-áirítear taighde leighis. Tá sé ríthábhachtach, dá bhrí sin, go n-áiritheoidh an Coimisiún, lena n-áirítear seirbhísí amhail an tAirmheán Comhpháirteach Taighde (JRC), in éineacht leis na Ballstáit agus leis an bhFaireachlann Eorpach Ithreach, go gcaomhnófar go maith na samplaí, na hasbhaintí DNA agus na sonraí loma a thógfar chun dlí comhshaoil an Aontais agus an dlí comhshaoil náisiúnta a chomhlíonadh i gcartlann fhisiciúil agus go mbeidh samplaí agus sonraí loma na gcartlann sin ar fáil le haghaidh tuilleadh taighde agus nuálaíochta. [Leasú 20]
(32)Mar chomhlánú ar fhardail náisiúnta atá ann cheana, ba cheart don Choimisiún cúnamh a thabhairt do na Ballstáit agus tacú leo faireachán a dhéanamh ar shláinte ithreach trí leanúint de shampláil ithreach agus tomhais ithreach ghaolmhara (ithir LUCAS) a dhéanamh agus a fheabhsú ar bhonn tráthrialta in situ mar chuid de Chlár an tSuirbhé staidrimh fráma limistéir ar chumhdach/úsáid talún (LUCAS). Chun na críche sin, déanfarba cheart an Clár LUCAS a fheabhsú agus a uasghrádú chun é a ailíniú go hiomlán leis na ceanglais cháilíochta shonracha agus leis na tuairisceoirí uile atá le comhlíonadh chun críochcríche na Treorach seo. Chun an t‑ualach a mhaolú, ba cheart cead a bheith ag na Ballstáit na sonraí maidir le sláinte ithreach a scrúdaítear faoi ithir fheabhsaithe LUCAS a chur san áireamh. Déanfaidh Lucas ithir sampláil agus anailís ar 20 % ar a laghad de mhéid na samplaí náisiúnta, rud a chuirfidh leis an bhfaireachán a dhéanfaidh na Ballstáit. Tá an anailís a rinne LUCAS fíor-riachtanach chun ligean do na Ballstáit feidhmeanna bailí aistrithe a ríomh agus a chalabrú ionas go mbeidh siad in ann leanúint de dhearadh malartach faireacháin a úsáid i gcomhréir le Leibhéal 2. Ba cheart don Choimisiún, arna iarraidh sin do Bhallstát, cúnamh breise a thabhairt le suas le 50 % den tsampláil le linn an chéad bhabhta faireacháin náisiúnta. Ba cheart do na Ballstáit a fhaigheann tacaíocht ar an gcaoi sin na socruithe dlídlíthiúla is gá a dhéanamh chun a áirithiú go bhféadfaidh an Coimisiúngur féidir leis an gCoimisiún an tsampláil ithreach in situ sin a dhéanamh, lena n‑áirítear ar pháirceannan-áirítear i bpáirceanna atá faoi úinéireacht phríobháideach, le comhaontú na n-úinéirí, agus i gcomhréir leis an reachtaíocht náisiúnta nó anle reachtaíocht de chuid an Aontais is infheidhme. [Leasú 21]
(33)Tá seirbhísí cianbhraiteachta á bhforbairt ag an gCoimisiún i gcomhthéacs Copernicus mar chlár atá dírithe ar úsáideoirí, agus leis sin is amhlaidh atá siad ag tacú leis na Ballstáit freisin. Chun tráthúlacht agus éifeachtacht an fhaireacháin ar shláinte ithreach a mhéadú, agus i gcás inarb ábhartha, ba cheart do na Ballstáit sonraí cianbhraiteachta a úsáid, lena n‑áirítear aschuir ó sheirbhísí Copernicus, chun faireachán a dhéanamh ar thuairisceoirí ithreach ábhartha agus chun measúnú a dhéanamh ar shláinte ithreach. Ba cheart don Choimisiún agus don Ghníomhaireacht Eorpach Comhshaoil tacú le hiniúchadh agus forbairt a dhéanamh ar tháirgí um chianbhraiteacht ithreach, chun cúnamh a thabhairt do na Ballstáit faireachán a dhéanamh ar na tuairisceoirí ithreach ábhartha. Ba cheart don Choimisiún agus do na Ballstáit tacaíocht bhreise a thabhairt d’úsáid teicneolaíochtaí digiteacha iontaofa atá ar fáil, amhail bunachair sonraí leictreonacha, córais faisnéise geografaí, sainaithint uathoibrithe íomhánna nó e-DNA, chun feabhas a chur ar chomhroinnt eolais agus ar thrédhearcacht i ndáil le sláinte na hithreach agus chun na costais a bhaineann le tomhas agus faireachán ithreach a laghdú. [Leasú 22]
(34)Agus an Coimisiún ag forbairt agus ag uasghrádú fhaireachlann ithreach an Aontais atá ann cheana, ba cheart dó tairseach dhigiteach um shonraí maidir le sláinte ithreach a bhunú, ar cheart di a bheith comhoiriúnach leis an Straitéis Eorpach maidir le SonraíTeachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún maidir leis an Straitéis Eorpach maidir le Sonraí, COM(2020)66 final.agus le spásanna sonraí an Aontais, agus ar cheart di a bheith ina mol chun rochtain a sholáthar ar shonraí maidir le hithir a thagann ó fhoinsí éagsúla. Ba cheart na sonraí maidir le sláinte ithreach a chur ar fáil go poiblí i bhformáid is féidir leis an bpobal taighde, úinéirí agus bainisteoirí talún, comhairleoirí a oibríonn laistigh den chóras comhairleach feirme agus an pobal a úsáid, lena n-áirithítear comhlíonadh dhlí an Aontais maidir le cosaint sonraí pearsanta. Ba cheart a áireamh ar ango príomha sa tairseach sin go príomha na sonraí uileábhartha arna mbailiú ag na Ballstáit agus ag an gCoimisiún mar a cheanglaítear leis an Treoir seo agus fónamh mar ardán chun Bosca Uirlisí um Bainistiú Inbhuanaithe Ithreach a bhunú lena soláthrófar faisnéis atá cothrom le dáta a bhaineann go sonrach le comhthéacs faoi chleachtais bainistithe ithreach inbhuanaithe bunaithe ar dhálaí éagsúla ithreach, úsáide talún agus aeráide. Ba cheart an fhéidearthacht a bheith ann freisin sonraí ábhartha eile maidir le hithir arna mbailiú ag na Ballstáit nó ag aon pháirtí eile a chomhtháthú sa tairseach, agus é sin ar bhonn deonach (agus go háirithe sonraí a thagann as tionscadail faoi Fhís Eorpach agus faoin Misean ‘Comhaontú Ithreach don Eoraip’), ar choinníoll go gcomhlíonann na sonraí sin ceanglais áirithe a mhéid a bhaineann le formáid agus sonraíochtaí. Ba cheart don Choimisiún na ceanglais sin a shonrú trí bhíthin gníomhartha cur chun feidhme. Ba cheart do na Ballstáit agus don Choimisiún a áirithiú go mbeidh rochtain éasca agus saor in aisce ag institiúidí taighde ar na sonraí go léir nuair a iarrann siad sin. [Leasú 23]
