(2)Częstotliwość występowania i skala kryzysów skutkujących wnioskami o ochronę konsularną jest coraz większa. Pandemia COVID-19, kryzys w Afganistanie w 2021 r., rosyjska wojna napastnicza przeciwko Ukrainie, konflikt w Sudanie, repatriacje z Izraela i ze Strefy Gazy, mnożące się kryzysy humanitarne, klęski żywiołowe i katastrofy spowodowane przez człowieka oraz inne podobne sytuacje kryzysowe pozwoliły zidentyfikować niedociągnięcia i przemyśleć sposoby dalszego ułatwienia korzystania z prawa do ochrony konsularnej. Należy wzmocnić zdolność Unii do reagowania na te mnożące się kryzysy, aby zaradzić wszelkim niedociągnięciom i wzmocnić nasze zdolności w zakresie gotowości, gromadzenia informacji i podejmowania decyzji przed sytuacjami kryzysowymi i w ich trakcie. Opierając się na wnioskach z tych doświadczeń oraz dążąc do uproszczenia procedur dla obywateli i organów konsularnych, należy doprecyzować i usprawnić przepisy i procedury określone w dyrektywie (UE) 2015/637, aby zwiększyć skuteczność udzielania ochrony konsularnej niereprezentowanym obywatelom Unii, w szczególności w sytuacjach kryzysowych. Należy jak najlepiej wykorzystać zasoby dostępne na szczeblu państw członkowskich i Unii, zarówno na poziomie lokalnym w państwach trzecich, jak i na poziomie stolic.

(4)Mając na uwadze zwiększenie pewności prawa dla organów konsularnych i obywateli, należy określić bardziej szczegółowe kryteria, pomagające ocenić, czy obywatela Unii należy uznać za niereprezentowanego i w związku z tym za kwalifikującego się do otrzymania ochrony konsularnej od państwa członkowskiego, do którego organów konsularnych się zwrócono. Kryteria te powinny być dostatecznie pragmatyczne, elastyczne i należy je stosować w świetle uwarunkowań lokalnych, takich jak łatwość podróżowania lub sytuacja w zakresie bezpieczeństwa w danym państwie trzecim. Istotnymi czynnikami powinny pozostać w tym kontekście dostępność i bliskość oraz bezpieczeństwo.

(5)Jako pierwsze kryterium organy konsularne powinny brać pod uwagę trudności obywateli w bezpiecznym dotarciu do ambasady lub konsulatu państwa członkowskiego, którego są obywatelami, lub trudności tych organów w dotarciu do obywateli, w terminie 48 godzin, uwzględniając przy tym charakter i pilność wnioskowanej pomocy oraz środki będące do dyspozycji organów konsularnych, zwłaszcza środki finansowe. Odpowiedni termin będzie zależał od specyfiki każdego wniosku o pomoc, ale czas na bezpieczne dotarcie obywateli do ambasady lub konsulatu ich państwa członkowskiego lub na dotarcie tych organów do obywateli nie powinien w żadnym wypadku przekraczać 48 godzin. Na przykład konieczność uzyskania unijnego tymczasowego dokumentu podróży w następstwie utraty dokumentów podróży powinna, co do zasady, prowadzić do uznania obywatela za niereprezentowanego, jeżeli dotarcie do ambasady lub konsulatu jego państwa członkowskiego wymagałoby podróży nocą lub podróży lotniczej, jako że nie można oczekiwać od niego podróży w takich okolicznościach.

(7)Pojęcie braku reprezentacji należy interpretować w celu zapewnienia skuteczności prawa do ochrony konsularnej. Jeżeli w następstwie przekierowania obywatela do ambasady lub konsulatu jego państwa członkowskiego, zagrożona mogłaby zostać ochrona konsularna, w szczególności gdy pilny charakter sprawy wymaga natychmiastowego działania ze strony ambasady lub konsulatu, do których się zwrócono, takiego obywatela należy również uznać za niereprezentowanego. Jest to szczególnie istotne w sytuacjach kryzysowych, w których brak terminowej pomocy może mieć szczególnie negatywny wpływ na danego obywatela. Ponadto należy wziąć pod uwagę znaczne zmniejszenie liczby personelu ambasady lub konsulatu, które może istotnie wpłynąć na skuteczność i efektywność ich działań, ponieważ może to jeszcze pogłębić wyzwania stojące przed obywatelami ubiegającymi się o pomoc konsularną.

(11)Wniosków nie należy przekazywać, jeżeli mogłoby to zagrozić ochronie konsularnej, w szczególności jeżeli pilny charakter sprawy wymaga natychmiastowego działania ze strony ambasady lub konsulatu państwa członkowskiego, do których się zwrócono. Może tak być na przykład w przypadku poważnych i nagłych sytuacji o charakterze medycznym lub aresztowań, które wydają się być arbitralne lub umotywowane politycznie. Ponadto o każdym takim przekazaniu należy poinformować niereprezentowanego obywatela.

(13)Udzielając ochrony konsularnej niereprezentowanym obywatelom, państwa członkowskie powinny uwzględniać podejście intersekcjonalne do określonych potrzeb grup szczególnie wrażliwych, takich jak małoletni bez opieki, ofiary przymusowego małżeństwa i niewoli małżeńskiej, którym należy zapewnić wsparcie prawne i psychologiczne, kobiety w ciąży, osoby o ograniczonej możliwości poruszania się, osoby starsze, osoby z niepełnosprawnościami lub osoby zagrożone dyskryminacją z jakichkolwiek względów, takich jak te, o których mowa w art. 21 karty.

(19)Aby zapewnić gotowość na wypadek ewentualnych kryzysów konsularnych wiążących się z koniecznością udzielenia pomocy niereprezentowanym obywatelom – w tym klęsk żywiołowych, niepokojów politycznych lub ataków terrorystycznych – lokalna współpraca konsularna między państwami członkowskimi i delegaturami Unii w państwach trzecich powinna przewidywać wymianę informacji dotyczących kwestii istotnych dla takich obywateli, w tym ich bezpieczeństwa, ustanowienie wspólnych konsularnych planów ewentualnościowych i mechanizmów szybkiego reagowania oraz organizację ćwiczeń konsularnych. W tym kontekście szczególnie istotne może być włączenie do takiej lokalnej współpracy – na etapie koordynowania gotowości na kryzysy konsularne i reagowania w przypadku takiego kryzysu – organów konsularnych niereprezentowanych państw członkowskich.

(23)Aby zapewnić skuteczną koordynację pomocy konsularnej, należy, w stosownych przypadkach, uwzględnić we wspólnych konsularnych planach ewentualnościowych role i obowiązki państw wiodących, tj. państw członkowskich reprezentowanych w danym państwie trzecim, które odpowiadają za koordynację pomocy dla niereprezentowanych obywateli w okresie kryzysu i kierowanie taką pomocą. Ponadto wspólne konsularne plany ewentualnościowe powinny być poddawane corocznej ocenie, lub częstszej, jeśli zaistnieją nadzwyczajne okoliczności, które tego wymagają, w kontekście ćwiczeń konsularnych. Pozwoli to zagwarantować stałą adekwatność takich planów. Jednocześnie przez wspólne konsularne plany ewentualnościowe nie należy rozumieć planów, które zastępują istniejące krajowe plany ewentualnościowe poszczególnych państw członkowskich lub które mają wpływ na ich odpowiedzialność za udzielanie pomocy konsularnej swoim obywatelom, ale spójne podejście, które może dodatkowo pomóc w koordynacji działań reprezentowanych państw członkowskich.