(35)Is gá freisin feabhas a chur ar chomhchuibhiú na gcóras faireacháin ithreach a úsáidtear sna Ballstáit agus leas a bhaint as na sineirgí idir córais faireacháin an Aontais agus na córais faireacháin náisiúnta agus leas iomlán a bhaint as uirlisí faireacháin comhchuibhithe atá ann cheana amhail LUCAS chun sonraí níos inchomparáide a bheith ann ar fud an Aontais. Thairis sin, chuideodh comhchuibhiú na gcóras faireacháin sna Ballstáit le hinfheistíochtaí in ardteicnící agus ardteicneolaíochtaí faireacháin ithreach a uas-scálú. [Leasú 24]
(36) Chun an úsáid is forleithne is féidir a bhaint as sonraí maidir le sláinte ithreach arna nginiúint ag an bhfaireachán a dhéantar faoin Treoir seo, ba cheart a cheangal ar na Ballstáit rochtain ar na sonraí sin a éascú le haghaidh páirtithe leasmhara ábhartha, amhail feirmeoirí, foraoiseoirí, úinéirí talún agus údaráis áitiúla.25 [Leasú 25]
(37)Chun sláinte ithreach a chothú nó a bhreisiú, is gá bainistiú oiriúnach a dhéanamh ar ithreacha. Leis an mbainistiú inbhuanaithe ithreach, cumasófar soláthar fadtéarmach seirbhísí ithreach, lena n‑áirítear cáilíocht aeir agus uisce fheabhsaithe agus slándáil bia. Is iomchuí dá bhrí sin prionsabail neamhcheangailteacha um bainistiú inbhuanaithe ithreach a leagan síos chun cleachtais um bainistiú ithreach a threorú. [Leasú 26]
(38)Bíonn ról ríthábhachtach ag ionstraimí eacnamaíocha, lena n‑áirítear iad sin faoin gComhbheartas Talmhaíochta (CBT) a sholáthraíonn tacaíocht d’fheirmeoirí, san aistriú chuig bainistiú inbhuanaithe ithreacha talmhaíochta agus, ar bhonn níos lú, ithreacha foraoise. Tá sé d’aidhm ag CBT tacú le sláinte ithreach trí choinníollacht, éiciscéimeanna agus bearta forbartha tuaithe a chur chun feidhme. Is féidir tacaíocht airgeadais d’fheirmeoirí agus d’fhoraoiseoirí a chuireann cleachtais inbhuanaithe um bainistiú ithreach i bhfeidhm a ghiniúint freisin san earnáil phríobháideach. Is féidir na prionsabail um bainistiú inbhuanaithe ithreach a leagtar amach sa Treoir seo a thabhairt san áireamh snale lipéid inbhuanaitheachta deonacha i dtionscail an bhiadheonacha sa tionscal bia, an adhmaid, an fhuinnimh agus sa tionscadal bithbhunaithe agus fuinnimh, mar shampla, arna bhunú ag páirtithe leasmharambunú ag geallsealbhóirí príobháideacha, na rannchuidithe chun sláinte ithreach a fheabhsú a chur san áireamh i gcomhréir leis an Treoir seo. Is féidir leis sin táirgeoirí bia, adhmaid agus bithmhaise eile a leanann na prionsabail sin ina dtáirgeadh iad sin a léiriú i luach a dtáirgí. Soláthrófar cistiú breise le haghaidh líonra de láithreáin fhíora i gcomhair réitigh a thástáil, a léiriú agus a uas‑scálú, lena n‑áirítearuas-scálú, lena n-áirítear ar fheirmeoireacht carbóin, trí shaotharlanna beo agus tithe solais an Mhisin Ithreach. Gan dochar don phrionsabal gurb é údar an truaillithe a íocfaidh as, ba cheart do na Ballstáit tacaíocht agus comhairle a sholáthar chun cuidiú le húsáideoirí talún a ndéanfar difear dóibh trí ghníomhaíocht a ghlacfar faoin Treoir seo agus riachtanais agus inniúlachtaí teoranta na bhfiontar beag agus meánmhéide go háirithe á dtabhairt san áireamh. [Leasú 27]
(39)De bhun Rialachán (AE) 2021/2115 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairleRialachán (AE) 2021/2115 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 2 Nollaig 2021 lena mbunaítear rialacha maidir le tacaíocht do phleananna straitéiseacha atá le tarraingt suas ag na Ballstáit faoin gcomhbheartas talmhaíochta (Pleananna Straitéiseacha CBT) agus le maoiniú ag an gCiste Eorpach um Ráthaíocht Talmhaíochta (CERT) agus ag an gCiste Eorpach Talmhaíochta um Fhorbairt Tuaithe (CETFT) agus lena n‑aisghairtear Rialacháin (AE) Uimh. 1305/2013 agus (AE) Uimh. 1307/2013 (IO L 435, 6.12.2021, lch. 1)., ní mór do na Ballstáit tuairisc a thabhairt ina bPleananna Straitéiseacha CBT ar an mbealach a bhfuil sé ceaptha go rannchuideoidh ailtireacht chomhshaoil agus aeráide na bPleananna sin le gnóthú spriocanna náisiúnta fadtéarmacha arna leagan amach sna gníomhartha reachtacha, nó ag eascairt astu, a liostaítear in Iarscríbhinn XIII a ghabhann leis an Rialachán sin, agus a bhfuil sé ceaptha go mbeidh sí comhsheasmhach leis na spriocanna sin.