(25)Zalecenia dla podróżnych, tj. informacje wydawane przez państwa członkowskie odnośnie do względnego bezpieczeństwa podróży do określonych państw trzecich, należy regularnie aktualizować, aby umożliwić podróżnym podejmowanie świadomych decyzji o konkretnym miejscu docelowym podróży, w tym w państwach trzecich, w których ich państwo członkowskie obywatelstwa nie jest reprezentowane. Wydawanie zaleceń dla podróżnych należy do obowiązków państw członkowskich, powinny one jednak koordynować swoje działania w tym zakresie, zwłaszcza w kontekście kryzysów, mając na uwadze zagwarantowanie spójnego poziomu udzielanych zaleceń. Taka koordynacja mogłaby obejmować uzgodnienie wspólnej struktury poziomów ryzyka wskazywanych w zaleceniach dla podróżnych, z wykorzystaniem bezpiecznej platformy ESDZ. Taka koordynacja powinna odbywać się na wczesnym etapie, gdy państwa członkowskie planują zmienić poziom zaleceń dla podróżnych.

(26)Skuteczna koordynacja ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia skutecznego reagowania kryzysowego. Aby zapewnienie takiej koordynacji było możliwe, państwa członkowskie muszą być wspierane przez Centrum Reagowania Kryzysowego ESDZ oraz przez Centrum Koordynacji Reagowania Kryzysowego Komisji i otrzymywać od nich terminowe informacje. Skoordynowane reagowanie Unii w sytuacjach kryzysowych jest szczególnie ważne w przypadkach wymagających ewakuacji, ponieważ pozwala zapewnić szybkie i skuteczne udzielanie dostępnego wsparcia oraz optymalne wykorzystanie dostępnych możliwości ewakuacji. Z tego powodu odpowiednie informacje z pierwszej ręki, np. na temat dostępnych możliwości ewakuacji, powinny być jak najszybciej wzajemnie przekazywane, aby umożliwić szybką i skuteczną reakcję, również w przypadku operacji ratowniczych i ewakuacyjnych z wykorzystaniem zasobów wojskowych. W związku z tym ESDZ powinna mieć możliwość otrzymywania od państw członkowskich automatycznych i bieżących informacji na temat sytuacji w państwach trzecich.

(28)Wspólne zespoły konsularne powinny opierać się na zasadach solidarności z reprezentowanymi państwami członkowskimi, równości w odniesieniu do decyzji w sprawie wewnętrznych struktur roboczych, prostoty pod względem składu zespołów, podziału kosztów – każde państwo członkowskie, instytucja lub organ Unii ponoszą własne koszty operacyjne, elastyczności, widoczności skoordynowanej reakcji Unii oraz otwartości w relacjach z danymi państwami trzecimi.

(30)Ważnym aspektem udzielania wsparcia obywatelom Unii znajdującym się w potrzebie, jest zapewnienie im wiarygodnych i łatwo dostępnych informacji o tym, jak korzystać z pomocy konsularnej w państwach trzecich, z uwzględnieniem możliwości kontaktu cyfrowego. Służby Komisji i ESDZ powinny rozpowszechniać w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi istotne informacje, w tym informacje, które państwa członkowskie powinny udostępniać na temat swoich sieci konsularnych i państw trzecich, w których dokonały one praktycznych ustaleń dotyczących podziału odpowiedzialności za udzielanie niereprezentowanym obywatelom ochrony konsularnej. Dla ułatwienia przetwarzania takich informacji, należy je przekazywać w formacie nadającym się do odczytu maszynowego.

(31)Państwa członkowskie powinny wprowadzić dodatkowe środki, aby dalej przyczyniać się do szerzenia wiedzy obywateli Unii na temat ich prawa do ochrony konsularnej, również z uwzględnieniem szczególnych potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Szerzenie wiedzy obywateli o prawie do ochrony przez organy dyplomatyczne i konsularne, biorąc pod uwagę ograniczone koszty, jakie są z tym związane, powinno polegać na zamieszczaniu przez państwa członkowskie treści art. 23 TFUE w paszportach wydawanych przez państwa członkowskie, co zostało już zarekomendowane w zaleceniu Komisji C(2007) 5841. Państwa członkowskie powinny również udostępniać informacje na temat prawa do ochrony konsularnej, jakie przysługuje niereprezentowanym obywatelom, w zaleceniach dla podróżnych oraz w trakcie kampanii związanych z pomocą konsularną. Państwa członkowskie powinny ponadto nawiązać współpracę z dostawcami usług transportu pasażerskiego i węzłami transportowymi, za pośrednictwem których możliwe są podróże do państw trzecich, na przykład zwracając się do nich o dodawanie istotnych informacji na temat prawa do ochrony konsularnej w materiałach informacyjnych udostępnianych klientom.