(39a) Áirítear ar dhálaí maithe talmhaíochta agus comhshaoil (GAECanna) 5, 6 agus 7 mar a leagtar amach i Rialachán (AE) 2021/2115 caighdeáin chun feabhas a chur ar bhainistiú curaíochta chun riosca an díghrádaithe ithreach agus an chreimthe a laghdú, lena n-áirítear tríd an ngrádán fána agus an t-íosmhéid bainistithe talún a chur san áireamh, lena léirítear dálaí suíomhshonracha chun creimeadh a theorannú, íoschlúdach ithreach chun ithir lom a sheachaint, cosaint ithreacha sna tréimhsí is íogaire chomh maith le huainíocht barr ar thalamh arúil. Ina theannta sin, tá GAEC 1 maidir le cosaint féaraigh bhuain agus GAEC 2 maidir le bogaigh agus tailte portaigh agus ithreacha atá ard in ábhar orgánach a chosaint ábhartha do chosaint ithreach. [Leasú 28]
(40)Chun a áirithiú go gcuirfear chun feidhme na cleachtais inbhuanaithe is fearr um bainistiú ithreach , Ba cheart go gceanglófaí ar na Ballstáit dlúthfhaireachán a dhéanamh ar thionchar na gcleachtas inbhuanaithe sin um bainistiú ithreach agus cleachtais agus moltaí a choigeartú de réir mar is gá, agus eolas nua ó thaighde agus nuálaíocht á thabhairt san áireamh. Tá coinne le rannpháirtíocht luachmhar chuige sin ó Mhisean Fís Eorpach ‘Comhaontú Ithreach don Eoraip’ agus go háirithe a shaotharlanna agus a ghníomhaíochtaí beo chun tacú le faireachán ithreach, oideachas ithreach agus rannpháirtíocht saoránach. [Leasú 29]
(41)Leis an athghiniúint tugtar ithreacha díghrádaithe ar ais chuig riocht sláintiúil. Agus bearta um athghiniúint ithreach á sainiú, ba cheart a cheangal ar na Ballstáit toradh an mheasúnaithe um ithir shláintiúil a thabhairt san áireamh agus na bearta athghiniúna sin a oiriúnú do shaintréithe sonracha de chás, cineál, úsáid agus riocht na hithreach agus do na dálaí áitiúla, aeráide agus comhshaoil.
(42)Chun sineirgí a áirithiú idir na bearta difriúla arna ndéanamh faoi reachtaíocht eile de chuid an Aontais a d’fhéadfadh difear a dhéanamh do shláinte ithreach, agus na bearta atá le cur i bhfeidhm chun ithreacha san Aontas a bhainistiú go hinbhuanaithe agus a athghiniúint, ba cheart do na Ballstáit a áirithiú go bhfuil na cleachtais um bainistiú ithreach inbhuanaithe agus um athghiniúint comhleanúnach le pleananna athchóirithe náisiúnta arna nglacadh i gcomhréir le Rialachán (UE) .../... ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairleOIFIG NA BHFOILSEACHÁN: cuir isteach sa téacs uimhir an Rialacháin maidir le hathbhunú dúlra atá i ndoiciméad COM(2022)304 agus cuir isteach uimhir, dáta, teideal agus tagairt IO an Rialacháin sin san fhonóta Rialachán (UE) .../... ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le hathbhunú dúlra.+; na straitéisí agus na pleananna gníomhaíochta náisiúnta bithéagsúlachta a bunaíodh i gcomhréir le hAirteagal 6 de Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe maidir leis an Éagsúlacht Bhitheolaíoch, na pleananna straitéiseacha atá le tarraingt suas ag na Ballstáit faoin gComhbheartas Talmhaíochta i gcomhréir le Rialachán (AE) 2021/2115, na cóid dea‑chleachtais talmhaíochta agus na cláir ghníomhaíochta maidir le criosanna leochaileacha ainmnithe arna nglacadh i gcomhréir le Treoir (AE) 91/676/CEE ón gComhairleTreoir 91/676/CEE ón gComhairle an 12 Nollaig 1991 maidir le huiscí a chosaint ar thruailliú de bharr níotráití ó fhoinsí talmhaíochta (IO L 375, 31.12.1991, lch. 1)., na bearta caomhnaithe agus an creat gníomhaíochta tosaíochta arna bhunú le haghaidh láithreáin Natura 2000 i gcomhréir le Treoir 92/43/CEE ón gComhairleTreoir 92/43/CEE ón gComhairle an 21 Bealtaine 1992 maidir le gnáthóga nádúrtha agus fauna agus flora fiáine a chaomhnú (IO L 206, 22.7.1992, lch. 7)., na bearta chun dea‑stádas éiceolaíoch agus ceimiceach na ndobharlach a bhaint amach a áirítear i bpleananna bainistithe abhantraí arna n‑ullmhú i gcomhréir le Treoir 2000/60/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairleTreoir 2000/60/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 23 Deireadh Fómhair 2000 lena mbunaítear creat do ghníomhaíocht Chomhphobail i réimse an bheartais uisce (IO L 327, 22.12.2000, lch. 1-73)., na bearta um bainistiú riosca tuile arna mbunú i gcomhréir le Treoir 2007/60/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairleTreoir 2007/60/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 23 Deireadh Fómhair 2007 maidir le rioscaí tuilte a mheasúnú agus a bhainistiú (IO L 288, 6.11.2007, lch. 27)., na pleananna um bainistiú triomaigh arna gcur chun cinn i Straitéis an Aontais maidir le hOiriúnú don Athrú AeráideTeachtaireacht ón gCoimisiún Eorpach chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún. Eoraip atá seasmhach ó thaobh na haeráide de a chruthú - straitéis nua an Aontais Eorpaigh um an oiriúnú don athrú aeráide COM(2021)82 final., na cláir ghníomhaíochta náisiúnta arna mbunú i gcomhréir le hAirteagal 10 de Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe chun an gaineamhlú a chomhrac, spriocanna a leagtar amach faoi Rialachán (AE) 2018/841 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairleRialachán (AE) 2018/841 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 30 Bealtaine 2018 maidir le hastaíochtaí agus aistrithe gás ceaptha teasa ó úsáid talún, athrú ar úsáid talún agus foraoiseacht a chur san áireamh i gcreat 2030 don aeráid agus don fhuinneamh, agus lena leasaítear Rialachán (AE) Uimh. 525/2013 agus Cinneadh Uimh. 529/2013/AE (IO L 156, 19.6.2018, lch. 1). agus Rialachán (AE) 2018/842 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairleRialachán (AE) 2018/842 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 30 Bealtaine 2018 maidir le laghduithe bliantúla ceangailteacha ar astaíochtaí gás ceaptha teasa ag na Ballstáit ó 2021 go 2030 lena rannchuidítear leis an ngníomhú ar son na haeráide chun na gealltanais a tugadh faoi Chomhaontú Pháras a chomhlíonadh, agus lena leasaítear Rialachán (AE) Uimh. 525/2013 (IO L 156, 19.6.2018, lch. 26)., na pleananna náisiúnta fuinnimh agus aeráide comhtháite arna mbunú i gcomhréir le Rialachán (AE) 2018/1999 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairleRialachán (AE) 2018/1999 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 11 Nollaig 2018 maidir le Rialachas an Aontais Fuinnimh agus na Gníomhaíochta Aeráide, lena leasaítear Rialachán (CE) Uimh. 663/2009 agus Rialachán (CE) Uimh. 715/2009 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle, Treoracha 94/22/CE, 98/70/CE, 2009/31/CE, 2009/73/CE, 2010/31/AE, 2012/27/AE agus 2013/30/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle, Treoracha 2009/119/CE agus (AE) 2015/652 ón gComhairle agus lena n‑aisghairtear Rialachán (AE) Uimh. 525/2013 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (IO L 328, 21.12.2018, lch. 1)., na cláir náisiúnta um rialú ar thruailliú aeir arna n‑ullmhú i gcomhréir le Treoir (AE) 2016/2284 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairleTreoir (AE) 2016/2284 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 14 Nollaig 2016 maidir le hastaíochtaí náisiúnta truailleán áirithe san aer a laghdú lena leasaítear Treoir 2003/35/CE agus lena n‑aisghairtear Treoir 2001/81/CE (IO L 344, 17.12.2016, lch. 1)., measúnuithe riosca agus pleanáil um bainistiú riosca tubaiste arna mbunú i gcomhréir le Cinneadh Uimh. 1313/2013/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairleCinneadh Uimh. 1313/2013/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 17 Nollaig 2013 maidir le Sásra Aontais um Chosaint Shibhialta (IO L 347, 20.12.2013, lch. 924)., agus pleananna gníomhaíochta arna mbunú i gcomhréir le Rialachán (AE).../...Treoir 2009/128/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle+ OIFIG NA bhFOILSEACHÁN: cuir isteach sa téacs uimhir an Rialacháin maidir le húsáid inbhuanaithe táirge cosanta plandaí agus lena leasaítear Rialachán (AE) 2021/2115 atá i ndoiciméad COM(2022)305 agus cuir isteach uimhir, dáta, teideal agus tagairt IO na Treorach sin san fhonóta+. Ba cheart na cleachtais inbhuanaithe um bainistiú ithreach agus cleachtais um athghiniúint a bheith, a mhéid is féidir, comhtháite laistigh de na cláir, pleananna agus beartais sin a mhéid a rannchuidíonn siad le baint amach a gcuspóirí. Dá bhrí sin, a mhéid a bhaineann le táscairí agus sonraí ábhartha, amhail táscairí toraidh a bhaineann le hithir faoi Rialachán CBT agus sonraí staidrimh maidir le hionchur agus aschur talmhaíochta arna thuairisciú faoi Rialachán (AE) 2022/2379 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairleRialachán (AE) 2022/2379 maidir le staidreamh faoi ionchur agus aschur talmhaíochta., ba cheart iad a bheith inrochtana do na húdaráis inniúla atá freagrach as cleachtais inbhuanaithe um bainistiú ithreach agus cleachtais um athghiniúint agus measúnú ar shláinte ithreach chun na sonraí agus na táscairí sin a thrasnascadh agus dá réir sin an measúnú is cruinne is féidir ar éifeachtacht na mbeart a roghnaíodh a chumasú. [Leasú 30]
(43)Is oidhreacht iad láithreáin éillithe de dheacáidí de ghníomhaíocht thionsclaíoch san Aontas agus d’fhéadfadh rioscaí do shláinte an duine agus do shláinte ainmhithe agus don chomhshaol a bheith dá dtoradhmar thoradh orthu anois agus sa todhchaí. Ag tógáil ar an eolas atá ann cheana, is gá i dtosach, dá bhrí sin, láithreáin a d’fhéadfadh a bheith éillithe a shainaithint agus a imscrúdú a dhéanamh orthu agus ansin, i gcás ina ndeimhneofar éilliú deimhnithe, measúnú a dhéanamh ar na rioscaí agus bearta a dhéanamh le dul i ngleic le rioscaí do-ghlacthachun aghaidh a thabhairt orthu. D’fhéadfaí a chruthú trí imscrúdú ithreach nach bhfuil láithreán a d’fhéadfadh a bheith éillithe ina láithreán atá éillithe. Sa chás sin, níor cheart do na Ballstáit an láithreán a lipéadú a thuilleadh mar láithreán a d’fhéadfadh a bheith éillithe, mura bhfuil éilliú amhrasta bunaithe ar fhianaise nua. [Leasú 31]