__________________

5 Zalecenie Komisji C(2007) 5841 z dnia 5 grudnia 2007 r. w sprawie zamieszczania w paszportach treści art. 20 TWE (Dz.U. L 118 z 6.5.2008, s. 30, ELI: https://eur-lex.europa.eu/eli/reco/2008/355/oj?locale=pl#).

(32)Przepisy finansowe dyrektywy (UE) 2015/637 należy dostosować w celu uproszczenia procedury zwrotu kosztów oraz utrzymania podziału obciążeń finansowych. W szczególności niereprezentowani obywatele powinni mieć możliwość bezpośredniego zwrotu kosztów za usługi świadczone przez państwo członkowskie udzielające pomocy, na takich samych warunkach jakie obowiązują obywateli tego państwa członkowskiego, co ma na celu uniknięcie obciążeń administracyjnych wynikających z ubiegania się o zwrot kosztów od państwa członkowskiego, którego obywatelstwo posiada dany obywatel. Co więcej, państwa członkowskie powinny mieć również możliwość odstąpienia od obciążania takimi kosztami. W niektórych sytuacjach niereprezentowani obywatele mogą nie mieć możliwości uiszczenia opłaty w momencie składania wniosku o pomoc, zwłaszcza gdy skradziono im środki pieniężne i środki umożliwiające dostęp do środków finansowych, w związku z czym konieczne jest zapewnienie, aby organy konsularne państwa członkowskiego udzielającego pomocy mogły wymagać od nich podpisania zobowiązania do zwrotu. Na podstawie takiego zobowiązania organy państwa członkowskiego udzielającego pomocy mogą zwrócić się o zwrot kosztów po upływie trzech miesięcy od chwili udzielenia pomocy.

(33)W przypadkach gdy obywatel nie zwrócił bezpośrednio kosztów, tj. ani od razu w momencie składania wniosku, ani na późniejszym etapie, gdy o taki zwrot wystąpiło państwo członkowskie udzielające pomocy na podstawie zobowiązania do zwrotu, państwo członkowskie udzielające pomocy powinno być uprawnione do zażądania zwrotu należnych kosztów od państwa członkowskiego, którego obywatelstwo posiada niereprezentowany obywatel. Aby uniknąć składania wniosków o zwrot kosztów po długim czasie, państwu członkowskiemu udzielającemu pomocy i państwu członkowskiemu obywatelstwa należy wyznaczyć rozsądny termin na – odpowiednio – złożenie wniosku i dokonanie zwrotu kosztów. Termin ten powinien uwzględniać złożoność problemu, zaangażowanie personelu placówki oraz czas trwania pomocy.

(41)Przetwarzając takie szczególne kategorie danych osobowych, właściwe organy państw członkowskich oraz instytucje i organy Unii powinny zapewnić odpowiednie i konkretne środki służące zapewnieniu ochrony interesów i praw osób, których dane dotyczą. Takie środki powinny w miarę możliwości obejmować szyfrowanie tego typu danych osobowych oraz przyznawanie szczególnych praw dostępu pracownikom, którzy mają dostęp do określonych rodzajów szczególnych kategorii danych osobowych.

a)trudności zainteresowanego obywatela w bezpiecznym dotarciu do ambasady lub konsulatu państwa członkowskiego swojego obywatelstwa lub trudności tych organów w dotarciu do obywatela, w rozsądnym terminie, z uwzględnieniem charakteru i pilności wnioskowanej pomocy oraz środków będących do dyspozycji obywatela. Odpowiedni termin będzie zależał od specyfiki każdego wniosku o pomoc, ale czas na bezpieczne dotarcie obywateli do ambasady lub konsulatu ich państwa członkowskiego lub na dotarcie tych organów do obywateli w żadnym wypadku nie przekracza 48 godzin.