(44)Chun láithreáin a d’fhéadfadh a bheith éillithe a shainaithint, ba cheart do na Ballstáit fianaise a bhailiú, i measc bealaínithe eile, trí thaighde stairiúil, teagmhaistrí theagmhais thionsclaíocha agus timpistí stairiúla sa tionscal, ceadannationsclaíocha roimhe seo, trí cheadanna comhshaoil, trí shuirbhéanna sláinte agus trí fhógraí agus fógraí ón bpobal nó ó na húdaráis. [Leasú 32]
(45)Chun a áirithiú go ndéanfar imscrúduithe ithreach ar láithreáin a d’fhéadfadh a bheith éillithe go tráthúil agus go héifeachtach, mar a iarradh sa rún ó Pharlaimint na hEorpa an 28 Aibreán 2021 maidir le cosaint ithreach, ba cheart a cheangal ar na Ballstáit, anuas ar an oibleagáid chun sprioc‑am a leagan síos faoinar cheart na himscrúduithe sin a dhéanamh, imeachtaí sonracha a leagan síos lena spreagtar imscrúdú den sórt sin freisin. D’fhéadfaí a áireamh ar imeachtaí spreagtha den sórt sin iarraidh nó athbhreithniú ar chead comhshaoil nó tógála nó údarú a cheanglaítear de bhun reachtaíocht an Aontais nó reachtaíocht náisiúnta, gníomhaíochtaí um thochailt ithreach, athruithe ar úsáid talún nó idirbhearta talún nó réadmhaoine. D’fhéadfadh imscrúduithe ithreach céimeanna difriúla a leanúint, amhail staidéar deisce, cuairt ar an láithreán, réamh‑imscrúdú nó imscrúdú taiscéalaíoch, imscrúdú níos mionsonraithe nó níos tuairisciúla, agus tástáil allamuigh nó saotharlainne. D’fhéadfadh tuarascálacha bunlíne agus bearta faireacháin arna gcur chun feidhme i gcomhréir le Treoir 2010/75/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairleTreoir 2010/75/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 24 Samhain 2010 maidir le hastaíochtaí tionsclaíocha (IO L 334, 17.12.2010, lch. 17. cáiliú chomh maith mar imscrúdú ithreach i gcás inarb iomchuí. [Leasú 33]
(46)Is gá solúbthacht a bheith ann do bhainistiú láithreáin a d’fhéadfadh a bheith éillithe agus láithreáin éillithe chun costais, tairbhí agus sainiúlachtaí áitiúla a chur san áireamh. Ba cheart do na Ballstáit dá bhrí sin cur chuige riosca‑bhunaitheriosca-bhunaithe a ghlacadh ar a laghad chun bainistiú a dhéanamh ar láithreáin a d’fhéadfadh a bheith éillithe agus ar láithreáin éillithe, agus an difríocht idir an dá chatagóir sin á tabhairt san áireamh, agus lena gceadaítear acmhainní a leithdháileadh agus an comhthéacs sonrach comhshaoil, eacnamaíoch agus sóisialta á thabhairt san áireamh. Ba cheart cinntí a ghlacadhdhéanamh i gcomhar le cleachtóirí sláinte áitiúla, le húdaráis sláinte agus le pobal na heolaíochta, bunaithe ar chineál agus méidar mhéid na rioscaí féidearthaa d’fhéadfadh a bheith ann do shláinte an duine agus don chomhshaol demar thoradh teagmháil le héilleáin ithreachaar nochtadh d’éilleáin ithreach (e.g. teagmháil le daonraí leochaileachanochtadh pobal leochaileach amhail mná torracha, daoine faoi mhíchumas, daoine scothaosta agus leanaí), lena n-áirítear nochtadh, agus éifeachtaí carnacha ar shláinte an duine, éiceachórais ithreach agus seirbhísí gaolmhara éiceachórais. Ba cheart an measúnúanailís costais agusis tairbhe ar fheabhsúchán a chothromú, agus na buntáistí do na glúnta atá le teacht á gcur san áireamha bhaineann le feabhsúchán a dhéanamh a bheith dearfach. Ba cheart don réiteach feabhsúcháin optamach a bheith inbhuanaithe agus roghnaithe trí phróiseas cinnteoireachta cothromaithe ina dtugtar san áireamh na tionchair chomhshaoil, eacnamaíocha agus shóisialta. I ndáil le bainistiú láithreáin a d’fhéadfadh a bheith éillithe agus láithreáin éillithe, ba cheart an prionsabal gurb é údar an truaillithe a íocfaidh as, prionsabal an réamhchúraim agus prionsabal na comhréireachta a urramú. Ba cheart do na Ballstáit an mhodheolaíocht shonrach a leagan síos chun na rioscaí a bhaineann go sonrach le láithreáin éillithe a chinneadh. Ba cheart do na Ballstáit sainmhíniú a thabhairt freisin a shainiú an rudar cad is riosca do‑ghlactha ó láithreáindo-ghlactha ó shuíomh éillithe ann bunaithe ar eolas eolaíoch atá ann cheana, prionsabal, ar phrionsabal an réamhchúraim, sainiúlachtaí áitiúla, agusar thuairim na n-údarás sláinte agus na gcleachtóirí, agus ar úsáid talún reatha agusatá ann faoi láthair agus a bheidh ann amach anseo. Chun na rioscaí a bhaineann le láithreáin éillithe a laghdú go dtí leibhéal inghlactha do shláinte an duine agus do shláinte ainmhithe agus don chomhshaol, ba cheart do na Ballstáit bearta leormhaithe um laghdúlaghdaithe riosca leordhóthanacha a dhéanamh, agus tosaíocht á tabhairt do in- nó ex-situ, lena n-áiríteara ghlacadh lena n‑áirítear feabhsúchán, ag an am céanna. Ba cheart é a bheith féideartha bearta arna ndéanamh faoi reachtaíocht eile an Aontais a cháiliú mar bhearta um laghdú riosca faoin Treoir seo i gcás ina laghdaíonn na bearta sin go héifeachtach rioscaí ó láithreáin éillithe. [Leasú 34]
(46a) Ba cheart go gcuirfí prionsabail mhaolúcháin i bhfeidhm le tógáil talamh chun slándáil bia an Aontais a éascú, agus tithíocht inbhuanaithe, bonneagar riachtanach agus tionscadail fuinnimh in-athnuaite á gcur san áireamh.
(47)Ba cheart a chur san áireamh freisin i mbearta arna ndéanamh de bhun na Treorach seo cuspóirí beartais eile an Aontais, amhail cuspóirí [Rialachán (AE) xxxx/xxxx+ OIFIG NA bhFOILSEACHÁN: cuir isteach sa téacs uimhir an Rialacháin lena mbunaítear creat chun soláthar slán agus inbhuanaithe amhábhar criticiúil a áirithiú agus lena leasaítear Rialacháin (AE) 168/2013, (AE) 2018/858, 2018/1724 agus (AE) 2019/1020 atá i ndoiciméad COM(2023)160 agus cuir isteach uimhir, dáta, teideal agus tagairt IO na Treorach sin san fhonóta.+] a bhfuil sé d’aidhm leo soláthar slán agus inbhuanaithe amhábhar criticiúil a áirithiú do thionscal na hEorpa.
(48)Tá an trédhearcacht ina comhpháirt fhíor‑riachtanach den bheartas ithreach agus áirithítear léi cuntasacht agus feasacht phoiblí, dálaí margaidh cothroma agus faireachán ar an dul chun cinn. Dá bhrí sin, ba cheart do na Ballstáit clár náisiúnta de láithreáin éillithe agus láithreáin a d’fhéadfadh a bheith éillithe a bhunú agus a choinneáil ar bun ina mbeidh faisnéis atá sonrach don láithreán ar cheart di a bheith inrochtana don phobal i mbunachar sonraí spásúlachta geo‑thagartha ar líne. Ba cheart faisnéis a bheith sa chlár ar gá í go mbeadh an pobal ar an eolas maidir le láithreáin a d’fhéadfadh a bheith éillithe agus láithreáin éillithe a bheith ann agus iad a bhainistiú. Mar gheall nach bhfuil sé deimhnithe go fóill go bhfuil éilliú ithreach ann agus nach bhfuil sé fós ach amhrasta ar láithreáin a d’fhéadfadh a bheith éillithe, is gá an difríocht idir láithreáin éillithe agus láithreáin a d’fhéadfadh a bheith éillithe a chur in iúl agus a mhíniú go maith don phobal chun imní nach bhfuil gá léi a sheachaint. [Leasú 35]
(48a) D’fhonn ithreacha a chosaint ar thruailliú ó cheimiceáin atá ag teacht chun cinn a d’fhéadfadh a bheith ina gcúis le rioscaí suntasacha do shláinte an duine agus do shláinte ainmhithe agus ar éilliú a dhéanamh ar an aer thart timpeall, ar uiscí dromchla, ar screamhuisce, agus ar aigéin ina dhiaidh sin, ba cheart sásraí beartais a bhunú chun substaintí den sórt sin ar ábhar imní iad atá ag teacht chun cinn a bhrath agus a mheasúnú. I ndáil leis sin, ba cheart cur chuige a fhorbairt le haghaidh éilliú ithreach, cur chuige lenar féidir faireachán agus anailís a dhéanamh ar na substaintí sin nó ar na grúpaí substaintí sin trí liostaí faire, mar a dhéantar cheana féin i gcás uisce dromchla agus screamhuisce. Maidir leis na substaintí nó grúpaí substaintí a bheidh le háireamh ar an liosta faire, ba cheart iad a roghnú as measc na substaintí sin lena léirítear leis an bhfaisnéis atá ar fáil go bhféadfadh riosca substaintiúil a bheith ag baint leo ar leibhéal an Aontais don timpeallacht ithreach, nó tríd an timpeallacht ithreach, agus nach leordhóthanach na sonraí faireacháin lena n-aghaidh. Níor cheart teorainn a chur le líon na substaintí sin nó na ngrúpaí substaintí sin a bhfuil faireachán agus anailís le déanamh orthu faoi na liostaí faire. [Leasú 37]
(48b) Tá substaintí amhail truailleáin orgánacha mharthanacha, ábhair agus cáithníní, lena n-áirítear micreaphlaistigh nó nanaphlaistigh, ina riosca soiléir do shláinte na hithreach, ach freisin do ghníomhaíochtaí riachtanacha amhail forbairt na talmhaíochta. Más ann dóibh in ithreacha, d’fhéadfadh impleachtaí a bheith ag baint leis sin ar thorthúlacht na hithreach, agus sláinte agus forbairt shláintiúil barr á gcur i mbaol dá thoradh. Tá sé ríthábhachtach, dá bhrí sin, go ndéanfar foráil sa Treoir seo maidir le creat chun substaintí agus ábhair araon a áireamh san fhaireachán ar éilleáin ithreach, agus chun caighdeáin cáilíochta comhshaoil agus sraith beart a bhunú chun éilliú ithreach ó bhagairtí aitheanta agus ó bhagairtí atá ag teacht chun cinn a chosc agus a leigheas, i gcás inar iomchuí. [Leasú 38]
(49)Sa bhreis air sin, ceanglaítear le hAirteagal 19(1) den Chonradh ar an Aontas Eorpach (CAE) ar na Ballstáit leigheasanna a chur ar fáil atá leordhóthanach chun cosaint bhreithiúnach éifeachtach a áirithiú sna réimsí a chumhdaítear le dlí an Aontais. Dá bhrí sin, i gcomhréir leis an gCoinbhinsiún maidir le Rochtain ar Fhaisnéis, Rannpháirtíocht Phoiblí i gCinnteoireacht agus Rochtain ar Cheartas i gCúrsaí ComhshaoilAn Coinbhinsiúin maidir le Rochtain ar Fhaisnéis, Rannpháirtíocht Phoiblí i gCinnteoireacht agus Rochtain ar Cheartas i gCúrsaí Comhshaoil, – Dearbhú, (IO L 124, 17.5.2005). (Coinbhinsiún Aarhus), ba cheart rochtain ar cheartas a bheith ag baill an phobail lena mbaineann chun cur le cosaint an chirt chun cónaí i dtimpeallacht atá leordhóthanach do shláinte agus d’fholláine an duine.