2)w art. 9 dodaje się literę w brzmieniu:

skreśla się

skreśla się

2.Delegatury Unii wspierają państwa członkowskie w zapewnianiu niereprezentowanym obywatelom ochrony konsularnej zgodnie z art. 5 ust. 10 decyzji 2010/427/UE. Wsparcie takie może obejmować realizowanie, na wniosek państw członkowskich i w ich imieniu, konkretnych zadań z zakresu pomocy konsularnej. Państwo członkowskie udzielające pomocy i państwo członkowskie obywatelstwa niezwłocznie przekazują delegaturze Unii wszelkie istotne informacje w przedmiotowej sprawie.

1.W kontekście lokalnej współpracy konsularnej, o której mowa w art. 12, państwa członkowskie i ESDZ opracowują i uzgadniają wspólny konsularny plan ewentualnościowy dla każdego państwa trzeciego. Wspólny konsularny plan ewentualnościowy jest aktualizowany co roku lub częściej, jeżeli wymagają tego nadzwyczajne okoliczności, i zawiera:

a)analizę sytuacji konsularnej w danym państwie, w tym przegląd ambasad lub konsulatów państw członkowskich, szacunkową liczbę i miejsce pobytu obywateli Unii oraz ocenę ryzyka w najbardziej prawdopodobnych scenariuszach mających wpływ na obywateli Unii; takich jak m.in. zagrożenia o charakterze wojskowym, politycznym, przestępczym, zagrożenia dla zdrowia i klęski żywiołowe;

Delegatury Unii, o ile są obecne, koordynują tworzenie i uzgadnianie wspólnych konsularnych planów ewentualnościowych w oparciu o uwagi przekazane przez ambasady lub konsulaty państw członkowskich reprezentowanych w danym państwie trzecim oraz organy konsularne niereprezentowanych państw członkowskich. W razie potrzeby może to obejmować współpracę z państwami trzecimi i organizacjami międzynarodowymi. Wspólne konsularne plany ewentualnościowe udostępnia się wszystkim państwom członkowskim, ESDZ i służbom Komisji.

4.Państwa członkowskie, zgodnie z przepisami krajowymi podejmują proaktywne środki w celu zadbania o to, by ich obywatele rejestrowali się we właściwych organach krajowych lub informowali je o podróży do państw trzecich lub o pobycie w tych państwach, zwłaszcza jeśli te państwa trzecie nie są uznawane za w pełni bezpieczne.

5.Państwa członkowskie wymieniają informacje o zmianach w swoich zaleceniach dla podróżnych na wczesnym etapie, zwłaszcza w kontekście sytuacji kryzysowej, i dążą do zapewnienia spójności poziomu udzielanych porad dla podróżnych. Państwa członkowskie powinny zawsze informować się nawzajem, ilekroć dowiedzą się o podwyższonych zagrożeniach dla bezpieczeństwa;

2.W razie potrzeby państwa członkowskie mogą być wspierane przez wspólne zespoły konsularne składające się z ekspertów z państw członkowskich, w szczególności z państw członkowskich niereprezentowanych w państwie trzecim dotkniętym sytuacją kryzysową, przez ESDZ i służby Komisji. Wspólne zespoły konsularne są do dyspozycji w razie konieczności szybkiego rozmieszczenia w państwach trzecich dotkniętych kryzysem konsularnym. Uczestnictwo we wspólnych zespołach konsularnych jest dobrowolne. ESDZ i Komisja wspierają gotowość tych ekspertów i wspólnych zespołów konsularnych.