(50)Sainordaítear i dTreoir (AE) 2019/1024 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairleTreoir (AE) 2019/1024 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 20 Meitheamh 2019 maidir le sonraí oscailte, agus maidir le faisnéis ón earnáil phoiblí a athúsáid (IO L 172, 26.6.2019, lch. 56). scaoileadh sonraí na hearnála poiblí i bhformáidí saor in aisce agus oscailte. Is é an cuspóir foriomlán leanúint le neartúde gheilleagar sonraíbhunaithesonraí an Aontais Eorpaigh trí chur leis an méida neartú trí mhéid na sonraí idir-inoibritheacha ón earnáil phoiblí atá ar fáil lena n‑athúsáid a mhéadú, iomaíocht chóir agus rochtain éasca ar fhaisnéis ón earnáil phoiblí a áirithiú, agus feabhas a chur ar an nuálaíocht trasteorann bunaithe ar shonraí. Is é an príomhphrionsabal gur cheart go mbeadh sonraí rialtais oscailte trí réamhshocrú agus dearadh. Tá Treoir 2003/4/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairleTreoir 2003/4/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 28 Eanáir 2003 maidir le rochtain phoiblí ar fhaisnéis ar an gcomhshaolchomhshaoil agus lena n‑aisghairtear Treoir 90/313/CEE ón gComhairle (IO L 41, 14.2.2003, lch. 26). dírithe ar rochtain a ráthú ar fhaisnéis ar an gcomhshaol sna Ballstáit i gcomhréir le Coinbhinsiún Aarhus. Le Coinbhinsiún Aarhus agus Treoir 2003/4/CE cuimsítear oibleagáidí leathana a bhaineann le faisnéis faoin gcomhshaol a chur ar fáil, arna hiarraidh sin, agus le faisnéis den sórt sin a scaipeadh ar bhealach gníomhach. Tá raon feidhme leathan freisin le Treoir 2007/2/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairleTreoir 2007/2/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 14 Márta 2007 lena mbunaítear Bonneagar d’Fhaisnéis Spásúil sa Chomhphobal Eorpach (INSPIRE) (IO L 108, 25.4.2007, lch. 1)., agus cuimsítear léi faisnéis spásúil a chomhroinnt, lena n‑áirítear tacair sonraí maidir le hábhair éagsúla chomhshaoil. Tá sé tábhachtach go ndéanann forálacha na Treorach seo a bhaineann le rochtain ar fhaisnéis agus le socruithe malartaithe sonraí na Treoracha sin a chomhlánú agus nach gcruthóidh siad córas dlí ar leith. Níor cheart, dá bhrí sin, gur dhochar forálacha na Treorach seo maidir le faisnéis don phobal agus faisnéis faoin bhfaireachán ar chur chun feidhme do Threoracha (AE) 2019/1024, 2003/4/CE agus 2007/2/CE. [Leasú 39]
(51)Chun a áirithiú go ndéanfar an t‑oiriúnú is gá ar na rialacha maidir le faireachán ar ithir shláintiúil, bainistiú inbhuanaithe ithreach, measúnú agus bainistiú ar láithreáin éillithe ar shláinte na hithreach a oiriúnú mar is gá, ba cheart an chumhacht chun gníomhartha a ghlacadh i gcomhréir le hAirteagal 290 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh a tharmligean chuig an gCoimisiún i dtaca leis an Treoir seo a leasú chun oiriúnú don dul chun cinn teicniúil agus eolaíochnó a fhorlíonadh chun modheolaíocht a ghlacadh chun luachanna tairsí a chinneadh do thuairisceoirí ithreach a bhunóidh na Ballstáit, agus chun na modheolaíochtaí chun faireachán a dhéanamh ar ithir shláintiúil, an liosta prionsabal inbhuanaithe um bainistiú ithreachshláinte na hithreach, an liosta táscach um beartana mbeart laghdaithe riosca, na céimeanna agus na ceanglais maidir leleis an measúnú riosca a bhaineann go sonrach donleis an láithreán agus ábhar an chláir um láithreáin éillithe agusbunú na luachanna íosta infhulaingthe a chur in oiriúint don dul chun cinn teicniúil agus eolaíoch i ndáil leis an sainmhíniú ar riosca do-ghlactha don tsláinte agus don chomhshaol a eascraíonn as láithreáin a d’fhéadfadh a bheith éillithe. Tá sé tábhachtach, go háirithe, go rachaidh an Coimisiún i mbun comhairliúcháin iomchuí le linn a chuid oibre ullmhúcháin, lena n‑áirítear ar leibhéal na saineolaithe, agus go ndéanfar na comhairliúcháin sin i gcomhréir leis na prionsabail a leagtar síos i gComhaontú Idirinstitiúideach an 13 Aibreán 2016 maidir le Reachtóireacht Níos FearrComhaontú Idirinstitiúideach idir Parlaimint na hEorpa, Comhairle an Aontais Eorpaigh agus an Coimisiún Eorpach maidir le Reachtóireacht Níos Fearr an 13 Aibreán 2016 (IO L 123, 12.5.2016, lch. 1).. Go sonrach, chun rannpháirtíocht chomhionann in ullmhú na ngníomhartha tarmligthe a áirithiú, faigheann Parlaimint na hEorpa agus an Chomhairle na doiciméid uile an tráth céanna leis na saineolaithe sna Ballstáit, agus tá rochtain chórasach ag a gcuid saineolaithe ar chruinnithe ghrúpaí saineolaithe an Choimisiúin a bhíonn ag déileáil le hullmhú na ngníomhartha tarmligthe. [Leasú 40]
(52)Chun coinníollacha aonfhoirmeacha a áirithiú maidir leis an Treoir seo a chur chun feidhme, ba cheart cumhachtaí cur chun feidhme a thabhairt don Choimisiún chun an fhormáid, struchtúr agus socruithe mionsonraithe a leagan amach chun sonraí agus faisnéis a thuairisciú go leictreonach chuig an gCoimisiún. Ba cheart na cumhachtaí sin a fheidhmiú i gcomhréir le Rialachán (AE) Uimh. 182/2011 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairleRialachán (AE) Uimh. 182/2011 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Feabhra 2011 lena leagtar síos na rialacha agus na prionsabail ghinearálta a bhaineann leis na sásraí maidir le rialú ag na Ballstáit ar fheidhmiú cumhachtaí cur chun feidhme ag an gCoimisiún (IO L 55, 28.2.2011, lch. 13)..