4.Udzielając pomocy, państwa członkowskie mogą otrzymać wsparcie z instrumentów unijnych, takich jak struktury zarządzania kryzysowego ESDZ i jej Centrum Reagowania Kryzysowego. Państwa członkowskie mogą również zaangażować Centrum Koordynacji Reagowania Kryzysowego ustanowione na mocy art. 7 decyzji nr 1313/2013/UE, Unijny Mechanizm Ochrony Ludności oraz, w stosownych przypadkach, misje i operacje UE w ramach wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony, a także unijną zdolność szybkiego rozmieszczania, przewidzianą w Strategicznym kompasie na rzecz bezpieczeństwa i obrony.”.

Co najmniej raz na sześć miesięcy państwa członkowskie przekazują ESDZ i Komisji następujące informacje:

2.Państwa członkowskie, służby Komisji i ESDZ podają do wiadomości publicznej informacje, o których mowa w ust. 1, w sposób gwarantujący spójność przekazywanych informacji.

3.Państwa członkowskie udostępniają informacje, o których mowa w ust. 1, w formacie nadającym się do odczytu maszynowego.

1.Państwa członkowskie podejmują działania, aby informować swoich obywateli o ich prawie określonym w art. 20 ust. 2 lit. c) TFUE, polegające w szczególności na:

skreśla się

Jeżeli niereprezentowany obywatel nie jest w stanie uiścić kosztów, o których mowa w ust. 1, na rzecz państwa członkowskiego udzielającego pomocy w chwili składania wniosku o pomoc, państwo członkowskie udzielające pomocy może zażądać od niereprezentowanego obywatela podpisania zobowiązania do zwrotu kosztów. Na tej podstawie państwo członkowskie udzielające pomocy może zwrócić się do danego niereprezentowanego obywatela o zwrot takich kosztów po upływie trzech miesięcy od chwili udzielenia pomocy. Brak możliwości uiszczenia kosztów, o których mowa w ust. 1, w chwili składania wniosku o pomoc nie ma wpływu na prawo niereprezentowanego obywatela do otrzymania ochrony konsularnej.

6.Komisja może przyjmować akty wykonawcze ustanawiające standardowe formularze, które są dostępne w językach wszystkich państw członkowskich i mają być stosowane w przypadku zobowiązania do zwrotu, o którym mowa w ust. 2, oraz w przypadku zwrotu kosztów przez państwo członkowskie obywatelstwa, o którym mowa w ust. 3. Te akty wykonawcze przyjmuje się zgodnie z procedurą sprawdzającą, o której mowa w art. 15a ust. 2.

6.Przetwarzając dane osobowe, o których mowa w ust. 5, właściwe organy państw członkowskich oraz instytucje i organy Unii powinny zadbać o odpowiednie i konkretne środki służące zapewnieniu ochrony interesów i praw osób, których dane dotyczą. Wprowadzają one również wewnętrzne strategie i podejmują niezbędne środki techniczne i organizacyjne, aby zapobiec nieuprawnionemu dostępowi do takich danych osobowych i ich nieuprawnionemu przekazywaniu.

Do celów niniejszej dyrektywy właściwe organy państw członkowskich przekazują dane osobowe państwu trzeciemu lub organizacji międzynarodowej wyłącznie w celu wykonania zadań, o których mowa w art. 9, 10 i 13a, oraz zgodnie z rozdziałem V rozporządzenia (UE) 2016/679. Dane osobowe, o których mowa w ust. 5, są wyłączone z takiego przekazywania, chyba że uzyskano uprzednią wyraźną zgodę zainteresowanego obywatela Unii.

Państwa członkowskie zapewniają, aby niereprezentowani obywatele, których prawa wynikające z niniejszej dyrektywy naruszono, mieli dostęp do mechanizmów wnoszenia skarg i środków odwoławczych w prawie krajowym.

Nie wcześniej niż [pięć lat po terminie transpozycji dyrektywy zmieniającej] Komisja dokonuje oceny niniejszej dyrektywy i przedstawia Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie na temat głównych ustaleń.