(53)Ba cheart don Choimisiún meastóireacht fhianaise‑bhunaithefhianaise-bhunaithe a dhéanamh agus, i gcás inarb ábhartha, athbhreithniú a dhéanamh ar an Treoir seo, 6 bliana tar éis di a theacht i bhfeidhm ar bhonn torthaí na meastóireachta ar shláinte ithreach. Sa mheastóireacht, ba cheart measúnú a dhéanamh sa mheastóireacht go háirithe ar an ngá le ceanglais níos sonraí a leagan amach chun a áirithiú go ndéanfar athghiniúint ar ithreacha míshláintiúla agus go mbainfear amach an cuspóirmbearna agus ar na bearta is gá chun ithreacha sláintiúla a bhaint amach faoi 2050. Ba cheart measúnú a dhéanamh sa mheastóireacht freisin ar an ngá chun sainiú ithreacha sláintiúla a oiriúnú don dul chun cinn eolaíoch agus teicniúil trí fhorálacha a chur leis maidir le tuairisceoirí nó critéir áirithe bunaithe ar fhianaise eolaíoch nua a bhaineann le cosaint ithreacha nó ar fhorais fadhb atá sonrach do Bhallstát ag eascairt as cúinsí nua comhshaoil nó aeráide. De bhun mhír 22 den Chomhaontú Idirinstitiúideach maidir le Reachtóireacht Níos Fearr, ba cheart an mheastóireacht sin a bhunú ar na critéir maidir le héifeachtúlacht, éifeachtacht, ábharthacht, comhleanúnachas agus breisluach AEan Aontais agus ba cheart í a bheith mar bhonn le measúnuithe tionchair ar bhearta a d’fhéadfadh a bheith ann amach anseo. [Leasú 41]
(54)Tá gá le bearta comhordaithe ag gach Ballstát chun an fhís a bhaint amach go mbeadh na hithreacha uile sláintiúil faoi 2050 agus chun soláthar éicisheirbhísí ag ithreacha a dhaingniú ar fud an Aontais san fhadtéarma. Tá sé feicthe go bhfuil gníomhaíochtaí aonair Ballstát neamh‑leordhóthanach ó tharla go bhfuil díghrádú ithreach fós ag tarlú agus ag éirí níos measa fiú. Ós rud é nach féidir leis na Ballstáit cuspóirí na Treorach seo a ghnóthú go leordhóthanach ach gur féidir, de bharr fairsinge agus éifeachtaí na gníomhaíochta, iad a ghnóthú níos fearr ar leibhéal an Aontais, féadfaidh an tAontas bearta a dhéanamh, i gcomhréir le prionsabal na coimhdeachta mar a leagtar amach in Airteagal 5 CAE. I gcomhréir le prionsabal na comhréireachta a leagtar amach san Airteagal sin, ní théann an Treoir seo thar a bhfuil riachtanach chun na cuspóirí sin a ghnóthú.
(55)I gcomhréir le Dearbhú Comhpháirteach Polaitiúil an 28 Meán Fómhair 2011 ó na Ballstáit agus ón gCoimisiún maidir le doiciméid mhíniúcháinIO C 369, 17.12.2011, lch. 14., ghlac na Ballstáit mar chúram orthu féin, i gcásanna a bhfuil údar cuí leo, doiciméad amháin nó níos mó a chur leis an bhfógra maidir lena mbearta trasuite, ar doiciméid iad lena mínítear an gaol idir codanna de threoir agus páirteanna comhfhreagracha na n‑ionstraimí náisiúnta trasuite. I ndáil leis an Treoir seo measann an reachtóir go bhfuil údar cuí le doiciméid den sórt sin a tharchur.
(55a) Is é is aidhm don Treoir seo an cuspóir fadtéarmach maidir le hithir shláintiúil san Aontas a bhaint amach faoi 2050 bunaithe ar chreat comhleanúnach chun faireachán a dhéanamh ar an ithir agus chun feabhas a chur ar a sláinte. I bhfianaise a cineáil mar threoir, i gcomhréir le hAirteagal 288 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh, tá an Treoir seo ceangailteach maidir leis an toradh atá le baint amach sna Ballstáit ar a bhfuil sí dírithe, agus ag an am céanna fágtar an chumhacht ag na húdaráis náisiúnta an fhoirm agus na modhanna a roghnú chun an toradh a bhaint amach. Dá bhrí sin, is faoi na Ballstáit a bheidh sé a ndlíthe féin a cheapadh maidir le conas na spriocanna a leagtar síos sa Treoir seo a bhaint amach. Leis an ionstraim atá beartaithe le haghaidh treorach, fágtar go leor solúbthachta ag na Ballstáit chun na bearta is fearr dóibh a shainaithint agus chun an cur chuige a oiriúnú do dhálaí áitiúla. Tá sé sin ríthábhachtach chun na sainiúlachtaí réigiúnacha agus áitiúla a chur san áireamh a mhéid a bhaineann le hinathraitheacht ithreach, úsáid talún, dálaí aeráideolaíochta agus gnéithe socheacnamaíocha. Tugann cineál na hionstraime le tuiscint nach bhfuil oibleagáidí díreacha ar dhaoine aonair i gceist leis na prionsabail a leagtar síos sa Treoir seo. [Leasú 42]